සච්චසංයුත්තස්ස පඨමෙ සමාධිං, භික්ඛවෙති තෙ කිර භික්ඛූ චිත්තෙකග්ගතාය පරිහායන්ති, අථ නෙසං සත්ථා – “එවමෙතෙ චිත්තෙකග්ගතං ලභිත්වා, කම්මට්ඨානං වඩ්ඪෙත්වා, විසෙසං පාපුණිස්සන්තී”ති ඉමං දෙසනං ආරභි. තස්මාතිහ, භික්ඛවෙ, “ඉදං දුක්ඛ”න්ති යොගො කරණීයොති එත්ථ යථාභූතාදිවසෙන කාරණච්ඡෙදො වෙදිතබ්බො. ඉදඤ්හි වුත්තං හොති – භික්ඛවෙ, යස්මා සමාහිතො භික්ඛු චත්තාරි සච්චානි යථාභූතං පජානාති, තස්මා තුම්හෙහි ච සමාහිතෙහි චතුන්නං සච්චානං යථාභූතං පජානනත්ථාය “ඉදං දුක්ඛ”න්ති යොගො කරණීයො. තථා යස්මා චත්තාරි සච්චානි තථාගතස්සෙව පාතුභාවා පාකටානි හොන්ති, යස්මා ච තථාගතෙන සුවිභත්තානි, යස්මා ච තෙසු අපරිමාණා වණ්ණා අපරිමාණානි පදබ්යඤ්ජනානි, යස්මා ච තෙසං අප්පටිවිද්ධත්තා වට්ටං වඩ්ඪති, තෙසං පටිවිද්ධකාලතො පට්ඨාය න වඩ්ඪති, තස්මා “එවං නො වට්ටං න වඩ්ඪිස්සතී”ති තුම්හෙහි “ඉදං දුක්ඛ”න්ති යොගො කරණීයො.

දුතියං කායවිවෙකවිකලානං කායවිවෙකපටිලාභත්ථාය වුත්තං.

තතියෙ අභිසමයායාති අභිසමයත්ථාය. සමණබ්රාහ්මණාති චෙත්ථ සාසනාවචරා අධිප්පෙතා. තථා චතුත්ථපඤ්චමෙසු, තෙන තෙන අභිලාපෙන බුජ්ඣනකානං පන අජ්ඣාසයෙනෙතානි වුත්තානි.

ඡට්ඨෙ අභිසම්බුද්ධං පකාසෙසුන්ති අභිසම්බුද්ධො අහන්ති එවං අත්තානං අභිසම්බුද්ධං පකාසයිංසු. ඉමස්මිඤ්හි සුත්තෙ සබ්බඤ්ඤුබුද්ධා ච සමණගහණෙන ගහිතා.

දසමෙ අනෙකවිහිතන්ති අනෙකවිධං. තිරච්ඡානකථන්ති අනිය්යානිකත්තා සග්ගමොක්ඛමග්ගානං තිරච්ඡානභූතං කථං. රාජකථන්තිආදීසු රාජානං ආරබ්භ “මහාසම්මතො මන්ධාතා ධම්මාසොකො එවං මහානුභාවො”තිආදිනා නයෙන පවත්තකථා රාජකථා. එස නයො චොරකථාදීසු. තෙසු “අසුකො රාජා අභිරූපො දස්සනීයො”තිආදිනා නයෙන ගෙහසිතකථාව තිරච්ඡානකථා හොති. “සොපි නාම එවං මහානුභාවො ඛයං ගතො”ති එවං පවත්තා පන කම්මට්ඨානභාවෙ තිට්ඨති. චොරෙසුපි “මූලදෙවො එවං මහානුභාවො මෙඝමාලො එවං මහානුභාවො”ති තෙසං කම්මං පටිච්ච “අහො සූරා”ති ගෙහසිතකථාව තිරච්ඡානකථා. යුද්ධෙපි භාරතයුද්ධාදීසු “අසුකෙන අසුකො එවං මාරිතො එවං විද්ධො”ති කාමස්සාදවසෙනෙව කථා තිරච්ඡානකථා, “තෙපි නාම ඛයං ගතා”ති එවං පවත්තා පන සබ්බත්ථ කම්මට්ඨානමෙව හොති. අපිච අන්නාදීසු “එවං වණ්ණවන්තං ගන්ධවන්තං රසවන්තං ඵස්සසම්පන්නං ඛාදිම්හ භුඤ්ජිම්හ පිවිම්හ පරිභුඤ්ජිම්හා”ති කාමස්සාදවසෙන කථෙතුං න වට්ටති. සාත්ථකං පන කත්වා “පුබ්බෙ එවං වණ්ණාදිසම්පන්නං අන්නං පානං වත්ථං සයනං මාලං ගන්ධං විලෙපනං සීලවන්තානං අදම්හ, චෙතියෙ පූජං අකරිම්හා”ති කථෙතුං වට්ටති.

ඤාතිකථාදීසුපි “අම්හාකං ඤාතකා සූරා සමත්ථා”ති වා, “පුබ්බෙ මයං එවං විචිත්රෙහි යානෙහි විචරිම්හා”ති වා අස්සාදවසෙන වත්තුං න වට්ටති. සාත්ථකං පන කත්වා “තෙපි නො ඤාතකා ඛයං ගතා”ති වා, “පුබ්බෙ මයං එවරූපා උපාහනා සඞ්ඝස්ස අදම්හා”ති වා කථෙතබ්බා. ගාමකථාදීසුපි සුනිවිට්ඨදුන්නිවිට්ඨසුභික්ඛදුබ්භික්ඛාදිවසෙන වා “අසුකගාමවාසිනො සූරා සමත්ථා”ති වා එවං අස්සාදවසෙන වත්තුං න වට්ටති, සාත්ථකං පන කත්වා “සද්ධා පසන්නා”ති වා, “ඛයං ගතා”ති වා වත්තුං වට්ටති. නිගමනගරජනපදකථාසුපි එසෙව නයො.