ආගන්තුකාගාරන්ති පුඤ්ඤත්ථිකෙහි නගරමජ්ඣෙ කතං ආගන්තුකඝරං, යත්ථ රාජරාජමහාමත්තෙහිපි සක්කා හොති නිවාසං උපගන්තුං. අභිඤ්ඤා පරිඤ්ඤෙය්යාති යථෙව හි තෙසං පුරත්ථිමදිසාදීහි ආගතානං ඛත්තියාදීනං වාසො ආගන්තුකාගාරෙ ඉජ්ඣති, එවං ඉමෙසං අභිඤ්ඤාපරිඤ්ඤෙය්යාතිආදීනං ධම්මානං අභිඤ්ඤාපරිජානනාදීහි සහවිපස්සනස්ස අරියමග්ගස්ස භාවනාය ඉජ්ඣන්ති, තෙනෙතං වුත්තං. නදීසුත්තං හෙට්ඨා වුත්තනයමෙවාති.

එසනාවග්ගෙ කාමෙසනාති කාමානං එසනා ගවෙසනා මග්ගනා පත්ථනා. භවෙසනාති භවානං එසනා. බ්රහ්මචරියෙසනාති මිච්ඡාදිට්ඨිසඞ්ඛාතස්ස බ්රහ්මචරියස්ස එසනා.

විධාති මානකොට්ඨාසා මානඨපනා වා. සෙය්යොහමස්මීති විධාති අහමස්මි සෙය්යොති එවං මානකොට්ඨාසො මානඨපනා වා. නීඝාති දුක්ඛා. වචනත්ථො පනෙත්ථ යස්ස උප්පජ්ජන්ති, තං පුරිසං නීහනන්තීති නීඝා. සෙසමෙත්ථ උත්තානමෙවාති.

ඔඝවග්ගෙ කාමොඝොති පඤ්චසු කාමගුණෙසු ඡන්දරාගො. භවොඝොති රූපාරූපභවෙසු ඡන්දරාගො. දිට්ඨොඝොති ද්වාසට්ඨි දිට්ඨියො. අවිජ්ජොඝොති චතූසු සච්චෙසු අඤ්ඤාණං. කාමයොගාදීසුපි එසෙව නයො.

කාමුපාදානන්ති කාමග්ගහණං. දිට්ඨුපාදානාදීසුපි එසෙව නයො. ගන්ථාති ගන්ථනා ඝටනා. කායගන්ථොති නාමකායස්ස ගන්ථො ගන්ථනඝටනකිලෙසො. ඉදංසච්චාභිනිවෙසොති අන්තග්ගාහිකදිට්ඨිවසෙන උප්පන්නො “ඉදමෙව සච්ච”න්ති එවං අභිනිවෙසො.

කාමරාගානුසයොති ථාමගතට්ඨෙන කාමරාගොව අනුසයො කාමරාගානුසයො. සෙසෙසුපි එසෙව නයො. ඔරම්භාගියානීති හෙට්ඨාකොට්ඨාසියානි. සංයොජනානීති බන්ධනානි. උද්ධම්භාගියානීති උපරිකොට්ඨාසියානි. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති.

බොජ්ඣඞ්ගසංයුත්තස්ස පඨමෙ නාගාති ඉමෙපි මහාසමුද්දපිට්ඨෙ ඌමිඅන්තරවාසිනොව, න විමානට්ඨකනාගා. තෙසං හිමවන්තං නිස්සාය කායවඩ්ඪනාදිසබ්බං හෙට්ඨා වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං. බොජ්ඣඞ්ගෙති එත්ථ බොධියා, බොධිස්ස වා අඞ්ගාති බොජ්ඣඞ්ගා. කිං වුත්තං හොති? යා හි අයං ධම්මසාමග්ගී, යාය ලොකියලොකුත්තරමග්ගක්ඛණෙ උප්පජ්ජමානාය ලීනුද්ධච්චපතිට්ඨානායූහන කාමසුඛත්තකිලමථානුයොගඋච්ඡෙදසස්සතාභිනිවෙසාදීනං අනෙකෙසං උපද්දවානං පටිපක්ඛභූතාය සතිධම්මවිචයවීරියපීතිපස්සද්ධිසමාධිඋපෙක්ඛාසඞ්ඛාතාය ධම්මසාමග්ගියා අරියසාවකො බුජ්ඣතීති කත්වා බොධීති වුච්චති. බුජ්ඣතීති කිලෙසසන්තානනිද්දාය උට්ඨහති, චත්තාරි වා අරියසච්චානි පටිවිජ්ඣති, නිබ්බානමෙව වා සච්ඡිකරොතීති වුත්තං හොති. යථාහ “සත්ත බොජ්ඣඞ්ගෙ භාවෙත්වා අනුත්තරං සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුද්ධො”ති (සං· නි· 5.378; දී· නි· 3.143). තස්සා ධම්මසාමග්ගිසඞ්ඛාතාය බොධියා අඞ්ගාති බොජ්ඣඞ්ගා ඣානඞ්ගමග්ගඞ්ගාදයො විය. යොපෙස යථාවුත්තප්පකාරාය එතාය ධම්මසාමග්ගියා බුජ්ඣතීති කත්වා අරියසාවකො බොධීති වුච්චති, තස්ස බොධිස්ස අඞ්ගාතිපි බොජ්ඣඞ්ගා සෙනඞ්ගරථඞ්ගාදයො විය. තෙනාහු අට්ඨකථාචරියා – “බුජ්ඣනකස්ස පුග්ගලස්ස අඞ්ගාති වා බොජ්ඣඞ්ගා”ති.