12. තථාගතපරම්මරණසුත්තවණ්ණනා
ද්වාදසමෙ තථාගතොති සත්තො. න හෙතං, ආවුසො, අත්ථසංහිතන්ති, ආවුසො, එතං දිට්ඨිගතං අත්ථසන්නිස්සිතං න හොති. නාදිබ්රහ්මචරියකන්ති මග්ගබ්රහ්මචරියස්ස පුබ්බභාගපටිපදාපි න හොති. එතඤ්හි, ආවුසො, අත්ථසංහිතන්ති, ආවුසො, එතං චතුසච්චකම්මට්ඨානං අත්ථසන්නිස්සිතං. එතං ආදිබ්රහ්මචරියකන්ති එතං මග්ගබ්රහ්මචරියස්ස ආදි පුබ්බභාගපටිපදා.
ද්වාදසමං.
13. සද්ධම්මපතිරූපකසුත්තවණ්ණනා
තෙරසමෙ අඤ්ඤාය සණ්ඨහිංසූති අරහත්තෙ පතිට්ඨහිංසු. සද්ධම්මප්පතිරූපකන්ති ද්වෙ සද්ධම්මප්පතිරූපකානි අධිගමසද්ධම්මප්පතිරූපකඤ්ච පරියත්තිසද්ධම්මප්පතිරූපකඤ්ච. තත්ථ –
“ඔභාසෙ චෙව ඤාණෙ ච, පීතියා ච විකම්පති;
පස්සද්ධියා සුඛෙ චෙව, යෙහි චිත්තං පවෙධති.
“අධිමොක්ඛෙ ච පග්ගාහෙ, උපට්ඨානෙ ච කම්පති;
උපෙක්ඛාවජ්ජනාය චෙව, උපෙක්ඛාය ච නිකන්තියා.
“ඉමානි දස ඨානානි, පඤ්ඤා යස්ස පරිචිතා;
ධම්මුද්ධච්චකුසලො හොති, න ච සම්මොහ ගච්ඡතී”ති. (පටි· ම· 2.7); –
ඉදං විපස්සනාඤාණස්ස උපක්කිලෙසජාතං අධිගමසද්ධම්මප්පතිරූපකං නාම. තිස්සො පන සඞ්ගීතියො අනාරුළ්හං ධාතුකථා ආරම්මණකථා අසුභකථා ඤාණවත්ථුකථා විජ්ජාකරණ්ඩකොති ඉමෙහි පඤ්චහි කථාවත්ථූහි පරිබාහිරං ගුළ්හවිනයං ගුළ්හවෙස්සන්තරං ගුළ්හමහොසධං වණ්ණපිටකං අඞ්ගුලිමාලපිටකං රට්ඨපාලගජ්ජිතං ආළවකගජ්ජිතං වෙදල්ලපිටකන්ති අබුද්ධවචනං පරියත්තිසද්ධම්මප්පතිරූපකං නාම.
ජාතරූපප්පතිරූපකන්ති සුවණ්ණරසවිධානං ආරකූටමයං සුවණ්ණවණ්ණං ආභරණජාතං. ඡණකාලෙසු හි මනුස්සා “ආභරණභණ්ඩකං ගණ්හිස්සාමා”ති ආපණං ගච්ඡන්ති. අථ නෙ ආපණිකා එවං වදන්ති, “සචෙ තුම්හෙ ආභරණත්ථිකා, ඉමානි ගණ්හථ. ඉමානි හි ඝනානි චෙව වණ්ණවන්තානි ච අප්පග්ඝානි චා”ති. තෙ තෙසං සුත්වා, “කාරණං ඉමෙ වදන්ති, ඉමානි පිළන්ධිත්වා සක්කා නක්ඛත්තං කීළිතුං, සොභන්ති චෙව අප්පග්ඝානි චා”ති තානි ගහෙත්වා ගච්ඡන්ති. සුවණ්ණභණ්ඩං අවික්කියමානං නිදහිත්වා ඨපෙතබ්බං හොති. එවං තං ජාතරූපප්පතිරූපකෙ උප්පන්නෙ අන්තරධායති නාම.
අථ සද්ධම්මස්ස අන්තරධානං හොතීති අධිගමසද්ධම්මස්ස පටිපත්තිසද්ධම්මස්ස පරියත්තිසද්ධම්මස්සාති තිවිධස්සාපි සද්ධම්මස්ස අන්තරධානං හොති.
පඨමබොධියඤ්හි භික්ඛූ පටිසම්භිදප්පත්තා අහෙසුං. අථ කාලෙ ගච්ඡන්තෙ පටිසම්භිදා පාපුණිතුං න සක්ඛිංසු, ඡළභිඤ්ඤා අහෙසුං. තතො ඡ අභිඤ්ඤා පාපුණිතුං අසක්කොන්තා තිස්සො විජ්ජා පාපුණිංසු. ඉදානි කාලෙ ගච්ඡන්තෙ තිස්සො විජ්ජා පාපුණිතුං අසක්කොන්තා ආසවක්ඛයමත්තං පාපුණිස්සන්ති. තම්පි අසක්කොන්තා අනාගාමිඵලං, තම්පි අසක්කොන්තා සකදාගාමිඵලං, තම්පි අසක්කොන්තා සොතාපත්තිඵලං. ගච්ඡන්තෙ කාලෙ සොතාපත්තිඵලම්පි පත්තුං න සක්ඛිස්සන්ති. අථ නෙසං යදා විපස්සනා ඉමෙහි උපක්කිලෙසෙහි උපක්කිලිට්ඨා ආරද්ධමත්තාව ඨස්සති, තදා අධිගමසද්ධම්මො අන්තරහිතො නාම භවිස්සති.