ඡට්ඨං වුත්තත්ථමෙව.

සත්තමෙ සුබ්රහ්මාති සො කිර දෙවපුත්තො අච්ඡරාසඞ්ඝපරිවුතො නන්දනකීළිකං ගන්ත්වා පාරිච්ඡත්තකමූලෙ පඤ්ඤත්තාසනෙ නිසීදි. තං පඤ්චසතා දෙවධීතරො පරිවාරෙත්වා නිසින්නා, පඤ්චසතා රුක්ඛං අභිරුළ්හා.

නනු ච දෙවතානං චිත්තවසෙන යොජනසතිකොපි රුක්ඛො ඔනමිත්වා හත්ථං ආගච්ඡති, කස්මා තා අභිරුළ්හාති. ඛිඩ්ඩාපසුතතාය. අභිරුය්හ පන මධුරස්සරෙන ගායිත්වා ගායිත්වා පුප්ඵානි පාතෙන්ති, තානි ගහෙත්වා ඉතරා එකතොවණ්ටිකමාලාදිවසෙන ගන්ථෙන්ති.

අථ රුක්ඛං අභිරුළ්හා උපච්ඡෙදකකම්මවසෙන එකප්පහාරෙනෙව කාලං කත්වා අවීචිම්හි නිබ්බත්තා මහාදුක්ඛං අනුභවන්ති.

අථ කාලෙ ගච්ඡන්තෙ දෙවපුත්තො “ඉමාසං නෙව සද්දො සුය්යති, න පුප්ඵානි පාතෙන්ති. කහං නු ඛො ගතා”ති? ආවජ්ජෙන්තො නිරයෙ නිබ්බත්තභාවං දිස්වා පියවත්ථුකසොකෙන රුප්පමානො චින්තෙසි – “එතා තාව යථාකම්මෙන ගතා, මය්හං ආයුසඞ්ඛාරො කිත්තකො”ති. සො – “සත්තමෙ දිවසෙ මයාපි අවසෙසාහි පඤ්චසතාහි සද්ධිං කාලං කත්වා තත්ථෙව නිබ්බත්තිතබ්බ”න්ති දිස්වා බලවතරෙන සොකෙන රුප්පි. සො – “ඉමං මය්හං සොකං සදෙවකෙ ලොකෙ අඤ්ඤත්ර තථාගතා නිද්ධමිතුං සමත්ථො නාම නත්ථී”ති චින්තෙත්වා සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා නිච්චං උත්රස්තන්ති ගාථමාහ.

තත්ථ ඉදන්ති අත්තනො චිත්තං දස්සෙති. දුතියපදං පුරිමස්සෙව වෙවචනං. නිච්චන්ති ච පදස්ස දෙවලොකෙ නිබ්බත්තකාලතො පට්ඨායාති අත්ථො න ගහෙතබ්බො, සොකුප්පත්තිකාලතො පන පට්ඨාය නිච්චන්ති වෙදිතබ්බං. අනුප්පන්නෙසු කිච්ඡෙසූති ඉතො සත්තාහච්චයෙන යානි දුක්ඛානි උප්පජ්ජිස්සන්ති, තෙසු. අථො උප්පතිතෙසු චාති යානි පඤ්චසතානං අච්ඡරානං නිරයෙ නිබ්බත්තානං දිට්ඨානි, තෙසු චාති එවං ඉමෙසු උප්පන්නානුප්පන්නෙසු දුක්ඛෙසු නිච්චං මම උත්රස්තං චිත්තං, අබ්භන්තරෙ ඩය්හමානො විය හොමි භගවාති දස්සෙති.

නාඤ්ඤත්ර බොජ්ඣා තපසාති බොජ්ඣඞ්ගභාවනඤ්ච තපොගුණඤ්ච අඤ්ඤත්ර මුඤ්චිත්වා සොත්ථිං න පස්සාමීති අත්ථො. සබ්බනිස්සග්ගාති නිබ්බානතො. එත්ථ කිඤ්චාපි බොජ්ඣඞ්ගභාවනා පඨමං ගහිතා, ඉන්ද්රියසංවරො පච්ඡා, අත්ථතො පන ඉන්ද්රියසංවරොව පඨමං වෙදිතබ්බො. ඉන්දියසංවරෙ හි ගහිතෙ චතුපාරිසුද්ධිසීලං ගහිතං හොති. තස්මිං පතිට්ඨිතො භික්ඛු නිස්සයමුත්තකො ධුතඞ්ගසඞ්ඛාතං තපොගුණං සමාදාය අරඤ්ඤං පවිසිත්වා කම්මට්ඨානං භාවෙන්තො සහ විපස්සනාය බොජ්ඣඞ්ගෙ භාවෙති. තස්ස අරියමග්ගො යං නිබ්බානං ආරම්මණං කත්වා උප්පජ්ජති, සො “සබ්බනිස්සග්ගො”ති භගවා චතුසච්චවසෙන දෙසනං විනිවත්තෙසි.

දෙවපුත්තො දෙසනාපරියොසානෙ සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨහීති.

අට්ඨමෙ කකුධො දෙවපුත්තොති අයං කිර කොලනගරෙ මහාමොග්ගල්ලානත්ථෙරස්ස උපට්ඨාකපුත්තො දහරකාලෙයෙව ථෙරස්ස සන්තිකෙ වසන්තො ඣානං නිබ්බත්තෙත්වා කාලඞ්කතො, බ්රහ්මලොකෙ උප්පජ්ජි. තත්රාපි නං කකුධො බ්රහ්මාත්වෙව සඤ්ජානන්ති. නන්දසීති තුස්සසි. කිං ලද්ධාති තුට්ඨි නාම කිඤ්චි මනාපං ලභිත්වා හොති, තස්මා එවමාහ. කිං ජීයිත්ථාති යස්ස හි කිඤ්චි මනාපං චීවරාදිවත්ථු ජිණ්ණං හොති, සො සොචති, තස්මා එවමාහ. අරතී නාභිකීරතීති උක්කණ්ඨිතා නාභිභවති. අඝජාතස්සාති දුක්ඛජාතස්ස, වට්ටදුක්ඛෙ ඨිතස්සාති අත්ථො. නන්දීජාතස්සාති ජාතතණ්හස්ස. අඝන්ති එවරූපස්ස හි වට්ටදුක්ඛං ආගතමෙව හොති. “දුක්ඛී සුඛං පත්ථයතී”ති හි වුත්තං. ඉති අඝජාතස්ස නන්දී හොති, සුඛවිපරිණාමෙන දුක්ඛං ආගතමෙවාති නන්දීජාතස්ස අඝං හොති.