ඡට්ඨෙ දුක්කරන්ති අයං කිර දෙවපුත්තො පුබ්බයොගාවචරො බහලකිලෙසතාය සප්පයොගෙන කිලෙසෙ වික්ඛම්භෙන්තො සමණධම්මං කත්වා පුබ්බූපනිස්සයමන්දතාය අරියභූමිං අප්පත්වාව කාලං කත්වා දෙවලොකෙ නිබ්බත්තො. සො “තථාගතස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා දුක්කරභාවං ආරොචෙස්සාමී”ති ආගන්ත්වා එවමාහ. තත්ථ දුක්කරන්ති දසපි වස්සානි…පෙ… සට්ඨිපි යදෙතං එකන්තපරිසුද්ධස්ස සමණධම්මස්ස කරණං නාම, තං දුක්කරං. සෙඛාති සත්ත සෙඛා. සීලසමාහිතාති සීලෙන සමාහිතා සමුපෙතා. ඨිතත්තාති පතිට්ඨිතසභාවා. එවං පුච්ඡිතපඤ්හං විස්සජ්ජෙත්වා ඉදානි උපරිපඤ්හසමුට්ඨාපනත්ථං අනගාරියුපෙතස්සාතිආදිමාහ. තත්ථ අනගාරියුපෙතස්සාති අනගාරියං නිග්ගෙහභාවං උපෙතස්ස. සත්තභූමිකෙපි හි පාසාදෙ වසන්තො භික්ඛු වුඩ්ඪතරෙන ආගන්ත්වා “මය්හං ඉදං පාපුණාතී”ති වුත්තෙ පත්තචීවරං ආදාය නික්ඛමතෙව. තස්මා “අනගාරියුපෙතො”ති වුච්චති. තුට්ඨීති චතුපච්චයසන්තොසො. භාවනායාති චිත්තවූපසමභාවනාය.

තෙ ඡෙත්වා මච්චුනො ජාලන්ති යෙ රත්තින්දිවං ඉන්ද්රියූපසමෙ රතා, තෙ දුස්සමාදහං චිත්තං සමාදහන්ති. යෙ ච සමාහිතචිත්තා, තෙ චතුපච්චයසන්තොසං පූරෙන්තා න කිලමන්ති. යෙ සන්තුට්ඨා, තෙ සීලං පූරෙන්තා න කිලමන්ති. යෙ සීලෙ පතිට්ඨිතා සත්ත සෙඛා, තෙ අරියා මච්චුනො ජාලසඞ්ඛාතං කිලෙසජාලං ඡින්දිත්වා ගච්ඡන්ති. දුග්ගමොති “සච්චමෙතං, භන්තෙ, යෙ ඉන්ද්රියූපසමෙ රතා, තෙ දුස්සමාදහං සමාදහන්ති…පෙ… යෙ සීලෙ පතිට්ඨිතා, තෙ මච්චුනො ජාලං ඡින්දිත්වා ගච්ඡන්ති”. කිං න ගච්ඡිස්සන්ති? අයං පන දුග්ගමො භගවා විසමො මග්ගොති ආහ. තත්ථ කිඤ්චාපි අරියමග්ගො නෙව දුග්ගමො න විසමො, පුබ්බභාගපටිපදාය පනස්ස බහූ පරිස්සයා හොන්ති. තස්මා එවං වුත්තො. අවංසිරාති ඤාණසිරෙන අධොසිරා හුත්වා පපතන්ති. අරියමග්ගං ආරොහිතුං අසමත්ථතායෙව ච තෙ අනරියමග්ගෙ පපතන්තීති ච වුච්චන්ති. අරියානං සමො මග්ගොති ස්වෙව මග්ගො අරියානං සමො හොති. විසමෙ සමාති විසමෙපි සත්තකායෙ සමායෙව.

සත්තමෙ සම්බාධෙති නීවරණසම්බාධං කාමගුණසම්බාධන්ති ද්වෙ සම්බාධා. තෙසු ඉධ නීවරණසම්බාධං අධිප්පෙතං. ඔකාසන්ති ඣානස්සෙතං නාමං. පටිලීනනිසභොති පටිලීනසෙට්ඨො. පටිලීනො නාම පහීනමානො වුච්චති. යථාහ – “කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු පටිලීනො හොති. ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො අස්මිමානො පහීනො හොති උච්ඡින්නමූලො තාලාවත්ථුකතො අනභාවංකතො ආයතිං අනුප්පාදධම්මො”ති (අ· නි· 4.38; මහානි· 87). පච්චලත්ථංසූති පටිලභිංසු. සම්මා තෙති යෙ නිබ්බානපත්තියා සතිං පටිලභිංසු, තෙ ලොකුත්තරසමාධිනාපි සුසමාහිතාති මිස්සකජ්ඣානං කථිතං.

අට්ඨමෙ පුරාණතිත්ථකරොති පුබ්බෙ තිත්ථකරො. එත්ථ ච තිත්ථං නාම ද්වාසට්ඨි දිට්ඨියො, තිත්ථකරො නාම තාසං උප්පාදකො සත්ථා. සෙය්යථිදං නන්දො, වච්ඡො, කිසො, සංකිච්චො. පුරාණාදයො පන තිත්ථියා නාම. අයං පන දිට්ඨිං උප්පාදෙත්වා කථං සග්ගෙ නිබ්බත්තොති? කම්මවාදිතාය. එස කිර උපොසථභත්තාදීනි අදාසි, අනාථානං වත්තං පට්ඨපෙසි, පතිස්සයෙ අකාසි, පොක්ඛරණියො ඛණාපෙසි, අඤ්ඤම්පි බහුං කල්යාණං අකාසි. සො තස්ස නිස්සන්දෙන සග්ගෙ නිබ්බත්තො, සාසනස්ස පන නිය්යානිකභාවං ජානාති. සො තථාගතස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා සාසනානුච්ඡවිකා වීරියප්පටිසංයුත්තා ගාථා වක්ඛාමීති ආගන්ත්වා ඡින්ද සොතන්තිආදිමාහ.

තත්ථ ඡින්දාති අනියමිතආණත්ති. සොතන්ති තණ්හාසොතං. පරක්කම්මාති පරක්කමිත්වා වීරියං කත්වා. කාමෙති කිලෙසකාමෙපි වත්ථුකාමෙපි. පනුදාති නීහර. එකත්තන්ති ඣානං. ඉදං වුත්තං හොති – කාමෙ අජහිත්වා මුනි ඣානං න උපපජ්ජති, න පටිලභතීති අත්ථො. කයිරා චෙ කයිරාථෙනන්ති යදි වීරියං කරෙය්ය, කරෙය්යාථ, තං වීරියං න ඔසක්කෙය්ය. දළ්හමෙනං පරක්කමෙති දළ්හං එනං කරෙය්ය. සිථිලො හි පරිබ්බාජොති සිථිලගහිතා පබ්බජ්ජා. භිය්යො ආකිරතෙ රජන්ති අතිරෙකං උපරි කිලෙසරජං ආකිරති. අකතං දුක්කටං සෙය්යොති දුක්කටං අකතමෙව සෙය්යො. යං කිඤ්චීති න කෙවලං දුක්කටං කත්වා කතසාමඤ්ඤමෙව, අඤ්ඤම්පි යං කිඤ්චි සිථිලං කතං එවරූපමෙව හොති. සංකිලිට්ඨන්ති දුක්කරකාරිකවතං. ඉමස්මිං හි සාසනෙ පච්චයහෙතු සමාදින්නධුතඞ්ගවතං සංකිලිට්ඨමෙව. සඞ්කස්සරන්ති සඞ්කාය සරිතං, “ඉදම්පි ඉමිනා කතං භවිස්සති, ඉදම්පි ඉමිනා”ති එවං ආසඞ්කිතපරිසඞ්කිතං. ආදිබ්රහ්මචරියිකාති මග්ගබ්රහ්මචරියස්ස ආදිභූතා පුබ්බපධානභූතා.