10. ඉසයොසමුද්දකසුත්තවණ්ණනා
දසමෙ සමුද්දතීරෙ පණ්ණකුටීසූති චක්කවාළමහාසමුද්දපිට්ඨියං රජතපට්ටවණ්ණෙ වාලුකපුළිනෙ වුත්තප්පකාරාසු පණ්ණසාලාසු වසන්ති. සියාපි නොති සියාපි අම්හාකං. අභයදක්ඛිණං යාචෙය්යාමාති අභයදානං යාචෙය්යාම. යෙභුය්යෙන කිර දෙවාසුරසඞ්ගාමො මහාසමුද්දපිට්ඨෙ හොති. අසුරානං න සබ්බකාලං ජයො හොති, බහුවාරෙ පරාජයොව හොති. තෙ දෙවෙහි පරාජිතා පලායන්තා ඉසීනං අස්සමපදෙන ගච්ඡන්තා “සක්කො ඉමෙහි සද්ධිං මන්තෙත්වා අම්හෙ නාසෙති, ගණ්හථ පුත්තහතාය පුත්තෙ”ති කුපිතා අස්සමපදෙ පානීයඝටචඞ්කමනසාලාදීනි විද්ධංසෙන්ති. ඉසයො අරඤ්ඤතො ඵලාඵලං ආදාය ආගතා නං දිස්වා පුන දුක්ඛෙන පටිපාකතිකං කරොන්ති. තෙපි පුනප්පුනං තථෙව විනාසෙන්ති. තස්මා “ඉදානි තෙසං සඞ්ගාමො පච්චුපට්ඨිතො”ති සුත්වා එවං චින්තයිංසු.
කාමංකරොති ඉච්ඡිතකරො. භයස්ස අභයස්ස වාති භයං වා අභයං වා. ඉදං වුත්තං හොති – සචෙ ත්වං අභයං දාතුකාමො, අභයං දාතුං පහොසි. සචෙ භයං දාතුකාමො. භයං දාතුං පහොසි. අම්හාකං පන අභයදානං දෙහීති. දුට්ඨානන්ති විරුද්ධානං. පවුත්තන්ති ඛෙත්තෙ පතිට්ඨාපිතං.
තික්ඛත්තුං උබ්බිජ්ජීති සායමාසභත්තං භුඤ්ජිත්වා සයනං අභිරුය්හ නිපන්නො නිද්දාය ඔක්කන්තමත්තාය සමන්තා ඨත්වා සත්තිසතෙන පහටො විය විරවන්තො උට්ඨහති, දසයොජනසහස්සං අසුරභවනං “කිමිද”න්ති සඞ්ඛොභං ආපජ්ජති. අථ නං ආගන්ත්වා “කිමිද”න්ති පුච්ඡන්ති. සො “න කිඤ්චී”ති වදති. දුතියයාමාදීසුපි එසෙව නයො. ඉති අසුරානං “මා භායි, මහාරාජා”ති තං අස්සාසෙන්තානංයෙව අරුණං උග්ගච්ඡති. එවමස්ස තතො පට්ඨාය ගෙලඤ්ඤජාතං චිත්තං වෙපති. තෙනෙව චස්ස “වෙපචිත්තී”ති අපරං නාමං උදපාදීති.
දසමං.
පඨමො වග්ගො.
2. සත්තවතවග්ගො
1. දෙවාසත්තවතපදසුත්තවණ්ණනා
දුතියවග්ගස්ස පඨමෙ වතපදානීති වතකොට්ඨාසානි. සමත්තානීති පරිපුණ්ණානි. සමාදින්නානීති ගහිතානි. කුලෙ ජෙට්ඨාපචායීති කුලජෙට්ඨකානං මහාපිතා මහාමාතා චූළපිතා චූළමාතා මාතුලො මාතුලානීතිආදීනං අපචිතිකාරකො. සණ්හවාචොති පියමුදුමධුරවාචො. මුත්තචාගොති විස්සට්ඨචාගො. පයතපාණීති දෙය්යධම්මදානත්ථාය සදා ධොතහත්ථො. වොස්සග්ගරතොති වොස්සජ්ජනෙ රතො. යාචයොගොති පරෙහි යාචිතබ්බාරහො, යාචයොගොති වා යාචයොගෙනෙව යුත්තො. දානසංවිභාගරතොති දානෙ ච සංවිභාගෙ ච රතො.
පඨමං.
2. දුතිය දෙවාසත්තවතපදසුත්තවණ්ණනා
දුතියෙ මනුස්සභූතොති මගධරට්ඨෙ මචලගාමෙ මනුස්සභූතො. ආවසථං අදාසීති චතුමහාපථෙ මහාජනස්ස ආවසථං කාරෙත්වා අදාසි. සහස්සම්පි අත්ථානන්ති සහස්සම්පි කාරණානං, ජනසහස්සෙන වා වචනසහස්සෙන වා ඔසාරිතෙ “අයං ඉමස්ස අත්ථො, අයං ඉමස්ස අත්ථො”ති එකපදෙ ඨිතොව විනිච්ඡිනති.
දුතියං.
3. මහාලිසත්තවතපදසුත්තවණ්ණනා
තතියෙ උපසඞ්කමීති “සක්කො දෙවරාජාති කථෙන්ති, අත්ථි නු ඛො සො සක්කො, යෙන සො දිට්ඨපුබ්බොති ඉමමත්ථං දසබලං පුච්ඡිස්සාමී”ති උපසඞ්කමි. තඤ්ච පජානාමීති බහුවචනෙ එකවචනං, තෙ ච ධම්මෙ පජානාමීති අත්ථො. සක්කො කිර අනන්තරෙ අත්තභාවෙ මගධරට්ඨෙ මචලගාමෙ මඝො නාම මාණවො අහොසි පණ්ඩිතො බ්යත්තො, බොධිසත්තචරියා විය ච තස්ස චරියා අහොසි. සො තෙත්තිංස පුරිසෙ ගහෙත්වා කල්යාණමකාසි. එකදිවසං අත්තනොව පඤ්ඤාය උපපරික්ඛිත්වා ගාමමජ්ඣෙ මහාජනස්ස සන්නිපතිතට්ඨානෙ කචවරං උභතොපස්සෙසු අපබ්යූහිත්වා තං ඨානං රමණීයං අකාසි. පුන තත්ථෙව මණ්ඩපං කාරෙසි. පුන ගච්ඡන්තෙ කාලෙ සාලං කාරෙසි. ගාමතො ච නික්ඛමිත්වා ගාවුතම්පි අඩ්ඪයොජනම්පි තිගාවුතම්පි යොජනම්පි විචරිත්වා තෙහි සහායෙහි සද්ධිං විසමං සමං අකාසි. තෙ සබ්බෙව එකච්ඡන්දා තත්ථ තත්ථ සෙතුයුත්තට්ඨානෙ සෙතුං, මණ්ඩපසාලාපොක්ඛරණිමාලාවච්ඡරොපනපදීනං යුත්තට්ඨානෙසු මණ්ඩපසාලාපොක්ඛරණිමාලාවච්ඡරොපනාදීනි කරොන්තා බහුං පුඤ්ඤමකංසු. මඝො සත්ත වතපදානි පූරෙත්වා කායස්ස භෙදා සද්ධිං සහායෙහි තාවතිංසභවනෙ නිබ්බත්ති. තං සබ්බං භගවා ජානාති. තෙනාහ – යෙසං ධම්මානං සමාදින්නත්තා සක්කො සක්කත්තං අජ්ඣගා, තඤ්ච පජානාමීති. අයං සක්කස්ස සක්කත්තාධිගමෙ සඞ්ඛෙපකථා, විත්ථාරො පන සුමඞ්ගලවිලාසිනියා දීඝනිකායට්ඨකථාය සක්කපණ්හවණ්ණනායං වුත්තො.
තතියං.