ඡට්ඨෙ ජාගරතන්ති ජාගරන්තානං. පඤ්ච ජාගරතන්ති විස්සජ්ජනගාථායං පන සද්ධාදීසු පඤ්චසු ඉන්ද්රියෙසු ජාගරන්තෙසු පඤ්ච නීවරණා සුත්තා නාම. කස්මා? යස්මා තංසමඞ්ගීපුග්ගලො යත්ථ කත්ථචි නිසින්නො වා ඨිතො වා අරුණං උට්ඨපෙන්තොපි පමාදතාය අකුසලසමඞ්ගිතාය සුත්තො නාම හොති. එවං සුත්තෙසු පඤ්චසු නීවරණෙසු පඤ්චින්ද්රියානි ජාගරානි නාම. කස්මා ? යස්මා තංසමඞ්ගීපුග්ගලො යත්ථ කත්ථචි නිපජ්ජිත්වා නිද්දායන්තොපි අප්පමාදතාය කුසලසමඞ්ගිතාය ජාගරො නාම හොති. පඤ්චහි පන නීවරණෙහෙව කිලෙසරජං ආදියති ගණ්හාති පරාමසති. පුරිමා හි කාමච්ඡන්දාදයො පච්ඡිමානං පච්චයා හොන්තීති පඤ්චහි ඉන්ද්රියෙහි පරිසුජ්ඣතීති අයමත්ථො වෙදිතබ්බො. ඉධාපි පඤ්චින්ද්රියානි ලොකියලොකුත්තරානෙව කථිතානීති.

සත්තමෙ ධම්මාති චතුසච්චධම්මා. අප්පටිවිදිතාති ඤාණෙන අප්පටිවිද්ධා. පරවාදෙසූති ද්වාසට්ඨිදිට්ඨිගතවාදෙසු. තෙ හි ඉතො පරෙසං තිත්ථියානං වාදත්තා පරවාදා නාම. නීයරෙති අත්තනො ධම්මතායපි ගච්ඡන්ති, පරෙනපි නීයන්ති. තත්ථ සයමෙව සස්සතාදීනි ගණ්හන්තා ගච්ඡන්ති නාම, පරස්ස වචනෙන තානි ගණ්හන්තා නීයන්ති නාම. කාලො තෙසං පබුජ්ඣිතුන්ති තෙසං පුග්ගලානං පබුජ්ඣිතුං අයං කාලො. ලොකස්මිඤ්හි බුද්ධො උප්පන්නො, ධම්මො දෙසියති, සඞ්ඝො සුප්පටිපන්නො, පටිපදා භද්දිකා, ඉමෙ ච පන මහාජනා වට්ටෙ සුත්තා නප්පබුජ්ඣන්තීති දෙවතා ආහ. සම්බුද්ධාති සම්මා හෙතුනා කාරණෙන බුද්ධා. චත්තාරො හි බුද්ධා – සබ්බඤ්ඤුබුද්ධො, පච්චෙකබුද්ධො, චතුසච්චබුද්ධො, සුතබුද්ධොති. තත්ථ සමතිංසපාරමියො පූරෙත්වා සම්මාසම්බොධිං පත්තො සබ්බඤ්ඤුබුද්ධො නාම. කප්පසතසහස්සාධිකානි ද්වෙ අසඞ්ඛ්යෙය්යානි පාරමියො පූරෙත්වා සයම්භුතං පත්තො පච්චෙකබුද්ධො නාම. අවසෙසා ඛීණාසවා චතුසච්චබුද්ධා නාම. බහුස්සුතො සුතබුද්ධො නාම. ඉමස්මිං අත්ථෙ තයොපි පුරිමා වට්ටන්ති. සම්මදඤ්ඤාති සම්මා හෙතුනා කාරණෙන ජානිත්වා. චරන්ති විසමෙ සමන්ති විසමෙ වා ලොකසන්නිවාසෙ විසමෙ වා සත්තනිකායෙ විසමෙ වා කිලෙසජාතෙ සමං චරන්තීති.

අට්ඨමෙ සුසම්මුට්ඨාති පඤ්ඤාය අප්පටිවිද්ධභාවෙනෙව සුනට්ඨා. යථා හි ද්වෙ ඛෙත්තානි කසිත්වා, එකං වපිත්වා, බහුධඤ්ඤං අධිගතස්ස අවාපිතඛෙත්තතො අලද්ධං සන්ධාය “බහුං මෙ ධඤ්ඤං නට්ඨ”න්ති වදන්තො අලද්ධමෙව “නට්ඨ”න්ති වදති, එවමිධාපි අප්පටිවිදිතාව සුසම්මුට්ඨා නාම. අසම්මුට්ඨාති පඤ්ඤාය පටිවිද්ධභාවෙනෙව අනට්ඨා. සෙසං පුරිමසදිසමෙවාති.

නවමෙ මානකාමස්සාති මානං කාමෙන්තස්ස ඉච්ඡන්තස්ස. දමොති එවරූපස්ස පුග්ගලස්ස සමාධිපක්ඛිකො දමො නත්ථීති වදති. “සච්චෙන දන්තො දමසා උපෙතො, වෙදන්තගූ වුසිතබ්රහ්මචරියො”ති (සං· නි· 1.195) එත්ථ හි ඉන්ද්රියසංවරො දමොති වුත්තො. “යදි සච්චා දමා චාගා, ඛන්ත්යා භිය්යොධ විජ්ජතී”ති (සං· නි· 1.246; සු· නි· 191) එත්ථ පඤ්ඤා. “දානෙන දමෙන සංයමෙන සච්චවජ්ජෙන අත්ථි පුඤ්ඤං, අත්ථි පුඤ්ඤස්ස ආගමො”ති (සං· නි· 4.365) එත්ථ උපොසථකම්මං. “සක්ඛිස්සසි ඛො ත්වං, පුණ්ණ, ඉමිනා දමූපසමෙන සමන්නාගතො සුනාපරන්තස්මිං ජනපදෙ විහරිතු”න්ති (සං· නි· 4.88; ම· නි· 3.396) එත්ථ අධිවාසනඛන්ති. ඉමස්මිං පන සුත්තෙ දමොති සමාධිපක්ඛිකධම්මානං එතං නාමං. තෙනෙවාහ – “න මොනමත්ථි අසමාහිතස්සා”ති. තත්ථ මොනන්ති චතුමග්ගඤාණං, තඤ්හි මුනාතීති මොනං, චතුසච්චධම්මෙ ජානාතීති අත්ථො. මච්චුධෙය්යස්සාති තෙභූමකවට්ටස්ස. තඤ්හි මච්චුනො පතිට්ඨානට්ඨෙන මච්චුධෙය්යන්ති වුච්චති. පාරන්ති තස්සෙව පාරං නිබ්බානං. තරෙය්යාති පටිවිජ්ඣෙය්ය පාපුණෙය්ය වා. ඉදං වුත්තං හොති – එකො අරඤ්ඤෙ විහරන්තො පමත්තො පුග්ගලො මච්චුධෙය්යස්ස පාරං න තරෙය්ය න පටිවිජ්ඣෙය්ය න පාපුණෙය්යාති.

මානං පහායාති අරහත්තමග්ගෙන නවවිධමානං පජහිත්වා. සුසමාහිතත්තොති උපචාරප්පනාසමාධීහි සුට්ඨු සමාහිතත්තො. සුචෙතසොති ඤාණසම්පයුත්තතාය සුන්දරචිත්තො. ඤාණවිප්පයුත්තචිත්තෙන හි සුචෙතසොති න වුච්චති, තස්මා ඤාණසම්පයුත්තෙන සුචෙතසො හුත්වාති අත්ථො. සබ්බධි විප්පමුත්තොති සබ්බෙසු ඛන්ධායතනාදීසු විප්පමුත්තො හුත්වා. තරෙය්යාති එත්ථ තෙභූමකවට්ටං සමතික්කමන්තො නිබ්බානං පටිවිජ්ඣන්තො තරතීති පටිවෙධතරණං නාම වුත්තං. ඉති ඉමාය ගාථාය තිස්සො සික්ඛා කථිතා හොන්ති. කථං – මානො නාමායං සීලභෙදනො, තස්මා “මානං පහායා”ති ඉමිනා අධිසීලසික්ඛා කථිතා හොති. “සුසමාහිතත්තො”ති ඉමිනා අධිචිත්තසික්ඛා. “සුචෙතසො”ති එත්ථ චිත්තෙන පඤ්ඤා දස්සිතා, තස්මා ඉමිනා අධිපඤ්ඤාසික්ඛා කථිතා. අධිසීලඤ්ච නාම සීලෙ සති හොති, අධිචිත්තං චිත්තෙ සති, අධිපඤ්ඤා පඤ්ඤාය සති. තස්මා සීලං නාම පඤ්චපි දසපි සීලානි, පාතිමොක්ඛසංවරො අධිසීලං නාමාති වෙදිතබ්බං. අට්ඨ සමාපත්තියො චිත්තං, විපස්සනාපාදකජ්ඣානං අධිචිත්තං. කම්මස්සකතඤාණං පඤ්ඤා, විපස්සනා අධිපඤ්ඤා. අනුප්පන්නෙපි හි බුද්ධුප්පාදෙ පවත්තතීති පඤ්චසීලං දසසීලං සීලමෙව, පාතිමොක්ඛසංවරසීලං බුද්ධුප්පාදෙයෙව පවත්තතීති අධිසීලං. චිත්තපඤ්ඤාසුපි එසෙව නයො. අපිච නිබ්බානං පත්ථයන්තෙන සමාදින්නං පඤ්චසීලම්පි දසසීලම්පි අධිසීලමෙව. සමාපන්නා අට්ඨ සමාපත්තියොපි අධිචිත්තමෙව. සබ්බම්පි වා ලොකියසීලං සීලමෙව, ලොකුත්තරං අධිසීලං. චිත්තපඤ්ඤාසුපි එසෙව නයොති. ඉති ඉමාය ගාථාය සමොධානෙත්වා තිස්සො සික්ඛා සකලසාසනං කථිතං හොතීති.