දසමෙ සන්තානන්ති සන්තකිලෙසානං, පණ්ඩිතානං වා. “සන්තො හවෙ සබ්භි පවෙදයන්ති (ජා· 2.21.413), දූරෙ සන්තො පකාසන්තී”තිආදීසු (ධ· ප· 304) හි පණ්ඩිතාපි සන්තොති වුත්තා. බ්රහ්මචාරිනන්ති සෙට්ඨචාරීනං මග්ගබ්රහ්මචරියවාසං වසන්තානං. කෙන වණ්ණො පසීදතීති කෙන කාරණෙන ඡවිවණ්ණො පසීදතීති පුච්ඡති. කස්මා පනෙසා එවං පුච්ඡති? එසා කිර වනසණ්ඩවාසිකා භුම්මදෙවතා ආරඤ්ඤකෙ භික්ඛූ පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තෙ අරඤ්ඤං පවිසිත්වා රත්තිට්ඨානදිවාට්ඨානෙසු මූලකම්මට්ඨානං ගහෙත්වා නිසින්නෙ පස්සති. තෙසඤ්ච එවං නිසින්නානං බලවචිත්තෙකග්ගතා උප්පජ්ජති. තතො විසභාගසන්තති වූපසම්මති, සභාගසන්තති ඔක්කමති, චිත්තං පසීදති. චිත්තෙ පසන්නෙ ලොහිතං පසීදති, චිත්තසමුට්ඨානානි උපාදාරූපානි පරිසුද්ධානි හොන්ති, වණ්ටා පමුත්තතාලඵලස්ස විය මුඛස්ස වණ්ණො හොති. තං දිස්වා දෙවතා චින්තෙසි – “සරීරවණ්ණො නාමායං පණීතානි රසසම්පන්නානි භොජනානි සුඛසම්ඵස්සානි නිවාසනපාපුරණසයනානි උතුසුඛෙ තෙභූමිකාදිභෙදෙ ච පාසාදෙ මාලාගන්ධවිලෙපනාදීනි ච ලභන්තානං පසීදති, ඉමෙ පන භික්ඛූ පිණ්ඩාය චරිත්වා මිස්සකභත්තං භුඤ්ජන්ති, විරළමඤ්චකෙ වා ඵලකෙ වා සිලාය වා සයනානි කප්පෙන්ති, රුක්ඛමූලාදීසු වා අබ්භොකාසෙ වා වසන්ති, කෙන නු ඛො කාරණෙන එතෙසං වණ්ණො පසීදතී”ති. තස්මා පුච්ඡි.

අථස්සා භගවා කාරණං කථෙන්තො දුතියං ගාථං ආහ. තත්ථ අතීතන්ති අතීතෙ අසුකො නාම රාජා ධම්මිකො අහොසි, සො අම්හාකං පණීතෙ පච්චයෙ අදාසි. ආචරියුපජ්ඣායා ලාභිනො අහෙසුං. අථ මයං එවරූපානි භොජනානි භුඤ්ජිම්හා, චීවරානි පාරුපිම්හාති එවං එකච්චෙ පච්චයබාහුල්ලිකා විය ඉමෙ භික්ඛූ අතීතං නානුසොචන්ති. නප්පජප්පන්ති නාගතන්ති අනාගතෙ ධම්මිකො රාජා භවිස්සති, ඵීතා ජනපදා භවිස්සන්ති, බහූනි සප්පිනවනීතාදීනි උප්පජ්ජිස්සන්ති, “ඛාදථ භුඤ්ජථා”ති තත්ථ තත්ථ වත්තාරො භවිස්සන්ති, තදා මයං එවරූපානි භොජනානි භුඤ්ජිස්සාම, චීවරානි පාරුපිස්සාමාති එවං අනාගතං න පත්ථෙන්ති. පච්චුප්පන්නෙනාති යෙන කෙනචි තඞ්ඛණෙ ලද්ධෙන යාපෙන්ති. තෙනාති තෙන තිවිධෙනාපි කාරණෙන.

එවං වණ්ණසම්පත්තිං දස්සෙත්වා ඉදානි තස්සෙව වණ්ණස්ස විනාසං දස්සෙන්තො අනන්තරං ගාථමාහ. තත්ථ අනාගතප්පජප්පායාති අනාගතස්ස පත්ථනාය. එතෙනාති එතෙන කාරණද්වයෙන. නළොව හරිතො ලුතොති යථා හරිතො නළො ලායිත්වා උණ්හපාසාණෙ පක්ඛිත්තො සුස්සති, එවං සුස්සන්තීති.

නන්දනවග්ගස්ස පඨමෙ තත්රාති තස්මිං ආරාමෙ. ඛොති බ්යඤ්ජනසිලිට්ඨතාවසෙන නිපාතමත්තං. භික්ඛූ ආමන්තෙසීති පරිසජෙට්ඨකෙ භික්ඛූ ජානාපෙසි. භික්ඛවොති තෙසං ආමන්තනාකාරදීපනං. භදන්තෙති පතිවචනදානං. තෙ භික්ඛූති යෙ තත්ථ සම්මුඛීභූතා ධම්මපටිග්ගාහකා භික්ඛූ. භගවතො පච්චස්සොසුන්ති භගවතො වචනං පතිඅස්සොසුං, අභිමුඛා හුත්වා සුණිංසු සම්පටිච්ඡිංසූති අත්ථො. එතදවොචාති එතං ඉදානි වත්තබ්බං “භූතපුබ්බ”න්තිආදිවචනං අවොච. තත්ථ තාවතිංසකායිකාති තාවතිංසකායෙ නිබ්බත්තා. තාවතිංසකායො නාම දුතියදෙවලොකො වුච්චති. මඝෙන මාණවෙන සද්ධිං මචලගාමෙ කාලං කත්වා තත්ථ උප්පන්නෙ තෙත්තිංස දෙවපුත්තෙ උපාදාය කිර තස්ස දෙවලොකස්ස අයං පණ්ණත්ති ජාතාති වදන්ති. යස්මා පන සෙසචක්කවාළෙසුපි ඡ කාමාවචරදෙවලොකා අත්ථි. වුත්තම්පි චෙතං “සහස්සං චාතුමහාරාජිකානං සහස්සං තාවතිංසාන”න්ති (අ· නි· 10.29), තස්මා නාමපණ්ණත්තියෙවෙසා තස්ස දෙවලොකස්සාති වෙදිතබ්බා. එවඤ්හි නිද්දොසං පදං හොති.

නන්දනෙ වනෙති එත්ථ තං වනං පවිට්ඨෙ පවිට්ඨෙ නන්දයති තොසෙතීති නන්දනං. පඤ්චසු හි මරණනිමිත්තෙසු උප්පන්නෙසු “සම්පත්තිං පහාය චවිස්සාමා”ති පරිදෙවමානා දෙවතා සක්කො දෙවානමින්දො “මා පරිදෙවිත්ථ, අභිජ්ජනධම්මා නාම සඞ්ඛාරා නත්ථී”ති ඔවදිත්වා තත්ථ පවෙසාපෙති. තාසං අඤ්ඤාහි දෙවතාහි බාහාසු ගහෙත්වා පවෙසිතානම්පි තස්ස සම්පත්තිං දිස්වාව මරණසොකො වූපසම්මති, පීතිපාමොජ්ජමෙව උප්පජ්ජති. අථ තස්මිං කීළමානා එව උණ්හසන්තත්තො හිමපිණ්ඩො විය විලීයන්ති, වාතාපහතදීපසිඛා විය විජ්ඣායන්තීති එවං යංකිඤ්චි අන්තො පවිට්ඨං නන්දයති තොසෙතියෙවාති නන්දනං, තස්මිං නන්දනෙ. අච්ඡරාසඞ්ඝපරිවුතාති අච්ඡරාති දෙවධීතානං නාමං, තාසං සමූහෙන පරිවුතා.