සම්මාදිට්ඨිසුත්තවණ්ණනා
එවං මෙ සුතන්ති සම්මාදිට්ඨිසුත්තං. තත්ථ “සම්මාදිට්ඨි සම්මාදිට්ඨීති, ආවුසො, වුච්චති, කිත්තාවතා නු ඛො, ආවුසො”ති වා “කතමං පනාවුසො, අකුසල”න්ති වා එවං යත්තකා ථෙරෙන පුච්ඡා වුත්තා, සබ්බා කථෙතුකම්යතා පුච්ඡා එව.
තත්ථ යස්මා ජානන්තාපි සම්මාදිට්ඨීති වදන්ති අජානන්තාපි බාහිරකාපි සාසනිකාපි අනුස්සවාදිවසෙනාපි අත්තපච්චක්ඛෙනාපි, තස්මා තං බහූනං වචනං උපාදාය ද්වික්ඛත්තුං ආමසන්තො “සම්මාදිට්ඨි සම්මාදිට්ඨීති, ආවුසො, වුච්චතී”ති ආහ. අයඤ්හි එත්ථ අධිප්පායො, අපරෙහිපි සම්මාදිට්ඨීති වුච්චති, අථාපරෙහිපි සම්මාදිට්ඨීති වුච්චති, ස්වායං එවං වුච්චමානො අත්ථඤ්ච ලක්ඛණඤ්ච උපාදාය කිත්තාවතා නු ඛො, ආවුසො, අරියසාවකො සම්මාදිට්ඨි හොතීති. තත්ථ සම්මාදිට්ඨීති සොභනාය පසත්ථාය ච දිට්ඨියා සමන්නාගතො. යදා පන ධම්මෙයෙව අයං සම්මාදිට්ඨිසද්දො වත්තති, තදාස්ස සොභනා පසත්ථා ච දිට්ඨි සම්මාදිට්ඨීති එවමත්ථො වෙදිතබ්බො.
සා චායං සම්මාදිට්ඨි දුවිධා හොති ලොකියා ලොකුත්තරාති.
තත්ථ කම්මස්සකතාඤාණං සච්චානුලොමිකඤාණඤ්ච ලොකියා සම්මාදිට්ඨි, සඞ්ඛෙපතො වා සබ්බාපි සාසවා පඤ්ඤා. අරියමග්ගඵලසම්පයුත්තා පඤ්ඤා ලොකුත්තරා සම්මාදිට්ඨි.
පුග්ගලො පන තිවිධො හොති පුථුජ්ජනො සෙක්ඛො අසෙක්ඛො ච. තත්ථ පුථුජ්ජනො දුවිධො හොති බාහිරකො සාසනිකො ච. තත්ථ බාහිරකො කම්මවාදී කම්මස්සකතාදිට්ඨියා සම්මාදිට්ඨි හොති, නො සච්චානුලොමිකාය අත්තදිට්ඨිපරාමාසකත්තා. සාසනිකො ද්වීහිපි. සෙක්ඛො නියතාය සම්මාදිට්ඨියා සම්මාදිට්ඨි. අසෙක්ඛො අසෙක්ඛාය. ඉධ පන නියතාය නිය්යානිකාය ලොකුත්තරකුසලසම්මාදිට්ඨියා සමන්නාගතො “සම්මාදිට්ඨී”ති අධිප්පෙතො. තෙනෙවාහ “උජුගතාස්ස දිට්ඨි ධම්මෙ අවෙච්චප්පසාදෙන සමන්නාගතො ආගතො ඉමං සද්ධම්ම”න්ති, ලොකුත්තරකුසලසම්මාදිට්ඨියෙව හි අන්තද්වයමනුපගම්ම උජුභාවෙන ගතත්තා, කායවඞ්කාදීනි ච සබ්බවඞ්කානි සමුච්ඡින්දිත්වා ගතත්තා උජුගතා හොති, තායෙව ච දිට්ඨියා සමන්නාගතො නවප්පකාරෙපි ලොකුත්තරධම්මෙ අවෙච්චප්පසාදෙන අචලප්පසාදෙන සමන්නාගතො හොති, සබ්බදිට්ඨිගහනානි ච විනිබ්බෙඨෙන්තො සබ්බකිලෙසෙ පජහන්තො ජාතිසංසාරා නික්ඛමන්තො පටිපත්තිං පරිනිට්ඨපෙන්තො අරියෙන මග්ගෙන ආගතො ඉමං සම්බුද්ධප්පවෙදිතං අමතොගධං නිබ්බානසඞ්ඛාතං සද්ධම්මන්ති වුච්චති.
යතො ඛොති කාලපරිච්ඡෙදවචනමෙතං, යස්මිං කාලෙති වුත්තං හොති. අකුසලඤ්ච පජානාතීති දසාකුසලකම්මපථසඞ්ඛාතං අකුසලඤ්ච පජානාති, නිරොධාරම්මණාය පජානනාය කිච්චවසෙන “ඉදං දුක්ඛ”න්ති පටිවිජ්ඣන්තො අකුසලං පජානාති. අකුසලමූලඤ්ච පජානාතීති තස්ස මූලපච්චයභූතං අකුසලමූලඤ්ච පජානාති, තෙනෙව පකාරෙන “අයං දුක්ඛසමුදයො”ති පටිවිජ්ඣන්තො. එස නයො කුසලඤ්ච කුසලමූලඤ්චාති එත්ථාපි. යථා චෙත්ථ, එවං ඉතො පරෙසු සබ්බවාරෙසු කිච්චවසෙනෙව වත්ථුපජානනා වෙදිතබ්බා. එත්තාවතාපීති එත්තකෙන ඉමිනා අකුසලාදිප්පජානනෙනාපි. සම්මාදිට්ඨි හොතීති වුත්තප්පකාරාය ලොකුත්තරසම්මාදිට්ඨියා සමන්නාගතො හොති. උජුගතාස්ස…පෙ… ඉමං සද්ධම්මන්ති එත්තාවතා සංඛිත්තදෙසනා නිට්ඨිතා හොති. දෙසනායෙව චෙසා සංඛිත්තා, තෙසං පන භික්ඛූනං විත්ථාරවසෙනෙව සම්මාමනසිකාරප්පටිවෙධො වෙදිතබ්බො.