එවං භගවා පථවීආදීසු වත්ථූසු සබ්බසක්කායධම්මමූලභූතං පුථුජ්ජනස්ස පවත්තිං දස්සෙත්වා ඉදානි තෙස්වෙව වත්ථූසු සෙක්ඛස්ස පවත්තිං දස්සෙන්තො යොපි සො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සෙක්ඛොතිආදිමාහ. තත්ථ යොති උද්දෙසවචනං. සොති නිද්දෙසවචනං. පිකාරො සම්පිණ්ඩනත්ථො අයම්පි ධම්මො අනියතොතිආදීසු විය. තෙන ච ආරම්මණසභාගෙන පුග්ගලං සම්පිණ්ඩෙති, නො පුග්ගලසභාගෙන, හෙට්ඨතො හි පුග්ගලා දිට්ඨිවිපන්නා, ඉධ දිට්ඨිසම්පන්නා, න තෙසං සභාගතා අත්ථි. ආරම්මණං පන හෙට්ඨා පුග්ගලානම්පි තදෙව, ඉමෙසම්පි තදෙවාති. තෙන වුත්තං “ආරම්මණසභාගෙන පුග්ගලං සම්පිණ්ඩෙති නො පුග්ගලසභාගෙනා”ති. යොපි සොති ඉමිනා පන සකලෙන වචනෙන ඉදානි වත්තබ්බං සෙක්ඛං දස්සෙතීති වෙදිතබ්බො.

භික්ඛවෙ, භික්ඛූති ඉදං වුත්තනයමෙව. සෙක්ඛොති කෙනට්ඨෙන සෙක්ඛො? සෙක්ඛධම්මප්පටිලාභතො සෙක්ඛො. වුත්තඤ්හෙතං

“කිත්තාවතා නු ඛො, භන්තෙ, සෙක්ඛො හොතීති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සෙක්ඛාය සම්මාදිට්ඨියා සමන්නාගතො හොති…පෙ… සෙක්ඛෙන සම්මාසමාධිනා සමන්නාගතො හොති. එත්තාවතා ඛො භික්ඛු, සෙක්ඛො හොතී”ති (සං· නි· 5.13). අපිච සික්ඛතීතිපි සෙක්ඛො. වුත්තඤ්හෙතං “සික්ඛතීති ඛො භික්ඛු තස්මා සෙක්ඛොති වුච්චති. කිඤ්ච සික්ඛති? අධිසීලම්පි සික්ඛති, අධිචිත්තම්පි සික්ඛති, අධිපඤ්ඤම්පි සික්ඛති, සික්ඛතීති ඛො භික්ඛු තස්මා සෙක්ඛොති වුච්චතී”ති (අ· නි· 3.86).

යොපි කල්යාණපුථුජ්ජනො අනුලොමපටිපදාය පරිපූරකාරී සීලසම්පන්නො ඉන්ද්රියෙසු ගුත්තද්වාරො භොජනෙ මත්තඤ්ඤූ ජාගරියානුයොගමනුයුත්තො පුබ්බරත්තාපරරත්තං බොධිපක්ඛියානං ධම්මානං භාවනානුයොගමනුයුත්තො විහරති – “අජ්ජ වා ස්වෙ වා අඤ්ඤතරං සාමඤ්ඤඵලං අධිගමිස්සාමී”ති, සොපි වුච්චති සික්ඛතීති සෙක්ඛොති. ඉමස්මිං පනත්ථෙ පටිවෙධප්පත්තොව සෙක්ඛො අධිප්පෙතො, නො පුථුජ්ජනො.

අප්පත්තං මානසං එතෙනාති අප්පත්තමානසො. මානසන්ති රාගොපි චිත්තම්පි අරහත්තම්පි. “අන්තලික්ඛචරො පාසො, ය්වායං චරති මානසො”ති (මහාව· 33; සං· නි· 1.151) එත්ථ හි රාගො මානසං.

“චිත්තං මනො මානස”න්ති (ධ· ස· 65) එත්ථ චිත්තං.

“අප්පත්තමානසො සෙක්ඛො, කාලං කයිරා ජනෙසුතා”ති (සං· නි· 1.159) එත්ථ අරහත්තං. ඉධාපි අරහත්තමෙව අධිප්පෙතං. තෙන අප්පත්තාරහත්තොති වුත්තං හොති.

අනුත්තරන්ති සෙට්ඨං, අසදිසන්ති අත්ථො. චතූහි යොගෙහි ඛෙමං අනනුයුත්තන්ති යොගක්ඛෙමං, අරහත්තමෙව අධිප්පෙතං. පත්ථයමානොති ද්වෙ පත්ථනා තණ්හාපත්ථනා ච, ඡන්දපත්ථනා ච. “පත්ථයමානස්ස හි පජප්පිතානි, පවෙධිතං වාපි පකප්පිතෙසූ”ති (සු· නි· 908) එත්ථ තණ්හාපත්ථනා.

එත්ථ කත්තුකම්යතා කුසලච්ඡන්දපත්ථනා. අයමෙව ඉධාධිප්පෙතා. තෙන පත්ථයමානොති තං යොගක්ඛෙමං පත්තුකාමො අධිගන්තුකාමො තන්නින්නො තප්පොණො තප්පබ්භාරොති වෙදිතබ්බො. විහරතීති අඤ්ඤං ඉරියාපථදුක්ඛං අඤ්ඤෙන ඉරියාපථෙන විච්ඡින්දිත්වා අපරිපතන්තං කායං හරති. අථ වා “සබ්බෙ සඞ්ඛාරා අනිච්චාති අධිමුච්චන්තො සද්ධාය විහරතී”තිආදිනාපි නිද්දෙසනයෙනෙත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො.

පථවිං පථවිතො අභිජානාතීති පථවිං පථවීභාවෙන අභිජානාති, න පුථුජ්ජනො විය සබ්බාකාරවිපරීතාය සඤ්ඤාය සඤ්ජානාති. අපිච ඛො අභිවිසිට්ඨෙන ඤාණෙන ජානාති, එවං පථවීති එතං පථවීභාවං අධිමුච්චන්තො එව නං අනිච්චාතිපි දුක්ඛාතිපි අනත්තාතිපි එවං අභිජානාතීති වුත්තං හොති. එවඤ්ච නං අභිඤ්ඤත්වා පථවිං මා මඤ්ඤීති වුත්තං හොති. මඤ්ඤතීති මඤ්ඤි. අයං පන මඤ්ඤී ච න මඤ්ඤී ච න වත්තබ්බොති. එතස්මිඤ්හි අත්ථෙ ඉදං පදං නිපාතෙත්වා වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං. කො පනෙත්ථ අධිප්පායොති. වුච්චතෙ, පුථුජ්ජනො තාව සබ්බමඤ්ඤනානං අප්පහීනත්තා මඤ්ඤතීති වුත්තො. ඛීණාසවො පහීනත්තා න මඤ්ඤතීති. සෙක්ඛස්ස පන දිට්ඨිමඤ්ඤනා පහීනා, ඉතරා පන තනුභාවං ගතා, තෙන සො මඤ්ඤතීතිපි න වත්තබ්බො පුථුජ්ජනො විය, න මඤ්ඤතීතිපි න වත්තබ්බො ඛීණාසවො වියාති.