1. පීඨවග්ගො
1. පඨමපීඨවිමානවණ්ණනා
තත්ථ පඨමවත්ථුස්ස අයං අට්ඨුප්පත්ති – භගවති සාවත්ථියං විහරන්තෙ ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ රඤ්ඤා පසෙනදිනා කොසලෙන බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස සත්තාහං අසදිසදානෙ පවත්තිතෙ තදනුරූපෙන අනාථපිණ්ඩිකෙන මහාසෙට්ඨිනා තයො දිවසෙ, තථා විසාඛාය මහාඋපාසිකාය මහාදානෙ දින්නෙ අසදිසදානස්ස පවත්ති සකලජම්බුදීපෙ පාකටා අහොසි. අථ මහාජනො තත්ථ තත්ථ කථං සමුට්ඨාපෙසි “කිං නු ඛො එවං උළාරවිභවපරිච්චාගෙනෙව දානං මහප්ඵලතරං භවිස්සති, උදාහු අත්තනො විභවානුරූපපරිච්චාගෙනාපී”ති. භික්ඛූ තං කථං සුත්වා භගවතො ආරොචෙසුං. භගවා “න, භික්ඛවෙ, දෙය්යධම්මසම්පත්තියාව දානං මහප්ඵලතරං භවිස්සති, අථ ඛො චිත්තපසාදසම්පත්තියා ච ඛෙත්තසම්පත්තියා ච, තස්මා කුණ්ඩකමුට්ඨිමත්තම්පි පිලොතිකාමත්තම්පි තිණපණ්ණසන්ථාරමත්තම්පි පූතිමුත්තහරීතකමත්තම්පි විප්පසන්නෙන චෙතසා දක්ඛිණෙය්යපුග්ගලෙ පතිට්ඨාපිතං, තම්පි මහප්ඵලතරං භවිස්සති මහාජුතිකං මහාවිප්ඵාර”න්ති ආහ. තථා හි වුත්තං සක්කෙන දෙවානමින්දෙන –
“නත්ථි චිත්තෙ පසන්නම්හි, අප්පිකා නාම දක්ඛිණා;
තථාගතෙ වා සම්බුද්ධෙ, අථ වා තස්ස සාවකෙ”ති. (වි· ව· 804);
සා පනෙසා කථා සකලජම්බුදීපෙ විත්ථාරිකා අහොසි. මනුස්සා සමණබ්රාහ්මණකපණද්ධිකවණිබ්බකයාචකානං යථාවිභවං දානානි දෙන්ති, ගෙහඞ්ගණෙ පානීයං උපට්ඨපෙන්ති, ද්වාරකොට්ඨකෙසු ආසනානි ඨපෙන්ති. තෙන ච සමයෙන අඤ්ඤතරො පිණ්ඩපාතචාරිකො ථෙරො පාසාදිකෙන අභික්කන්තෙන පටික්කන්තෙන ආලොකිතෙන විලොකිතෙන සමිඤ්ජිතෙන පසාරිතෙන ඔක්ඛිත්තචක්ඛු ඉරියාපථසම්පන්නො පිණ්ඩාය චරන්තො උපකට්ඨෙ කාලෙ අඤ්ඤතරං ගෙහං සම්පාපුණි. තත්ථෙකා කුලධීතා සද්ධා පසන්නා ථෙරං පස්සිත්වා සඤ්ජාතගාරවබහුමානා උළාරපීතිසොමනස්සං උප්පාදෙත්වා ගෙහං පවෙසෙත්වා පඤ්චපතිට්ඨිතෙන වන්දිත්වා අත්තනො පීඨං පඤ්ඤාපෙත්වා තස්ස උපරි පීතකං මට්ඨවත්ථං අත්ථරිත්වා අදාසි. අථ ථෙරෙ තත්ථ නිසින්නෙ “ඉදං මය්හං උත්තමං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං උපට්ඨිත”න්ති පසන්නචිත්තා යථාවිභවං ආහාරෙන පරිවිසි, බීජනිඤ්ච ගහෙත්වා බීජි. සො ථෙරො කතභත්තකිච්චො ආසනදානභොජනදානාදිපටිසංයුත්තං ධම්මිං කථං කථෙත්වා පක්කාමි. සා ඉත්ථී තං අත්තනො දානං තඤ්ච ධම්මකථං පච්චවෙක්ඛන්තී පීතියා නිරන්තරං ඵුට්ඨසරීරා හුත්වා තං පීඨම්පි ථෙරස්ස අදාසි.
තතො අපරෙන සමයෙන අඤ්ඤතරෙන රොගෙන ඵුට්ඨා කාලං කත්වා තාවතිංසභවනෙ ද්වාදසයොජනිකෙ කනකවිමානෙ නිබ්බත්ති. අච්ඡරාසහස්සං චස්සා පරිවාරො අහොසි, පීඨදානානුභාවෙන චස්සා යොජනිකො කනකපල්ලඞ්කො නිබ්බත්ති ආකාසචාරී සීඝජවො උපරි කූටාගාරසණ්ඨානො, තෙන තං “පීඨවිමාන”න්ති වුච්චති. තඤ්හි සුවණ්ණවණ්ණං වත්ථං අත්ථරිත්වා දින්නත්තා කම්මසරික්ඛතං විභාවෙන්තං සුවණ්ණමයං අහොසි, පීතිවෙගස්ස බලවභාවෙන සීඝජවං, දක්ඛිණෙය්යස්ස චිත්තරුචිවසෙන දින්නත්තා යථාරුචිගාමී , පසාදසම්පත්තියා උළාරතාය සබ්බසොව පාසාදිකං සොභාතිසයයුත්තඤ්ච අහොසි.
අථෙකස්මිං උස්සවදිවසෙ දෙවතාසු යථාසකං දිබ්බානුභාවෙන උය්යානකීළනත්ථං නන්දනවනං ගච්ඡන්තීසු සා දෙවතා දිබ්බවත්ථනිවත්ථා දිබ්බාභරණවිභූසිතා අච්ඡරාසහස්සපරිවාරා සකභවනා නික්ඛමිත්වා තං පීඨවිමානං අභිරුය්හ මහතියා දෙවිද්ධියා මහන්තෙන සිරිසොභග්ගෙන සමන්තතො චන්දො විය සූරියො විය ච ඔභාසෙන්තී උය්යානං ගච්ඡති. තෙන ච සමයෙන ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානො හෙට්ඨා වුත්තනයෙනෙව දෙවචාරිකං චරන්තො තාවතිංසභවනං උපගතො තස්සා දෙවතාය අවිදූරෙ අත්තානං දස්සෙසි. අථ සා දෙවතා තං දිස්වා සමුප්පන්නබලවපසාදගාරවා සහසා පල්ලඞ්කතො ඔරුය්හ ථෙරං උපසඞ්කමිත්වා පඤ්චපතිට්ඨිතෙන වන්දිත්වා දසනඛසමොධානසමුජ්ජලං අඤ්ජලිං පග්ගය්හ නමස්සමානා අට්ඨාසි. ථෙරො කිඤ්චාපි තාය අඤ්ඤෙහි ච සත්තෙහි යථූපචිතං කුසලාකුසලං අත්තනො යථාකම්මූපගඤාණානුභාවෙන හත්ථතලෙ ඨපිතආමලකං විය පඤ්ඤාබලභෙදෙන පච්චක්ඛතො පස්සති, තථාපි යස්මා දෙවතානං උපපත්තිසමනන්තරමෙව “කුතො නු ඛො අහං චවිත්වා ඉධූපපන්නා, කිං නු ඛො කුසලකම්මං කත්වා ඉමං සම්පත්තිං පටිලභාමී”ති අතීතභවං යථූපචිතඤ්ච කම්මං උද්දිස්ස යෙභුය්යෙන ධම්මතාසිද්ධා උපධාරණා , තස්සා ච යාථාවතො ඤාණං උප්පජ්ජති, තස්මා තාය දෙවතාය කතකම්මං කථාපෙත්වා සදෙවකස්ස ලොකස්ස කම්මඵලං පච්චක්ඛං කාතුකාමො –