චතුක්ඛත්තුං පඤ්චක්ඛත්තුන්තිආදිකා සාමාය ථෙරියා ගාථා. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරා තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයං කුසලං උපචිනිත්වා සුගතීසුයෙව සංසරන්තී ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කොසම්බියං ගහපතිමහාසාලකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා සාමාතිස්සා නාමං අහොසි. සා විඤ්ඤුතං පත්තා සාමාවතියා උපාසිකාය පියසහායිකා හුත්වා තාය කාලඞ්කතාය සඤ්ජාතසංවෙගා පබ්බජි. පබ්බජිත්වා ච සාමාවතිකං ආරබ්භ උප්පන්නසොකං විනොදෙතුං අසක්කොන්තී අරියමග්ගං ගණ්හිතුං නාසක්ඛි. අපරභාගෙ ආසනසාලාය නිසින්නස්ස ආනන්දත්ථෙරස්ස ඔවාදං සුත්වා විපස්සනං පට්ඨපෙත්වා තතො සත්තමෙ දිවසෙ සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පාපුණි.

අරහත්තං පන පත්වා අත්තනො පටිපත්තිං පච්චවෙක්ඛිත්වා තං පකාසෙන්තී –

තත්ථ චතුක්ඛත්තුං පඤ්චක්ඛත්තුං, විහාරා උපනික්ඛමින්ති “මම වසනකවිහාරෙ විපස්සනාමනසිකාරෙන නිසින්නා සමණකිච්චං මත්ථකං පාපෙතුං අසක්කොන්තී උතුසප්පායාභාවෙන නනු ඛො මය්හං විපස්සනා මග්ගෙන ඝට්ටෙතී”ති චින්තෙත්වා චත්තාරො පඤ්ච චාති නව වාරෙ විහාරා උපස්සයතො බහි නික්ඛමිං. තෙනාහ “අලද්ධා චෙතසො සන්තිං, චිත්තෙ අවසවත්තිනී”ති. තත්ථ චෙතසො සන්තින්ති අරියමග්ගසමාධිං සන්ධායාහ. චිත්තෙ අවසවත්තිනීති වීරියසමතාය අභාවෙන මම භාවනාචිත්තෙ න වසවත්තිනී. සා කිර අතිවිය පග්ගහිතවීරියා අහොසි. තස්සා මෙ අට්ඨමී රත්තීති යතො පට්ඨාය ආනන්දත්ථෙරස්ස සන්තිකෙ ඔවාදං පටිලභිං, තතො පට්ඨාය රත්තින්දිවමතන්දිතා විපස්සනාය කම්මං කරොන්තී රත්තියං චතුක්ඛත්තුං පඤ්චක්ඛත්තුං විහාරතො නික්ඛමිත්වා මනසිකාරං පවත්තෙන්තී විසෙසං අනධිගන්ත්වා අට්ඨමියං රත්තියං වීරියසමතං ලභිත්වා මග්ගපටිපාටියා කිලෙසෙ ඛෙපෙසින්ති අත්ථො. තෙන වුත්තං – “තස්සා මෙ අට්ඨමී රත්ති, යතො තණ්හා සමූහතා”ති. සෙසං වුත්තනයමෙව.

තිකනිපාතෙ පණ්ණවීසතිවස්සානීතිආදිකා අපරාය සාමාය ථෙරියා ගාථා. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරා තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයං කුසලං උපචිනන්තී විපස්සිස්ස භගවතො කාලෙ චන්දභාගාය නදියා තීරෙ කින්නරයොනියං නිබ්බත්ති. සා තත්ථ කින්නරෙහි සද්ධිං කීළාපසුතා විචරති. අථෙකදිවසං සත්ථා තස්සා කුසලබීජරොපනත්ථං තත්ථ ගන්ත්වා නදීතීරෙ චඞ්කමි. සා භගවන්තං දිස්වා හට්ඨතුට්ඨා සළලපුප්ඵානි ආදාය සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා වන්දිත්වා තෙහි පුප්ඵෙහි භගවන්තං පූජෙසි. සා තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තී ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කොසම්බියං කුලඝරෙ නිබ්බත්තිත්වා වයප්පත්තා සාමාවතියා සහායිකා හුත්වා තස්සා මතකාලෙ සංවෙගජාතා පබ්බජිත්වා පඤ්චවීසති වස්සානි චිත්තසමාධානං අලභිත්වා මහල්ලිකාකාලෙ සුගතොවාදං ලභිත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පාපුණි. තෙන වුත්තං අපදානෙ (අප· ථෙරී 2.2.22-29) –

අරහත්තං පන පත්වා අත්තනො පටිපත්තිං පච්චවෙක්ඛිත්වා උදානවසෙන –

තත්ථ චිත්තස්ස සමන්ති චිත්තස්ස වූපසමං, චෙතොසමථමග්ගඵලසමාධීති අත්ථො.

තතොති තස්මා චිත්තවසං වත්තෙතුං අසමත්ථභාවතො. සංවෙගමාපාදින්ති සත්ථරි ධරන්තෙපි පබ්බජිතකිච්චං මත්ථකං පාපෙතුං අසක්කොන්තී පච්ඡා කථං පාපයිස්සාමීති සංවෙගං ඤාණුත්රාසං ආපජ්ජිං. සරිත්වා ජිනසාසනන්ති කාණකච්ඡපොපමාදිසත්ථුඔවාදං (සං· නි· 5.1117; ම· නි· 3.252) අනුස්සරිත්වා. සෙසං වුත්තනයමෙව.