සුන්දරීථෙරීගාථාවණ්ණනා
පෙතානි භොති පුත්තානීතිආදිකා සුන්දරියා ථෙරියා ගාථා. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරා තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයං කුසලං උපචිනන්තී ඉතො එකතිංසකප්පෙ වෙස්සභුස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තිත්වා විඤ්ඤුතං පත්වා එකදිවසං සත්ථාරං පිණ්ඩාය චරන්තං දිස්වා පසන්නමානසා භික්ඛං දත්වා පඤ්චපතිට්ඨිතෙන වන්දි. සත්ථා තස්සා චිත්තප්පසාදං ඤත්වා අනුමොදනං කත්වා පක්කාමි. සා තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන තාවතිංසෙසු නිබ්බත්තිත්වා තත්ථ යාවතායුකං ඨත්වා දිබ්බසම්පත්තිං අනුභවිත්වා තතො චුතා අපරාපරං සුගතීසුයෙව සංසරන්තී පරිපක්කඤාණා හුත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ බාරාණසියං සුජාතස්ස නාම බ්රාහ්මණස්ස ධීතා හුත්වා නිබ්බත්ති. තස්සා රූපසම්පත්තියා සුන්දරීති නාමං අහොසි. වයප්පත්තකාලෙ චස්සා කනිට්ඨභාතා කාලමකාසි. අථස්සා පිතා පුත්තසොකෙන අභිභූතො තත්ථ තත්ථ විචරන්තො වාසිට්ඨිත්ථෙරියා සමාගන්ත්වා තං සොකවිනොදනකාරණං පුච්ඡන්තො “පෙතානි භොති පුත්තානී”තිආදිකා ද්වෙ ගාථා අභාසි. ථෙරී තං සොකාභිභූතං ඤත්වා සොකං විනොදෙතුකාමා “බහූනි පුත්තසතානී”තිආදිකා ද්වෙ ගාථා වත්වා අත්තනො අසොකභාවං කථෙසි. තං සුත්වා බ්රාහ්මණො “කථං ත්වං, අය්යෙ, එවං අසොකා ජාතා”ති ආහ. තස්ස ථෙරී රතනත්තයගුණං කථෙසි.
අථ බ්රාහ්මණො “කුහිං සත්ථා”ති පුච්ඡිත්වා “ඉදානි මිථිලායං විහරතී”ති තං සුත්වා තාවදෙව රථං යොජෙත්වා රථෙන මිථිලං ගන්ත්වා සත්ථාරං උපසඞ්කමිත්වා වන්දිත්වා සම්මොදනීයං කථං කත්වා එකමන්තං නිසීදි. තස්ස සත්ථා ධම්මං දෙසෙසි. සො ධම්මං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජිත්වා විපස්සනං පට්ඨපෙත්වා ඝටෙන්තො වායමන්තො තතියෙ දිවසෙ අරහත්තං පාපුණි. අථ සාරථි රථං ආදාය බාරාණසිං ගන්ත්වා බ්රාහ්මණියා තං පවත්තිං ආරොචෙසි. සුන්දරී අත්තනො පිතු පබ්බජිතභාවං සුත්වා, “අම්ම, අහම්පි පබ්බජිස්සාමී”ති මාතරං ආපුච්ඡි. මාතා “යං ඉමස්මිං ගෙහෙ භොගජාතං, සබ්බං තං තුය්හං සන්තකං, ත්වං ඉමස්ස කුලස්ස දායාදිකා පටිපජ්ජ, ඉමං සබ්බභොගං පරිභුඤ්ජ, මා පබ්බජී”ති ආහ. සා “න මය්හං භොගෙහි අත්ථො, පබ්බජිස්සාමෙවාහං, අම්මා”ති මාතරං අනුජානාපෙත්වා මහතිං සම්පත්තිං ඛෙළපිණ්ඩං විය ඡඩ්ඩෙත්වා පබ්බජි. පබ්බජිත්වා ච සික්ඛමානායෙව හුත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා ඝටෙන්තී වායමන්තී හෙතුසම්පන්නතාය ඤාණස්ස පරිපාකං ගතත්තා සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පාපුණි. තෙන වුත්තං අපදානෙ –
“පිණ්ඩපාතං චරන්තස්ස, වෙස්සභුස්ස මහෙසිනො;
කටච්ඡුභික්ඛමුග්ගය්හ, බුද්ධසෙට්ඨස්සදාසහං.
කටච්ඡුභික්ඛමුග්ගය්හ, බුද්ධසෙට්ඨස්සදාසහං.
“පටිග්ගහෙත්වා සම්බුද්ධො, වෙස්සභූ ලොකනායකො;
වීථියා සණ්ඨිතො සත්ථා, අකා මෙ අනුමොදනං.
වීථියා සණ්ඨිතො සත්ථා, අකා මෙ අනුමොදනං.
“කටච්ඡුභික්ඛං දත්වාන, තාවතිංසං ගමිස්සසි;
ඡත්තිංසදෙවරාජූනං, මහෙසිත්තං කරිස්සසි.
ඡත්තිංසදෙවරාජූනං, මහෙසිත්තං කරිස්සසි.
“පඤ්ඤාසං චක්කවත්තීනං, මහෙසිත්තං කරිස්සසි;
මනසා පත්ථිතං සබ්බං, පටිලච්ඡසි සබ්බදා.
මනසා පත්ථිතං සබ්බං, පටිලච්ඡසි සබ්බදා.
“සම්පත්තිං අනුභොත්වාන, පබ්බජිස්සසි කිඤ්චනා;
සබ්බාසවෙ පරිඤ්ඤාය, නිබ්බායිස්සසිනාසවා.
සබ්බාසවෙ පරිඤ්ඤාය, නිබ්බායිස්සසිනාසවා.
“ඉදං වත්වාන සම්බුද්ධො, වෙස්සභූ ලොකනායකො;
නභං අබ්භුග්ගමී වීරො, හංසරාජාව අම්බරෙ.
නභං අබ්භුග්ගමී වීරො, හංසරාජාව අම්බරෙ.
“සුදින්නං මෙ දානවරං, සුයිට්ඨා යාගසම්පදා;
කටච්ඡුභික්ඛං දත්වාන, පත්තාහං අචලං පදං.
කටච්ඡුභික්ඛං දත්වාන, පත්තාහං අචලං පදං.
“එකතිංසෙ ඉතො කප්පෙ, යං දානමදදිං තදා;
දුග්ගතිං නාභිජානාමි, භික්ඛාදානස්සිදං ඵලං.
දුග්ගතිං නාභිජානාමි, භික්ඛාදානස්සිදං ඵලං.
“කිලෙසා ඣාපිතා මය්හං…පෙ… කතං බුද්ධස්ස සාසන”න්ති.
අරහත්තං පන පත්වා ඵලසුඛෙන නිබ්බානසුඛෙන ච විහරන්තී අපරභාගෙ “සත්ථු පුරතො සීහනාදං නදිස්සාමී”ති උපජ්ඣායං ආපුච්ඡිත්වා බාරාණසිතො නික්ඛමිත්වා සම්බහුලාහි භික්ඛුනීහි සද්ධිං අනුක්කමෙන සාවත්ථිං ගන්ත්වා සත්ථු සන්තිකං උපසඞ්කමිත්වා සත්ථාරං වන්දිත්වා එකමන්තං ඨිතා සත්ථාරා කතපටිසන්ථාරා සත්ථු ඔරසධීතුභාවාදිවිභාවනෙන අඤ්ඤං බ්යාකාසි. අථස්සා මාතරං ආදිං කත්වා සබ්බො ඤාතිගණො පරිජනො ච පබ්බජි. සා අපරභාගෙ අත්තනො පටිපත්තිං පච්චවෙක්ඛිත්වා පිතරා වුත්තගාථං ආදිං කත්වා උදානවසෙන –
“පෙතානි භොති පුත්තානි, ඛාදමානා තුවං පුරෙ;
තුවං දිවා ච රත්තො ච, අතීව පරිතප්පසි.
තුවං දිවා ච රත්තො ච, අතීව පරිතප්පසි.
“සාජ්ජ සබ්බානි ඛාදිත්වා, සතපුත්තානි බ්රාහ්මණී;
වාසෙට්ඨි කෙන වණ්ණෙන, න බාළ්හං පරිතප්පසි.
වාසෙට්ඨි කෙන වණ්ණෙන, න බාළ්හං පරිතප්පසි.
“බහූනි පුත්තසතානි, ඤාතිසඞ්ඝසතානි ච;
ඛාදිතානි අතීතංසෙ, මම තුඤ්හඤ්ච බ්රාහ්මණ.
ඛාදිතානි අතීතංසෙ, මම තුඤ්හඤ්ච බ්රාහ්මණ.
“සාහං නිස්සරණං ඤත්වා, ජාතියා මරණස්ස ච;
න සොචාමි න රොදාමි, න චාපි පරිතප්පයිං.
න සොචාමි න රොදාමි, න චාපි පරිතප්පයිං.
“අබ්භුතං වත වාසෙට්ඨි, වාචං භාසසි එදිසිං;
කස්ස ත්වං ධම්මමඤ්ඤාය, ගිරං භාසසි එදිසිං.
කස්ස ත්වං ධම්මමඤ්ඤාය, ගිරං භාසසි එදිසිං.
“එස බ්රාහ්මණ සම්බුද්ධො, නගරං මිථිලං පති;
සබ්බදුක්ඛප්පහානාය, ධම්මං දෙසෙසි පාණිනං.
සබ්බදුක්ඛප්පහානාය, ධම්මං දෙසෙසි පාණිනං.