තිස්සාථෙරීගාථාවණ්ණනා
තිස්සෙ සික්ඛස්සු සික්ඛායාති තිස්සාය සික්ඛමානාය ගාථා. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරා තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයං කුසලං උපචිනිත්වා සම්භතකුසලපච්චයා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කපිලවත්ථුස්මිං සක්යරාජකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා වයප්පත්තා බොධිසත්තස්ස ඔරොධභූතා පච්ඡා මහාපජාපතිගොතමියා සද්ධිං නික්ඛමිත්වා පබ්බජිත්වා විපස්සනාය කම්මං කරොති. තස්සා සත්ථා හෙට්ඨා වුත්තනයෙනෙව ඔභාසං විස්සජ්ජෙත්වා –
“තිස්සෙ සික්ඛස්සු සික්ඛාය, මා තං යොගා උපච්චගුං;
සබ්බයොගවිසංයුත්තා, චර ලොකෙ අනාසවා”ති. – ගාථං අභාසි;
සබ්බයොගවිසංයුත්තා, චර ලොකෙ අනාසවා”ති. – ගාථං අභාසි;
තත්ථ තිස්සෙති තස්සා ආලපනං. සික්ඛස්සු සික්ඛායාති අධිසීලසික්ඛාදිකාය තිවිධාය සික්ඛාය සික්ඛ, මග්ගසම්පයුත්තා තිස්සො සික්ඛායො සම්පාදෙහීති අත්ථො. ඉදානි තාසං සම්පාදනෙ කාරණමාහ “මා තං යොගා උපච්චගු”න්ති මනුස්සත්තං, ඉන්ද්රියාවෙකල්ලං, බුද්ධුප්පාදො, සද්ධාපටිලාභොති ඉමෙ යොගා සමයා දුල්ලභක්ඛණා තං මා අතික්කමුං. කාමයොගාදයො එව වා චත්තාරො යොගා තං මා උපච්චගුං මා අභිභවෙය්යුං. සබ්බයොගවිසංයුත්තාති සබ්බෙහි කාමයොගාදීහි යොගෙහි විමුත්තා තතො එව අනාසවා හුත්වා ලොකෙ චර, දිට්ඨසුඛවිහාරෙන විහරාහීති අත්ථො.
සා තං ගාථං සුත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං පාපුණීති ආදිනයො හෙට්ඨා වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බො.
තිස්සාථෙරීගාථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.
තිස්සාදිථෙරීගාථාවණ්ණනා
තිස්සෙ යුඤ්ජස්සු ධම්මෙහීති තිස්සාය ථෙරියා ගාථා . තස්සා වත්ථු තිස්සාසික්ඛමානාය වත්ථුසදිසං. අයං පන ථෙරී හුත්වා අරහත්තං පාපුණි. යථා ච අයං, එවං ඉතො පරං ධීරා, වීරා, මිත්තා, භද්රා, උපසමාති පඤ්චන්නං ථෙරීනං වත්ථු එකසදිසමෙව. සබ්බාපි ඉමා කපිලවත්ථුවාසිනියො බොධිසත්තස්ස ඔරොධභූතා මහාපජාපතිගොතමියා සද්ධිං නික්ඛන්තා ඔභාසගාථාය ච අරහත්තං පත්තා ඨපෙත්වා සත්තමිං. සා පන ඔභාසගාථාය විනා පගෙව සත්ථු සන්තිකෙ ලද්ධං ඔවාදං නිස්සාය විපස්සනං උස්සුක්කාපෙත්වා අරහත්තං පාපුණිත්වා උදානවසෙන “වීරා වීරෙහී”ති ගාථං අභාසි. ඉතරාපි අරහත්තං පත්වා –
“තිස්සෙ යුඤ්ජස්සු ධම්මෙහි, ඛණො තං මා උපච්චගා;
ඛණාතීතා හි සොචන්ති, නිරයම්හි සමප්පිතා.
ඛණාතීතා හි සොචන්ති, නිරයම්හි සමප්පිතා.
“ධීරෙ නිරොධං ඵුසෙහි, සඤ්ඤාවූපසමං සුඛං;
ආරාධයාහි නිබ්බානං, යොගක්ඛෙමමනුත්තරං.
ආරාධයාහි නිබ්බානං, යොගක්ඛෙමමනුත්තරං.
“වීරා වීරෙහි ධම්මෙහි, භික්ඛුනී භාවිතින්ද්රියා;
ධාරෙති අන්තිමං දෙහං, ජෙත්වා මාරං සවාහනං.
ධාරෙති අන්තිමං දෙහං, ජෙත්වා මාරං සවාහනං.
“සද්ධාය පබ්බජිත්වාන, මිත්තෙ මිත්තරතා භව;
භාවෙහි කුසලෙ ධම්මෙ, යොගක්ඛෙමස්ස පත්තියා.
භාවෙහි කුසලෙ ධම්මෙ, යොගක්ඛෙමස්ස පත්තියා.
“සද්ධාය පබ්බජිත්වාන, භද්රෙ භද්රරතා භව;
භාවෙහි කුසලෙ ධම්මෙ, යොගක්ඛෙමමනුත්තරං.
භාවෙහි කුසලෙ ධම්මෙ, යොගක්ඛෙමමනුත්තරං.
“උපසමෙ තරෙ ඔඝං, මච්චුධෙය්යං සුදුත්තරං;
ධාරෙහි අන්තිමං දෙහං, ජෙත්වා මාරං සවාහන”න්ති. – ගාථායො අභාසිංසු;
ධාරෙහි අන්තිමං දෙහං, ජෙත්වා මාරං සවාහන”න්ති. – ගාථායො අභාසිංසු;
තත්ථ යුඤ්ජස්සු ධම්මෙහීති සමථවිපස්සනාධම්මෙහි අරියෙහි බොධිපක්ඛියධම්මෙහි ච යුඤ්ජ යොගං කරොහි. ඛණො තං මා උපච්චගාති යො එවං යොගභාවනං න කරොති, තං පුග්ගලං පතිරූපදෙසෙ උප්පත්තික්ඛණො, ඡන්නං ආයතනානං අවෙකල්ලක්ඛණො, බුද්ධුප්පාදක්ඛණො, සද්ධාය පටිලද්ධක්ඛණො, සබ්බොපි අයං ඛණො අතික්කමති නාම. සො ඛණො තං මා අතික්කමි. ඛණාතීතාති යෙ හි ඛණං අතීතා, යෙ ච පුග්ගලෙ සො ඛණො අභීතො, තෙ නිරයම්හි සමප්පිතා හුත්වා සොචන්ති, තත්ථ නිබ්බත්තිත්වා මහාදුක්ඛං පච්චනුභවන්තීති අත්ථො.