ධම්මාථෙරීගාථාවණ්ණනා
පිණ්ඩපාතං චරිත්වානාති ධම්මාය ථෙරියා ගාථා. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරා තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයං කුසලං උපචිනිත්වා සම්භතපුඤ්ඤසම්භාරා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං කුලඝරෙ නිබ්බත්තිත්වා වයප්පත්තා පතිරූපස්ස සාමිකස්ස ගෙහං ගන්ත්වා සාසනෙ පටිලද්ධසද්ධා පබ්බජිතුකාමා හුත්වා සාමිකෙන අනනුඤ්ඤාතා පච්ඡා සාමිකෙ කාලඞ්කතෙ පබ්බජිත්වා විපස්සනාය කම්මං කරොන්තී එකදිවසං භික්ඛාය චරිත්වා විහාරං ආගච්ඡන්තී පරිපතිත්වා තමෙව ආරම්මණං කත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පත්වා –
“පිණ්ඩපාතං චරිත්වාන, දණ්ඩමොලුබ්භ දුබ්බලා;
වෙධමානෙහි ගත්තෙහි, තත්ථෙව නිපතිං ඡමා;
දිස්වා ආදීනවං කායෙ, අථ චිත්තං විමුච්චි මෙ”ති. –
වෙධමානෙහි ගත්තෙහි, තත්ථෙව නිපතිං ඡමා;
දිස්වා ආදීනවං කායෙ, අථ චිත්තං විමුච්චි මෙ”ති. –
උදානවසෙන ඉමං ගාථං අභාසි.
තත්ථ පිණ්ඩපාතං චරිත්වාන, දණ්ඩමොලුබ්භාති පිණ්ඩපාතත්ථාය යට්ඨිං උපත්ථම්භෙන නගරෙ විචරිත්වා භික්ඛාය ආහිණ්ඩිත්වා. ඡමාති ඡමායං භූමියං, පාදානං අවසෙන භූමියං නිපතින්ති අත්ථො. දිස්වා ආදීනවං කායෙති අසුභානිච්චදුක්ඛානත්තතාදීහි නානප්පකාරෙහි සරීරෙ දොසං පඤ්ඤාචක්ඛුනා දිස්වා. අථ චිත්තං විමුච්චි මෙති ආදීනවානුපස්සනාය පරතො පවත්තෙහි නිබ්බිදානුපස්සනාදීහි වික්ඛම්භනවසෙන මම චිත්තං කිලෙසෙහි විමුච්චිත්වා පුන මග්ගඵලෙහි යථාක්කමං සමුච්ඡෙදවසෙන චෙව පටිප්පස්සද්ධිවසෙන ච සබ්බසො විමුච්චි විමුත්තං, න දානිස්සා විමොචෙතබ්බං අත්ථීති. ඉදමෙව චස්සා අඤ්ඤාබ්යාකරණං අහොසීති.
ධම්මාථෙරීගාථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.
සඞ්ඝාථෙරීගාථාවණ්ණනා
හිත්වා ඝරෙ පබ්බජිත්වාති සඞ්ඝාය ථෙරියා ගාථා. තස්සා වත්ථු ධීරාථෙරියා වත්ථුසදිසං. ගාථා පන –
“හිත්වා ඝරෙ පබ්බජිත්වා, හිත්වා පුත්තං පසුං පියං;
හිත්වා රාගඤ්ච දොසඤ්ච, අවිජ්ජඤ්ච විරාජිය;
සමූලං තණ්හමබ්බුය්හ, උපසන්තාම්හි නිබ්බුතා”ති. – ගාථං අභාසි;
හිත්වා රාගඤ්ච දොසඤ්ච, අවිජ්ජඤ්ච විරාජිය;
සමූලං තණ්හමබ්බුය්හ, උපසන්තාම්හි නිබ්බුතා”ති. – ගාථං අභාසි;
තත්ථ හිත්වාති ඡඩ්ඩෙත්වා. ඝරෙති ගෙහං. ඝරසද්දො හි එකස්මිම්පි අභිධෙය්යෙ කදාචි බහූසු බීජං විය රූළ්හිවසෙන වොහරීයති. හිත්වා පුත්තං පසුං පියන්ති පියායිතබ්බෙ පුත්තෙ චෙව ගොමහිංසාදිකෙ පසූ ච තප්පටිබද්ධඡන්දරාගප්පහානෙන පහාය. හිත්වා රාගඤ්ච දොසඤ්චාති රජ්ජනසභාවං රාගං, දුස්සනසභාවං දොසඤ්ච අරියමග්ගෙන සමුච්ඡින්දිත්වා. අවිජ්ජඤ්ච විරාජියාති සබ්බාකුසලෙසු පුබ්බඞ්ගමං මොහඤ්ච විරාජෙත්වා මග්ගෙන සමුග්ඝාටෙත්වා ඉච්චෙව අත්ථො. සෙසං වුත්තනයමෙව.
සඞ්ඝාථෙරීගාථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.
එකකනිපාතවණ්ණනා නිට්ඨිතා.
2. දුකනිපාතො
අභිරූපනන්දාථෙරීගාථාවණ්ණනා
දුකනිපාතෙ ආතුරං අසුචිං පූතින්තිආදිකා අභිරූපනන්දාය සික්ඛමානාය ගාථා. අයං කිර විපස්සිස්ස භගවතො කාලෙ බන්ධුමතීනගරෙ ගහපතිමහාසාලස්ස ධීතා හුත්වා සත්ථු සන්තිකෙ ධම්මං සුත්වා සරණෙසු ච සීලෙසු ච පතිට්ඨිතා සත්ථරි පරිනිබ්බුතෙ ධාතුචෙතියං රතනපටිමණ්ඩිතෙන සුවණ්ණච්ඡත්තෙන පූජං කත්වා, කාලඞ්කත්වා සග්ගෙ නිබ්බත්තිත්වා අපරාපරං සුගතීසුයෙව සංසරන්තී ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කපිලවත්ථුනගරෙ ඛෙමකස්ස සක්කස්ස අග්ගමහෙසියා කුච්ඡිස්මිං නිබ්බත්ති. නන්දාතිස්සා නාමං අහොසි. සා අත්තභාවස්ස අතිවිය රූපසොභග්ගප්පත්තියා අභිරූපා දස්සනීයා පාසාදිකා අභිරූපනන්දාත්වෙව පඤ්ඤායිත්ථ. තස්සා වයප්පත්තාය වාරෙය්යදිවසෙයෙව වරභූතො සක්යකුමාරො කාලමකාසි. අථ නං මාතාපිතරො අකාමං පබ්බාජෙසුං.
සා පබ්බජිත්වාපි රූපං නිස්සාය උප්පන්නමදා “සත්ථා රූපං විවණ්ණෙති ගරහති අනෙකපරියායෙන රූපෙ ආදීනවං දස්සෙතී”ති බුද්ධුපට්ඨානං න ගච්ඡති. භගවා තස්සා ඤාණපරිපාකං ඤත්වා මහාපජාපතිං ආණාපෙසි “සබ්බාපි භික්ඛුනියො පටිපාටියා ඔවාදං ආගච්ඡන්තූ”ති. සා අත්තනො වාරෙ සම්පත්තෙ අඤ්ඤං පෙසෙසි. භගවා “වාරෙ සම්පත්තෙ අත්තනාව ආගන්තබ්බං, න අඤ්ඤා පෙසෙතබ්බා”ති ආහ. සා සත්ථු ආණං ලඞ්ඝිතුං අසක්කොන්තී භික්ඛුනීහි සද්ධිං බුද්ධුපට්ඨානං අගමාසි. භගවා ඉද්ධියා එකං අභිරූපං ඉත්ථිරූපං මාපෙත්වා පුන ජරාජිණ්ණං දස්සෙත්වා සංවෙගං උප්පාදෙත්වා –