8. අට්ඨකනිපාතො
මහාකච්චායනත්ථෙරගාථාවණ්ණනා
අට්ඨකනිපාතෙ කම්මං බහුකන්තිආදිකා ආයස්මතො මහාකච්චායනත්ථෙරස්ස ගාථා. කා උප්පත්ති? අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ ගහපතිමහාසාලකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා වුද්ධිප්පත්තො, එකදිවසං සත්ථු සන්තිකෙ ධම්මං සුණන්තො සත්ථාරා සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස විත්ථාරෙන අත්ථං විභජන්තානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපියමානං එකං භික්ඛුං දිස්වා, සයම්පි තං ඨානං පත්ථෙන්තො පණිධානං කත්වා, දානාදීනි පුඤ්ඤානි කත්වා, දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො සුමෙධස්ස භගවතො කාලෙ විජ්ජාධරො හුත්වා ආකාසෙන ගච්ඡන්තො සත්ථාරං හිමවන්තපබ්බතෙ එකස්මිං වනසණ්ඩෙ නිසින්නං දිස්වා පසන්නමානසො කණිකාරපුප්ඵෙහි පූජං අකාසි.
සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන අපරාපරං සුගතීසුයෙව පරිවත්තෙන්තො කස්සපදසබලස්ස කාලෙ බාරාණසියං කුලඝරෙ නිබ්බත්තිත්වා පරිනිබ්බුතෙ භගවති සුවණ්ණචෙතියකරණට්ඨානෙ සතසහස්සග්ඝනිකාය සුවණ්ණිට්ඨකාය පූජං කත්වා, “භගවා මය්හං නිබ්බත්තනිබ්බත්තට්ඨානෙ සරීරං සුවණ්ණවණ්ණං හොතූ”ති පත්ථනං අකාසි.
තතො යාවජීවං කුසලකම්මං කත්වා එකං බුද්ධන්තරං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ උජ්ජෙනියං රඤ්ඤො චණ්ඩපජ්ජොතස්ස පුරොහිතගෙහෙ නිබ්බත්ති. තස්ස නාමග්ගහණදිවසෙ මාතා “මය්හං පුත්තො සුවණ්ණවණ්ණො, අත්තනො නාමං ගහෙත්වා ආගතො”ති කඤ්චනමාණවො ත්වෙව නාමං අකාසි. සො වුඩ්ඪිමන්වාය තයො වෙදෙ උග්ගහෙත්වා පිතු අච්චයෙන පුරොහිතට්ඨානං ලභි. සො ගොත්තවසෙන කච්චායනොති පඤ්ඤායිත්ථ. තං රාජා චණ්ඩපජ්ජොතො බුද්ධුප්පාදං සුත්වා, “ආචරිය, ත්වං තත්ථ ගන්ත්වා සත්ථාරං ඉධානෙහී”ති පෙසෙසි. සො අත්තට්ඨමො සත්ථු සන්තිකං උපගතො. තස්ස සත්ථා ධම්මං දෙසෙති. දෙසනාපරියොසානෙ සො සත්තහි ජනෙහි සද්ධිං සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තෙ පතිට්ඨාසි. තෙන වුත්තං අපදානෙ (අප· ථෙර 2.54.1-27) –
“පදුමුත්තරො නාම ජිනො, අනෙජො අජිතං ජයො;
සතසහස්සෙ කප්පානං, ඉතො උප්පජ්ජි නායකො.
සතසහස්සෙ කප්පානං, ඉතො උප්පජ්ජි නායකො.
“වීරො කමලපත්තක්ඛො, සසඞ්කවිමලානනො;
කනකාචලසඞ්කාසො, රවිදිත්තිසමප්පභො.
කනකාචලසඞ්කාසො, රවිදිත්තිසමප්පභො.
“සත්තනෙත්තමනොහාරී, වරලක්ඛණභූසිතො;
සබ්බවාක්යපථාතීතො, මනුජාමරසක්කතො.
සබ්බවාක්යපථාතීතො, මනුජාමරසක්කතො.
“සම්බුද්ධො බොධයං සත්තෙ, වාගීසො මධුරස්සරො;
කරුණානිබන්ධසන්තානො, පරිසාසු විසාරදො.
කරුණානිබන්ධසන්තානො, පරිසාසු විසාරදො.
“දෙසෙති මධුරං ධම්මං, චතුසච්චූපසංහිතං;
නිමුග්ගෙ මොහපඞ්කම්හි, සමුද්ධරති පාණිනෙ.
නිමුග්ගෙ මොහපඞ්කම්හි, සමුද්ධරති පාණිනෙ.
“තදා එකචරො හුත්වා, තාපසො හිමවාලයො;
නභසා මානුසං ලොකං, ගච්ඡන්තො ජිනමද්දසං.
නභසා මානුසං ලොකං, ගච්ඡන්තො ජිනමද්දසං.
“උපෙච්ච සන්තිකං තස්ස, අස්සොසිං ධම්මදෙසනං;
වණ්ණයන්තස්ස වීරස්ස, සාවකස්ස මහාගුණං.
වණ්ණයන්තස්ස වීරස්ස, සාවකස්ස මහාගුණං.
“සංඛිත්තෙන මයා වුත්තං, විත්ථාරෙන පකාසයං;
පරිසං මඤ්ච තොසෙති, යථා කච්චායනො අයං.
පරිසං මඤ්ච තොසෙති, යථා කච්චායනො අයං.
“නාහං එවමිධෙකච්චං, අඤ්ඤං පස්සාමි සාවකං;
තස්මාතදග්ගෙ එසග්ගො, එවං ධාරෙථ භික්ඛවො.
තස්මාතදග්ගෙ එසග්ගො, එවං ධාරෙථ භික්ඛවො.
“තදාහං විම්හිතො හුත්වා, සුත්වා වාක්යං මනොරමං;
හිමවන්තං ගමිත්වාන, ආහිත්වා පුප්ඵසඤ්චයං.
හිමවන්තං ගමිත්වාන, ආහිත්වා පුප්ඵසඤ්චයං.
“පූජෙත්වා ලොකසරණං, තං ඨානමභිපත්ථයිං;
තදා මමාසයං ඤත්වා, බ්යාකාසි ස රණඤ්ජහො.
තදා මමාසයං ඤත්වා, බ්යාකාසි ස රණඤ්ජහො.
“පස්සථෙතං ඉසිවරං, නිද්ධන්තකනකත්තචං;
උද්ධග්ගලොමං පීණංසං, අචලං පඤ්ජලිං ඨිතං.
උද්ධග්ගලොමං පීණංසං, අචලං පඤ්ජලිං ඨිතං.
“හාසං සුපුණ්ණනයනං, බුද්ධවණ්ණගතාසයං;
ධම්මජං උග්ගහදයං, අමතාසිත්තසන්නිභං.
ධම්මජං උග්ගහදයං, අමතාසිත්තසන්නිභං.
“කච්චානස්ස ගුණං සුත්වා, තං ඨානං පත්ථයං ඨිතො;
අනාගතම්හි අද්ධානෙ, ගොතමස්ස මහාමුනෙ.
අනාගතම්හි අද්ධානෙ, ගොතමස්ස මහාමුනෙ.
“තස්ස ධම්මෙසු දායාදො, ඔරසො ධම්මනිම්මිතො;
කච්චානො නාම නාමෙන, හෙස්සති සත්ථු සාවකො.
කච්චානො නාම නාමෙන, හෙස්සති සත්ථු සාවකො.
“බහුස්සුතො මහාඤාණී, අධිප්පායවිදූ මුනෙ;
පාපුණිස්සති තං ඨානං, යථායං බ්යාකතො මයා.
පාපුණිස්සති තං ඨානං, යථායං බ්යාකතො මයා.
“සතසහස්සිතො කප්පෙ, යං කම්මමකරිං තදා;
දුග්ගතිං නාභිජානාමි, බුද්ධපූජායිදං ඵලං.
දුග්ගතිං නාභිජානාමි, බුද්ධපූජායිදං ඵලං.
“දුවෙ භවෙ සංසරාමි, දෙවත්තෙ අථ මානුසෙ;
අඤ්ඤං ගතිං න ගච්ඡාමි, බුද්ධපූජායිදං ඵලං.
අඤ්ඤං ගතිං න ගච්ඡාමි, බුද්ධපූජායිදං ඵලං.