යං පත්ථයානොතිආදිකා ආයස්මතො සුමනත්ථෙරස්ස ගාථා. කා උප්පත්ති? අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො ඉතො පඤ්චනවුතෙ කප්පෙ බුද්ධසුඤ්ඤෙ ලොකෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තිත්වා විඤ්ඤුතං පත්තො එකං පච්චෙකබුද්ධං බ්යාධිතං දිස්වා හරීතකං අදාසි . සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කොසලරට්ඨෙ ගහපතිකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා සුමනොති ලද්ධනාමො සුඛෙන වඩ්ඪි. තස්ස පන මාතුලො පබ්බජිත්වා අරහා හුත්වා අරඤ්ඤෙ විහරන්තො සුමනෙ වයප්පත්තෙ තං පබ්බාජෙත්වා චරිතානුකූලං කම්මට්ඨානං අදාසි. සො තත්ථ යොගකම්මං කරොන්තො චත්තාරි ඣානානි පඤ්ච ච අභිඤ්ඤායො නිබ්බත්තෙසි. අථස්ස ථෙරො විපස්සනාවිධිං ආචික්ඛි. සො ච නචිරෙනෙව විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තෙ පතිට්ඨාසි. තෙන වුත්තං අපදානෙ (අප· ථෙර 2.44.60-71) –

අරහත්තෙ පන පතිට්ඨිතො එකදිවසං මාතුලත්ථෙරස්ස උපට්ඨානං අගමාසි. තං ථෙරො අධිගමං පුච්ඡි, තං බ්යාකරොන්තො –

තත්ථ යං පත්ථයානො ධම්මෙසු, උපජ්ඣායො අනුග්ගහි. අමතං අභිකඞ්ඛන්තන්ති සමථවිපස්සනාදීසු අනවජ්ජධම්මෙසු යං ධම්මං මය්හං පත්ථයන්තො ආකඞ්ඛන්තො උපජ්ඣායො අමතං නිබ්බානං අභිකඞ්ඛන්තං මං ඔවාදදානවසෙන අනුග්ගණ්හි. කතං කත්තබ්බකං මයාති තස්ස අධිගමත්ථං කත්තබ්බං පරිඤ්ඤාදිසොළසවිධං කිච්චං කතං නිට්ඨාපිතං මයා.

තතො එව අනුප්පත්තො අධිගතො චතුබ්බිධොපි මග්ගධම්මො සච්ඡිකතො. සයං ධම්මො අනීතිහොති සයං අත්තනායෙව නිබ්බානධම්මො ඵලධම්මො ච අනීතිහො අසන්දිද්ධො අත්තපච්චක්ඛො කතො, “ඉතිහ, ඉති කිරා”ති පවත්තියා ඉතිහසඞ්ඛාතං සංසයං සමුච්ඡින්දන්තොයෙව අරියමග්ගො පවත්තති. තෙනාහ “විසුද්ධඤාණො නික්කඞ්ඛො”තිආදි. තත්ථ විසුද්ධඤාණොති සබ්බසංකිලෙසවිසුද්ධියා විසුද්ධඤාණො. තවන්තිකෙති තව සමීපෙ.

සදත්ථොති අරහත්තං. සික්ඛාති අධිසීලසික්ඛාදයො. සුස්සුතාති පරියත්තිබාහුසච්චස්ස පටිවෙධබාහුසච්චස්ස ච පාරිපූරිවසෙන සුට්ඨු සුතා. තව සාසනෙති තව ඔවාදෙ අනුසිට්ඨියං ඨිතස්ස.

අරියවතාති සුවිසුද්ධසීලාදිවතසමාදානෙන. අන්තෙවාසිම්හි සික්ඛිතොති තුය්හං සමීපෙ චිණ්ණබ්රහ්මචරියවාසතාය අන්තෙවාසී සික්ඛිතවා සික්ඛිතඅධිසීලාදිසික්ඛො අම්හීති.

සාධූ හීතිආදිකා ආයස්මතො වඩ්ඪත්ථෙරස්ස ගාථා. කා උප්පත්ති? අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ භාරුකච්ඡනගරෙ ගහපතිකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා වඩ්ඪොති ලද්ධනාමො අනුපුබ්බෙන වඩ්ඪති. අථස්ස මාතා සංසාරෙ සඤ්ජාතසංවෙගා පුත්තං ඤාතීනං නිය්යාදෙත්වා භික්ඛුනීනං සන්තිකෙ පබ්බජිත්වා විපස්සනාය කම්මං කරොන්තී අරහත්තං පාපුණිත්වා අපරෙන සමයෙන පුත්තම්පි විඤ්ඤුතං පත්තං වෙළුදන්තත්ථෙරස්ස සන්තිකෙ පබ්බාජෙසි. සො පබ්බජිතො බුද්ධවචනං උග්ගහෙත්වා බහුස්සුතො ධම්මකථිකො හුත්වා ගන්ථධුරං වහන්තො එකදිවසං “එකකො සන්තරුත්තරොව මාතරං පස්සිස්සාමී”ති භික්ඛුනුපස්සයං අගමාසි. තං දිස්වා මාතා “කස්මා ත්වං එකකො සන්තරුත්තරොව ඉධාගතො”ති චොදෙසි. සො මාතරා චොදියමානො “අයුත්තං මයා කත”න්ති උප්පන්නසංවෙගො විහාරං ගන්ත්වා දිවාට්ඨානෙ නිසින්නො විපස්සිත්වා අරහත්තං පත්වා මාතු ඔවාදසම්පත්තිපකාසනමුඛෙන අඤ්ඤං බ්යාකරොන්තො –