බක්කුලත්ථෙරගාථාවණ්ණනා
යො පුබ්බෙ කරණීයානීති ආයස්මතො බාකුලත්ථෙරස්ස ගාථා. කා උප්පත්ති? අයම්පි කිර අතීතෙ ඉතො කප්පසතසහස්සාධිකස්ස අසඞ්ඛ්යෙය්යස්ස මත්ථකෙ අනොමදස්සිස්ස භගවතො උප්පත්තිතො පුරෙතරමෙව බ්රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා වයප්පත්තො තයො වෙදෙ උග්ගහෙත්වා තත්ථ සාරං අපස්සන්තො “සම්පරායිකත්ථං ගවෙසිස්සාමී”ති ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා පබ්බතපාදෙ විහරන්තො පඤ්චාභිඤ්ඤාඅට්ඨසමාපත්තිලාභී හුත්වා විහරන්තො බුද්ධුප්පාදං සුත්වා සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා ධම්මං සුත්වා සරණෙසු පතිට්ඨිතො සත්ථු උදරාබාධෙ උප්පන්නෙ අරඤ්ඤතො භෙසජ්ජානි ආහරිත්වා තං වූපසමෙත්වා තත්ථ පුඤ්ඤං ආරොග්යත්ථාය පරිණාමෙත්වා තතො චුතො බ්රහ්මලොකෙ නිබ්බත්තිත්වා එකං අසඞ්ඛ්යෙය්යං දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතීනගරෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං අප්පාබාධානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා සයං තං ඨානන්තරං ආකඞ්ඛන්තො පණිධානං කත්වා යාවජීවං කුසලං උපචිනිත්වා සුගතීසුයෙව සංසරන්තො විපස්සිස්ස භගවතො නිබ්බත්තිතො පුරෙතරමෙව බන්ධුමතීනගරෙ බ්රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තො පුරිමනයෙනෙව ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා ඣානාභිඤ්ඤාලාභී හුත්වා පබ්බතපාදෙ වසන්තො බුද්ධුප්පාදං සුත්වා සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා ධම්මං සුත්වා සරණෙසු පතිට්ඨිතො භික්ඛූනං තිණපුප්ඵකරොගෙ උප්පන්නෙ තං වූපසමෙත්වා තත්ථ යාවතායුකං ඨත්වා තතො චුතො බ්රහ්මලොකෙ නිබ්බත්තිත්වා එකනවුතිකප්පෙ දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො කස්සපස්ස භගවතො කාලෙ බාරාණසියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තිත්වා ඝරාවාසං වසන්තො එකං ජිණ්ණං විනස්සමානං මහාවිහාරං දිස්වා තත්ථ උපොසථාගාරාදිකං සබ්බං ආවසථං කාරෙත්වා තත්ථ භික්ඛුසඞ්ඝස්ස සබ්බං භෙසජ්ජං පටියාදෙත්වා යාවජීවං කුසලං කත්වා එකං බුද්ධන්තරං දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො අම්හාකං භගවතො උප්පත්තිතො පුරෙතරමෙව කොසම්බියං සෙට්ඨිගෙහෙ නිබ්බත්ති. සො අරොගභාවාය මහායමුනාය න්හාපියමානො ධාතියා හත්ථතො මච්ඡෙන ගිලිතො මච්ඡෙ කෙවට්ටහත්ථගතෙ බාරාණසිසෙට්ඨිභරියාය වික්කිණිත්වා ගහිතෙ ඵාලියමානෙපි පුඤ්ඤබලෙන අරොගොයෙව හුත්වා තාය පුත්තොති ගහෙත්වා පොසියමානො තං පවත්තිං සුත්වා ජනකෙහි මාතාපිතූහි “අයං අම්හාකං පුත්තො, දෙථ නො පුත්ත”න්ති අනුයොගෙ කතෙ රඤ්ඤා “උභයෙසම්පි සාධාරණො හොතූ”ති ද්වින්නං කුලානං දායාදභාවෙන විනිච්ඡයං කත්වා ඨපිතත්තා බාකුලොති ලද්ධනාමො වයප්පත්තො හුත්වා මහතිං සම්පත්තිං අනුභවන්තො ආසීතිකො හුත්වා සත්ථු සන්තිකෙ ධම්මං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජිත්වා සත්තාහමෙව පුථුජ්ජනො අහොසි, අට්ඨමෙ අරුණෙ සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පාපුණි. තෙන වුත්තං අපදානෙ (අප· ථෙර 1.40.386-411) –
“හිමවන්තස්සාවිදූරෙ , සොභිතො නාම පබ්බතො;
අස්සමො සුකතො මය්හං, සකසිස්සෙහි මාපිතො.
අස්සමො සුකතො මය්හං, සකසිස්සෙහි මාපිතො.
“මණ්ඩපා ච බහූ තත්ථ, පුප්ඵිතා සින්ධුවාරකා;
කපිත්ථා ච බහූ තත්ථ, පුප්ඵිතා ජීවජීවකා.
කපිත්ථා ච බහූ තත්ථ, පුප්ඵිතා ජීවජීවකා.
“නිග්ගුණ්ඩියො බහූ තත්ථ, බදරාමලකානි ච;
ඵාරුසකා අලාබූ ච, පුණ්ඩරීකා ච පුප්ඵිතා.
ඵාරුසකා අලාබූ ච, පුණ්ඩරීකා ච පුප්ඵිතා.
“ආළකා බෙලුවා තත්ථ, කදලී මාතුලුඞ්ගකා;
මහානාමා බහූ තත්ථ, අජ්ජුනා ච පියඞ්ගුකා.
මහානාමා බහූ තත්ථ, අජ්ජුනා ච පියඞ්ගුකා.
“කොසම්බා සළලා නිම්බා, නිග්රොධා ච කපිත්ථනා;
එදිසො අස්සමො මය්හං, සසිස්සොහං තහිං වසිං.
එදිසො අස්සමො මය්හං, සසිස්සොහං තහිං වසිං.
“අනොමදස්සී භගවා, සයම්භූ ලොකනායකො;
ගවෙසං පටිසල්ලානං, මමස්සමමුපාගමි.
ගවෙසං පටිසල්ලානං, මමස්සමමුපාගමි.
“උපෙතම්හි මහාවීරෙ, අනොමදස්සිමහායසෙ;
ඛණෙන ලොකනාථස්ස, වාතාබාධො සමුට්ඨහි.
ඛණෙන ලොකනාථස්ස, වාතාබාධො සමුට්ඨහි.
“විචරන්තො අරඤ්ඤම්හි, අද්දසං ලොකනායකං;
උපගන්ත්වාන සම්බුද්ධං, චක්ඛුමන්තං මහායසං.
උපගන්ත්වාන සම්බුද්ධං, චක්ඛුමන්තං මහායසං.
“ඉරියඤ්චාපි දිස්වාන, උපලක්ඛෙසහං තදා;
අසංසයඤ්හි බුද්ධස්ස, බ්යාධි නො උදපජ්ජථ.
අසංසයඤ්හි බුද්ධස්ස, බ්යාධි නො උදපජ්ජථ.
“ඛිප්පං අස්සමමාගඤ්ඡිං, මම සිස්සාන සන්තිකෙ;
භෙසජ්ජං කත්තුකාමොහං, සිස්සෙ ආමන්තයිං තදා.
භෙසජ්ජං කත්තුකාමොහං, සිස්සෙ ආමන්තයිං තදා.
“පටිස්සුණිත්වාන මෙ වාක්යං, සිස්සා සබ්බෙ සගාරවා;
එකජ්ඣං සන්නිපතිංසු, සත්ථුගාරවතා මම.
එකජ්ඣං සන්නිපතිංසු, සත්ථුගාරවතා මම.
“ඛිප්පං පබ්බතමාරුය්හ, සබ්බොසධමහාසහං;
පානීයයොගං කත්වාන, බුද්ධසෙට්ඨස්සදාසහං.
පානීයයොගං කත්වාන, බුද්ධසෙට්ඨස්සදාසහං.
“පරිභුත්තෙ මහාවීරෙ, සබ්බඤ්ඤුලොකනායකෙ;
ඛිප්පං වාතො වූපසමි, සුගතස්ස මහෙසිනො.
ඛිප්පං වාතො වූපසමි, සුගතස්ස මහෙසිනො.
“පස්සද්ධං දරථං දිස්වා, අනොමදස්සී මහායසො;
සකාසනෙ නිසීදිත්වා, ඉමා ගාථා අභාසථ.
සකාසනෙ නිසීදිත්වා, ඉමා ගාථා අභාසථ.
“යො මෙ පාදාසි භෙසජ්ජං, බ්යාධිඤ්ච සමයී මම;
තමහං කිත්තයිස්සාමි, සුණාථ මම භාසතො.
තමහං කිත්තයිස්සාමි, සුණාථ මම භාසතො.