චුද්දසකනිපාතෙ යදා අහන්තිආදිකා ආයස්මතො ඛදිරවනියරෙවතත්ථෙරස්ස ගාථා. කා උප්පත්ති? කාමඤ්චිමස්ස ථෙරස්ස ගාථා හෙට්ඨා එකකනිපාතෙ (ථෙරගා· අට්ඨ· 1. ඛදිරවනියත්ථෙරගාථාවණ්ණනා) ආගතා. තත්ථ පනස්ස අත්තනො භාගිනෙය්යෙසු සතිජනනමත්තං දස්සිතන්ති තස්සා එකකනිපාතෙ සඞ්ගහො කතො. ඉමා පන ථෙරස්ස පබ්බජිතකාලතො පට්ඨාය යාව පරිනිබ්බානා පටිපත්තිපකාසිතා ගාථා ඉමස්මිං චුද්දසකනිපාතෙ සඞ්ගහං ආරොපිතා. තත්ථ අට්ඨුප්පත්ති හෙට්ඨා වුත්තායෙව. අයං පන විසෙසො – ථෙරො කිර අරහත්තං පත්වා කාලෙන කාලං සත්ථු ධම්මසෙනාපතිප්පභූතීනං මහාථෙරානඤ්ච උපට්ඨානං ගන්ත්වා කතිපාහමෙව තත්ථ වසිත්වා ඛදිරවනමෙව පච්චාගන්ත්වා ඵලසමාපත්තිසුඛෙන බ්රහ්මවිහාරෙහි ච වීතිනාමෙති. එවං ගච්ඡන්තෙ කාලෙ ජිණ්ණො වුඩ්ඪො වයො අනුප්පත්තො අහොසි. සො එකදිවසං බුද්ධුපට්ඨානං ගච්ඡන්තො අන්තරාමග්ගෙ සාවත්ථියා අවිදූරෙ අරඤ්ඤෙ වසි. තෙන ච සමයෙන චොරා නගරෙ කතකම්මා ආරක්ඛමනුස්සෙහි අනුබන්ධා පලායන්තා ථෙරස්ස සමීපෙ ගහිතභණ්ඩං ඡඩ්ඩෙත්වා පලායිංසු. මනුස්සා අනුධාවන්තා ථෙරස්ස සමීපෙ භණ්ඩං දිස්වා ථෙරං බන්ධිත්වා “චොරො”ති සඤ්ඤාය ගහෙත්වා රඤ්ඤො දස්සෙසුං, “අයං, දෙව, චොරො”ති. රාජා ථෙරං මුඤ්චාපෙත්වා, “කිං, භන්තෙ, තුම්හෙහි ඉදං චොරිකකම්මං කතං වා, නො වා”ති පුච්ඡි. ථෙරො කිඤ්චාපි ජාතිතො පට්ඨාය අත්තනා තාදිසං න කතපුබ්බං, තං පබ්බජිතතො පට්ඨාය පන අකතභාවස්ස, සබ්බසො කිලෙසානං සමුච්ඡින්නත්තා තාදිසස්ස කරණෙ අභබ්බතාය පකාසනත්ථං සමීපෙ ඨිතානං භික්ඛූනං රඤ්ඤො ච ධම්මං දෙසෙන්තො –

තත්ථායං අපුබ්බපදවණ්ණනා ඉමස්මිං දීඝමන්තරෙති, යදා අහං පබ්බජිතොම්හි, තතො පට්ඨාය අයඤ්ච මෙ චරිමකාලො, එතස්මිං දීඝමන්තරෙ කාලෙ “ඉදං මය්හං හොතූ”ති අභිජ්ඣාවසෙන වා, “ඉමෙ සත්තා හඤ්ඤන්තූ”තිආදිනා බ්යාපාදවසෙන වා අනරියං දොසසංහිතං සඞ්කප්පං නාභිජානාමීති යොජනා.

මෙත්තඤ්ච අභිජානාමීති, මිජ්ජති සිනිය්හති එතායාති මෙත්තා, අබ්යාපාදො. මෙත්තා එතිස්සා අත්ථීති මෙත්තා, මෙත්තාභාවනා මෙත්තාබ්රහ්මවිහාරො, තං මෙත්තං. ච-සද්දෙන කරුණං මුදිතං උපෙක්ඛඤ්චාති ඉතරබ්රහ්මවිහාරෙ සඞ්ගණ්හාති. අභිජානාමීති, අභිමුඛතො ජානාමි. අධිගතඤ්හි ඣානං පච්චවෙක්ඛතො පච්චවෙක්ඛණඤාණස්ස අභිමුඛං හොති. කීදිසන්ති ආහ “අප්පමාණ”න්තිආදි. තඤ්හි යථා බුද්ධෙන භගවතා දෙසිතං, තථා අනොදිස්සකඵරණවසෙන අපරිමාණසත්තාරම්මණතාය අප්පමාණං. පගුණබලවභාවාපාදනෙන සුට්ඨු භාවිතත්තා සුභාවිතං. පඨමං මෙත්තා, තතො කරුණා, තතො මුදිතා, පච්ඡා උපෙක්ඛාති එවං අනුපුබ්බං අනුක්කමෙන පරිචිතං ආසෙවිතං, බහුලීකතං අභිජානාමීති යොජනා.

සබ්බෙසං සත්තානං මිත්තො, සබ්බෙ වා තෙ මය්හං මිත්තාති සබ්බමිත්තො. මෙත්තඤ්හි භාවෙන්තො සත්තානං පියො හොති. සබ්බසඛොති, එත්ථාපි එසෙව නයො. සබ්බභූතානුකම්පකොති, සබ්බසත්තානං අනුග්ගණ්හනකො. මෙත්තචිත්තඤ්ච භාවෙමීති, මෙත්තාය සහිතං සම්පයුත්තං චිත්තං විසෙසතො භාවෙමි, වඩ්ඪෙමි, පකාසෙමි වා අකථෙන්තෙපි භාවනාය උක්කංසගතභාවතො. “මෙත්තං චිත්තඤ්ච භාවෙමී”ති වා පාඨො. තස්සත්ථො හෙට්ඨා වුත්තනයොව. අබ්යාපජ්ජරතොති, අබ්යාපජ්ජෙ සත්තානං හිතූපසංහාරෙ අභිරතො. සදාති, සබ්බකාලං, තෙන තත්ථ සාතච්චකිරියං දස්සෙති.