12. ද්වාදසනිපාතො
සීලවත්ථෙරගාථාවණ්ණනා
ද්වාදසකනිපාතෙ සීලමෙවාතිආදිකා ආයස්මතො සීලවත්ථෙරස්ස ගාථා. කා උප්පත්ති? අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයං කුසලං උපචිනිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ රාජගහෙ බිම්බිසාරරඤ්ඤො පුත්තො හුත්වා නිබ්බත්ති, සීලවාතිස්ස නාමං අහොසි. තං වයප්පත්තං රාජා අජාතසත්තු මාරෙතුකාමො චණ්ඩං මත්තහත්ථිං ආරොපෙත්වා නානාවිධෙහි උපායෙහි උපක්කමන්තොපි මාරෙතුං නාසක්ඛි පච්ඡිමභවිකස්ස අරහත්තං අප්පත්වා අන්තරා ජීවිතන්තරායාභාවතො. තස්ස පවත්තිං දිස්වා භගවා මහාමොග්ගල්ලානත්ථෙරං ආණාපෙසි – “සීලවකුමාරං ආනෙහී”ති. ථෙරො ඉද්ධිබලෙන සද්ධිං හත්ථිනා තං ආනෙසි. කුමාරො හත්ථිතො ඔරුය්හ භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. භගවා තස්ස අජ්ඣාසයානුරූපං ධම්මං දෙසෙසි. සො ධම්මං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජිත්වා විපස්සනාය කම්මං කරොන්තො නචිරස්සෙව අරහත්තං පත්වා කොසලරට්ඨෙ වසති. අථ නං අජාතසත්තු “මාරෙථා”ති පුරිසෙ ආණාපෙසි. තෙ ථෙරස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා ඨිතා ථෙරෙන කථිතං ධම්මකථං සුත්වා සඤ්ජාතසංවෙගා පසන්නචිත්තා හුත්වා පබ්බජිංසු. ථෙරො තෙසං –
“සීලමෙවිධ සික්ඛෙථ, අස්මිං ලොකෙ සුසික්ඛිතං.
සීලඤ්හි සබ්බසම්පත්තිං, උපනාමෙති සෙවිතං.
“සීලං රක්ඛෙය්ය මෙධාවී, පත්ථයානො තයො සුඛෙ;
පසංසං විත්තිලාභඤ්ච, පෙච්ච සග්ගෙ පමොදනං.
“සීලවා හි බහූ මිත්තෙ, සඤ්ඤමෙනාධිගච්ඡති;
දුස්සීලො පන මිත්තෙහි, ධංසතෙ පාපමාචරං.
“අවණ්ණඤ්ච අකිත්තිඤ්ච, දුස්සීලො ලභතෙ නරො;
වණ්ණං කිත්තිං පසංසඤ්ච, සදා ලභති සීලවා.
“ආදි සීලං පතිට්ඨා ච, කල්යාණානඤ්ච මාතුකං;
පමුඛං සබ්බධම්මානං, තස්මා සීලං විසොධයෙ.
“වෙලා ච සංවරං සීලං, චිත්තස්ස අභිහාසනං;
තිත්ථඤ්ච සබ්බබුද්ධානං, තස්මා සීලං විසොධයෙ.
“සීලං බලං අප්පටිමං, සීලං ආවුධමුත්තමං;
සීලමාභරණං සෙට්ඨං, සීලං කවචමබ්භුතං.
“සීලං සෙතු මහෙසක්ඛො, සීලං ගන්ධො අනුත්තරො;
සීලං විලෙපනං සෙට්ඨං, යෙන වාති දිසොදිසං.
“සීලං සම්බලමෙවග්ගං, සීලං පාථෙය්යමුත්තමං;
සීලං සෙට්ඨො අතිවාහො, යෙන යාති දිසොදිසං.
“ඉධෙව නින්දං ලභති, පෙච්චාපායෙ ච දුම්මනො;
සබ්බත්ථ දුම්මනො බාලො, සීලෙසු අසමාහිතො.
“ඉධෙව කිත්තිං ලභති, පෙච්ච සග්ගෙ ච සුම්මනො;
සබ්බත්ථ සුමනො ධීරො, සීලෙසු සුසමාහිතො.
“සීලමෙව ඉධ අග්ගං, පඤ්ඤවා පන උත්තමො;
මනුස්සෙසු ච දෙවෙසු, සීලපඤ්ඤාණතො ජය”න්ති. –
ඉමාහි ගාථාහි ධම්මං දෙසෙසි.
තත්ථ සීලමෙවිධ සික්ඛෙථ, අස්මිං ලොකෙති ඉධාති, නිපාතමත්තං, ඉමස්මිං සත්තලොකෙ අත්ථකාමො කුලපුත්තො චාරිත්තවාරිත්තාදිභෙදං ආදිතො සීලමෙව සික්ඛෙය්ය, සික්ඛන්තො ච නං සුසික්ඛිතං අඛණ්ඩාදිභාවාපාදනෙන සුට්ඨු සික්ඛිතං සුපරිසුද්ධං පරිපුණ්ණඤ්ච කත්වා සික්ඛෙය්ය. අස්මිං ලොකෙති වා ඉමස්මිං සඞ්ඛාරලොකෙ සික්ඛිතබ්බධම්මෙසු සීලං ආදිතො සික්ඛෙය්ය. දිට්ඨිසම්පත්තියාපි සීලස්ස පතිට්ඨාභාවතො ආහ “සීලං හී”තිආදි. තත්ථ හීති කාරණවචනං. යස්මා සීලං සෙවිතං පරිචිතං රක්ඛිතං මනුස්සසම්පත්ති, දිබ්බසම්පත්ති, නිබ්බානසම්පත්තීති එතං සබ්බසම්පත්තිං තංසමඞ්ගිනො සත්තස්ස උපනාමෙති ආවහති.
සීලං සබ්බසම්පත්තිං උපනාමෙතීති සඞ්ඛෙපතො වුත්තමත්ථං විත්ථාරතො දස්සෙන්තො “සීලං රක්ඛෙය්යා”තිආදිමාහ. තත්ථ රක්ඛෙය්යාති ගොපෙය්ය. පාණාතිපාතාදිතො හි විරමන්තො වත්තපටිවත්තඤ්ච පූරෙන්තො පටිපක්ඛාභිභවනතො තං රක්ඛති නාම. මෙධාවීති පඤ්ඤවා, ඉදං තස්ස රක්ඛනුපායදස්සනං ඤාණබලෙන හිස්ස සමාදානං අවිකොපනඤ්ච හොති. පත්ථයානොති ඉච්ඡන්තො. තයො සුඛෙති තීණි සුඛානි. සුඛනිමිත්තං වා “සුඛ”න්ති අධිප්පෙතං. පසංසන්ති කිත්තිං, විඤ්ඤූහි වා පසංසනං. විත්තිලාභන්ති තුට්ඨිලාභං. “විත්තලාභ”න්ති ච පඨන්ති, ධනලාභන්ති අත්ථො. සීලවා හි අප්පමත්තතාය මහන්තං භොගක්ඛන්ධං අධිගච්ඡති. පෙච්චාති කාලඞ්කත්වා. සග්ගෙ පමොදනන්ති දෙවලොකෙ ඉට්ඨෙහි කාමගුණෙහි, මොදනඤ්ච පත්ථයමානොති සම්බන්ධො. ඉධලොකෙ පසංසං විත්තිලාභං පරලොකෙ දිබ්බසම්පත්තියා මොදනඤ්ච ඉච්ඡන්තො සීලං රක්ඛෙය්යාති යොජනා.