උත්තිණ්ණා පඞ්කපලිපාති ආයස්මතො දෙවසභත්ථෙරස්ස ගාථා. කා උප්පත්ති? සොපි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයං පුඤ්ඤං උපචිනන්තො සිඛිස්ස භගවතො කාලෙ පාරාවතයොනියං නිබ්බත්තො එකදිවසං සත්ථාරං දිස්වා පසන්නමානසො පියාලඵලං උපනෙසි. සත්ථා තස්ස පසාදසංවඩ්ඪනත්ථං තං පරිභුඤ්ජි. සො තෙන අතිවිය පසන්නචිත්තො හුත්වා කාලෙන කාලං උපසඞ්කමිත්වා වන්දිත්වා චිත්තං පසාදෙති . සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන දෙවලොකෙ නිබ්බත්තො අපරාපරං පුඤ්ඤානි කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ අඤ්ඤතරස්ස මණ්ඩලිකරඤ්ඤො පුත්තො හුත්වා නිබ්බත්තො තරුණකාලෙයෙව රජ්ජෙ පතිට්ඨිතො රජ්ජසුඛමනුභවන්තො වුද්ධො සත්ථාරං උපසඞ්කමි, තස්ස සත්ථා ධම්මං දෙසෙසි. සො ධම්මං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො සංවෙගජාතො රජ්ජං පහාය පබ්බජිත්වා විපස්සනාය කම්මං කරොන්තො නචිරස්සෙව අරහත්තං පාපුණි. තෙන වුත්තං අපදානෙ (අප· ථෙර 1.14.66-72) –

අරහත්තං පන පත්වා පහීනකිලෙසපච්චවෙක්ඛණවසෙන උප්පන්නසොමනස්සො උදානං උදානෙන්තො –

තත්ථ උත්තිණ්ණාති උත්තරිතා අතික්කන්තා. පඞ්කපලිපාති පඞ්කා ච පලිපා ච. පඞ්කො වුච්චති පකතිකද්දමො. “පලිපො”ති ගම්භීරපුථුලො මහාකද්දමො. ඉධ පන පඞ්කො වියාති පඞ්කො, කාමරාගො අසුචිභාවාපාදනෙන චිත්තස්ස මක්ඛනතො. පලිපො වියාති පලිපො, පුත්තදාරාදිවිසයො බහලො ඡන්දරාගො වුත්තනයෙන සම්මක්ඛනතො දුරුත්තරණතො ච. තෙ මයා අනාගාමිමග්ගෙන සබ්බසො අතික්කන්තාති ආහ “උත්තිණ්ණා පඞ්කපලිපා”ති. පාතාලාති පාතායාලන්ති පාතාලා, මහාසමුද්දෙ නින්නතරපදෙසා. කෙචි පන නාගභවනං “පාතාල”න්ති වදන්ති. ඉධ පන අගාහදුරවග්ගාහදුරුත්තරණට්ඨෙන පාතාලා වියාති පාතාලා, දිට්ඨියො. තෙ ච මයා පඨමමග්ගාධිගමෙනෙව සබ්බථා වජ්ජිතා සමුච්ඡින්නාති ආහ “පාතාලා පරිවජ්ජිතා”ති මුත්තො ඔඝා ච ගන්ථා චාති කාමොඝාදිඔඝතො අභිජ්ඣාකායගන්ථාදිගන්ථතො ච තෙන තෙන මග්ගෙන මුත්තො පරිමුත්තො, පුන අනභිකිරණඅගන්ථනවසෙන අතික්කන්තොති අත්ථො. සබ්බෙ මානා විසංහතාති නවවිධාපි මානා අග්ගමග්ගාධිගමෙන විසෙසතො සඞ්ඝාතං විනාසං ආපාදිතා සමුච්ඡින්නා “මානවිධා හතා”ති කෙචි පඨන්ති, මානකොට්ඨාසාති අත්ථො. “මානවිසා”ති අපරෙ, තෙසං පන මානවිසස්ස දුක්ඛස්ස ඵලතො මානවිසාති අත්ථො දට්ඨබ්බො.

පඤ්චක්ඛන්ධා පරිඤ්ඤාතාති ආයස්මතො සාමිදත්තත්ථෙරස්ස ගාථා. කා උප්පත්ති? අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො අත්ථදස්සිස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තිත්වා විඤ්ඤුතං පත්තො සත්ථරි පරිනිබ්බුතෙ තස්ස ථූපෙ පුප්ඵෙහි ඡත්තාතිඡත්තං කත්වා පූජං අකාසි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන දෙවලොකෙ නිබ්බත්තිත්වා අපරාපරං පුඤ්ඤානි කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ රාජගහෙ අඤ්ඤතරස්ස බ්රාහ්මණස්ස පුත්තො හුත්වා නිබ්බත්ති, සාමිදත්තොතිස්ස නාමං අහොසි. සො අනුක්කමෙන විඤ්ඤුතං පත්තො බුද්ධානුභාවං සුත්වා උපාසකෙහි සද්ධිං විහාරං ගතො සත්ථාරං ධම්මං දෙසෙන්තං දිස්වා පසන්නමානසො එකමන්තං නිසීදි. සත්ථා තස්ස අජ්ඣාසයං ඔලොකෙත්වා තථා ධම්මං දෙසෙසි, යථා සද්ධං පටිලභි සංසාරෙ ච සංවෙගං. සො පටිලද්ධසද්ධො සංවෙගජාතො පබ්බජිත්වා ඤාණස්ස අපරිපක්කත්තා කතිපයකාලං අලසබහුලී විහාසි. පුන සත්ථාරා ධම්මදෙසනාය සමුත්තෙජිතො විපස්සනාය කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා තත්ථ යුත්තප්පයුත්තො විහරන්තො නචිරෙනෙව අරහත්තං පාපුණි. තෙන වුත්තං අපදානෙ (අප· ථෙර 1.15.1-4) –

සො අපරභාගෙ භික්ඛූහි “කිං තයා, ආවුසො, උත්තරිමනුස්සධම්මො අධිගතො”ති පුට්ඨො සාසනස්ස නිය්යානිකභාවං අත්තනො ච ධම්මානුධම්මප්පටිපත්තිං තෙසං පවෙදෙන්තො අඤ්ඤාබ්යාකරණවසෙන –

තත්ථ පඤ්චක්ඛන්ධා පරිඤ්ඤාතාති මයා ඉමෙ පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධා “ඉදං දුක්ඛං, එත්තකං දුක්ඛං, න තතො භිය්යො”ති තීහි පරිඤ්ඤාහි පරිච්ඡින්දිත්වා ඤාතා විදිතා පටිවිද්ධා. තිට්ඨන්ති ඡින්නමූලකාති තථා පරිඤ්ඤාතත්තායෙව මූලභූතස්ස සමුදයස්ස සබ්බසො පහීනත්තා තෙ ඉදානි යාව චරිමකචිත්තනිරොධො තිට්ඨන්ති ඡින්නමූලකා, චරිමකචිත්තනිරොධෙන පන අප්පටිසන්ධිකාව නිරුජ්ඣන්ති. තෙනාහ – “වික්ඛීණො ජාතිසංසාරො, නත්ථි දානි පුනබ්භවො”ති. තස්සත්ථො හෙට්ඨා වුත්තොයෙව.