සද්ධායාහං පබ්බජිතොති ආයස්මතො කොසලවිහාරිත්ථෙරස්ස ගාථා. කා උප්පත්ති? අයම්පි කිර පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ කුසලබීජං රොපෙත්වා තං තං පුඤ්ඤං අකාසි. සෙසං අඤ්ජනවනියත්ථෙරවත්ථුසදිසමෙව. අයං පන විසෙසො – අයං කිර වුත්තනයෙන පබ්බජිත්වා කතපුබ්බකිච්චො කොසලරට්ඨෙ අඤ්ඤතරස්මිං ගාමෙ එකං උපාසකකුලං නිස්සාය අරඤ්ඤෙ විහරති, තං සො උපාසකො රුක්ඛමූලෙ වසන්තං දිස්වා කුටිකං කාරෙත්වා අදාසි. ථෙරො කුටිකායං විහරන්තො ආවාසසප්පායෙන සමාධානං ලභිත්වා විපස්සනං උස්සුක්කාපෙත්වා නචිරස්සෙව අරහත්තං පාපුණි. තෙන වුත්තං අපදානෙ (අප· ථෙර 1.11.53-61) –

අරහත්තං පන පත්වා විමුත්තිසුඛප්පටිසංවෙදනෙන උප්පන්නපීතිවෙගෙන උදානෙන්තො “සද්ධායාහං පබ්බජිතො”ති ගාථං අභාසි.

තත්ථ සද්ධායාති භගවතො වෙසාලිං උපගමනෙ ආනුභාවං දිස්වා, “එකන්තනිය්යානිකං ඉදං සාසනං, තස්මා අද්ධා ඉමාය පටිපත්තියා ජරාමරණතො මුච්චිස්සාමී”ති උප්පන්නසද්ධාවසෙන පබ්බජිතො පබ්බජ්ජං උපගතො. අරඤ්ඤෙ මෙ කුටිකා කතාති තස්සා පබ්බජ්ජාය අනුරූපවසෙන අරඤ්ඤෙ වසතො මෙ කුටිකා කතා, පබ්බජ්ජානුරූපං ආරඤ්ඤකො හුත්වා වූපකට්ඨො විහරාමීති දස්සෙති. තෙනාහ “අප්පමත්තො ච ආතාපී, සම්පජානො පතිස්සතො”ති. අරඤ්ඤවාසලද්ධෙන කායවිවෙකෙන ජාගරියං අනුයුඤ්ජන්තො තත්ථ සතියා අවිප්පවාසෙන අප්පමත්තො, ආරද්ධවීරියතාය ආතාපී, පුබ්බභාගියසතිසම්පජඤ්ඤපාරිපූරියා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තාධිගමෙන පඤ්ඤාසතිවෙපුල්ලප්පත්තියා අච්චන්තමෙව සම්පජානො පතිස්සතො විහරාමීති අත්ථො. අප්පමත්තභාවාදිකිත්තනෙ චස්ස ඉදමෙව අඤ්ඤාබ්යාකරණං අහොසි කොසලරට්ඨෙ චිරනිවාසිභාවෙන පන කොසලවිහාරීති සමඤ්ඤා ජාතාති.

තෙ මෙ ඉජ්ඣිංසු සඞ්කප්පාති ආයස්මතො සීවලිත්ථෙරස්ස ගාථා. කා උප්පත්ති? අයම්පි පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ හෙට්ඨා වුත්තනයෙන විහාරං ගන්ත්වා පරිසපරියන්තෙ ඨිතො ධම්මං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං ලාභීනං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා “මයාපි අනාගතෙ එවරූපෙන භවිතුං වට්ටතී”ති දසබලං නිමන්තෙත්වා සත්තාහං සත්ථු භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ච මහාදානං දත්වා “භගවා අහං ඉමිනා අධිකාරකම්මෙන අඤ්ඤං සම්පත්තිං න පත්ථෙමි, අනාගතෙ පන එකබුද්ධස්ස සාසනෙ අහම්පි තුම්හෙහි සො එතදග්ගෙ ඨපිතභික්ඛු විය ලාභීනං අග්ගො භවෙය්ය”න්ති පත්ථනං අකාසි. සත්ථා අනන්තරායං දිස්වා – “අයං තෙ පත්ථනා අනාගතෙ ගොතමබුද්ධස්ස සන්තිකෙ සමිජ්ඣිස්සතී”ති බ්යාකරිත්වා පක්කාමි. සොපි කුලපුත්තො යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො විපස්සීබුද්ධකාලෙ බන්ධුමතීනගරතො අවිදූරෙ එකස්මිං ගාමකෙ පටිසන්ධිං ගණ්හි. තස්මිං සමයෙ බන්ධුමතීනගරවාසිනො රඤ්ඤා සද්ධිං සාකච්ඡිත්වා දසබලස්ස දානං දෙන්ති. තෙ එකදිවසං සබ්බෙව එකතො හුත්වා දානං දෙන්තා “කිං නු ඛො අම්හාකං දානමුඛෙ නත්ථී”ති (අ· නි· අට්ඨ· 1.1.207) මධුඤ්ච ගුළදධිඤ්ච න අද්දසංසු. තෙ “යතො කුතොචි ආහරිස්සාමා”ති ජනපදතො නගරපවිසනමග්ගෙ පුරිසං ඨපෙසුං. තදා එස කුලපුත්තො අත්තනො ගාමතො ගුළදධිවාරකං ගහෙත්වා, “කිඤ්චිදෙව ආහරිස්සාමී”ති නගරං ගච්ඡන්තො, “මුඛං ධොවිත්වා ධොතහත්ථපාදො පවිසිස්සාමී”ති ඵාසුකට්ඨානං ඔලොකෙන්තො නඞ්ගලසීසමත්තං නිම්මක්ඛිකං දණ්ඩකමධුං දිස්වා “පුඤ්ඤෙන මෙ ඉදං උප්පන්න”න්ති ගහෙත්වා නගරං පාවිසි. නාගරෙහි ඨපිතපුරිසො තං දිස්වා, “භො පුරිස, කස්සිමං ආහරසී”ති පුච්ඡි. “න කස්සචි, සාමි, වික්කිණිතුං පන මෙ ඉදං ආභත”න්ති. “තෙන හි, භො, ඉදං කහාපණං ගහෙත්වා එතං මධුඤ්ච ගුළදධිඤ්ච දෙහී”ති. සො චින්තෙසි – “ඉදං න බහුමූලං, අයඤ්ච එකප්පහාරෙනෙව බහුං දෙති, වීමංසිතුං වට්ටතී”ති. තතො නං “නාහං එකෙන කහාපණෙන දෙමී”ති ආහ. “යදි එවං ද්වෙ ගහෙත්වා දෙහී”ති. “ද්වීහිපි න දෙමී”ති. එතෙනුපායෙන වඩ්ඪෙත්වා සහස්සං පාපුණි.

සො චින්තෙසි – “අතිවඩ්ඪිතුං න වට්ටති, හොතු තාව ඉමිනා කත්තබ්බකිච්චං පුච්ඡිස්සාමී”ති. අථ නං ආහ – “ඉදං න බහුං අග්ඝනකං, ත්වඤ්ච බහුං දෙසි, කෙන කම්මෙන ඉදං ගණ්හාසී”ති. “ඉධ, භො, නගරවාසිනො රඤ්ඤා සද්ධිං පටිවිරුජ්ඣිත්වා විපස්සීදසබලස්ස දානං දෙන්තා ඉදං ද්වයං දානමුඛෙ අපස්සන්තා පරියෙසන්ති, සචෙ ඉදං ද්වයං න ලභිස්සන්ති, නාගරානං පරාජයො භවිස්සති, තස්මා සහස්සං කත්වා ගණ්හාමී”ති. “කිං පනෙතං නාගරානමෙව වට්ටති, අඤ්ඤෙසං දාතුං න වට්ටතී”ති. “යස්ස කස්සචි දාතුං අවාරිතමෙත”න්ති. “අත්ථි පන කොචි නාගරානං දානෙ එකදිවසං සහස්සං දාතා”ති? “නත්ථි, සම්මා”ති. “ඉමෙසං පන ද්වින්නං සහස්සග්ඝනකභාවං ජානාසී”ති? “ආම, ජානාමී”ති. “තෙන හි ගච්ඡ, නාගරානං ආචික්ඛ ‘එකො පුරිසො ඉමානි ද්වෙ මූලෙන න දෙති සහත්ථෙනෙව දාතුකාමො, තුම්හෙ ඉමෙසං ද්වින්නං කාරණා නිබ්බිතක්කා හොථා’ති, ත්වං පන මෙ ඉමස්මිං දානමුඛෙ ජෙට්ඨකභාවස්ස කායසක්ඛී හොහී”ති. සො පරිබ්බයත්ථං ගහිතමාසකෙන පඤ්චකටුකං ගහෙත්වා චුණ්ණං කත්වා දධිතො කඤ්ජියං ගහෙත්වා තත්ථ මධුපටලං පීළෙත්වා පඤ්චකටුකචුණ්ණෙන යොජෙත්වා එකස්මිං පදුමිනිපත්තෙ පක්ඛිපිත්වා තං සංවිදහිත්වා ආදාය දසබලස්ස අවිදූරට්ඨානෙ නිසීදි මහාජනෙන ආහරියමානස්ස සක්කාරස්ස අවිදූරෙ අත්තනො පත්තවාරං ඔලොකයමානො, සො ඔකාසං ඤත්වා සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා භගවා අයං උප්පන්නදුග්ගතපණ්ණාකාරො, ඉමං මෙ අනුකම්පං පටිච්ච පටිග්ගණ්හථාති. සත්ථා තස්ස අනුකම්පං පටිච්ච චතුමහාරාජදත්තියෙන සෙලමයපත්තෙන තං පටිග්ගහෙත්වා යථා අට්ඨසට්ඨියා භික්ඛුසතසහස්සස්ස දිය්යමානං න ඛීයති, එවං අධිට්ඨාසි. සො කුලපුත්තො නිට්ඨිතභත්තකිච්චං භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං ඨිතො ආහ – “දිට්ඨො මෙ, භගවා, අජ්ජ බන්ධුමතීනගරවාසිකෙහි තුම්හාකං සක්කාරො ආහරියමානො, අහම්පි ඉමස්ස කම්මස්ස නිස්සන්දෙන නිබ්බත්තනිබ්බත්තභවෙ ලාභග්ගයසග්ගප්පත්තො භවෙය්ය”න්ති (අ· නි· අට්ඨ· 1.1.207). සත්ථා, “එවං හොතු, කුලපුත්තා”ති වත්වා තස්ස ච නගරවාසීනඤ්ච භත්තානුමොදනං කත්වා පක්කාමි.