ඉදානි විවෙකකථානන්තරං පරමවිවෙකභූතස්ස නිස්සරණවිවෙකසඞ්ඛාතස්ස නිබ්බානස්ස සච්ඡිකරණීයස්ස සච්ඡිකිරියොපායදස්සනත්ථං, තථා සච්ඡිකතනිරොධස්ස ලොකහිතසුඛකිරියාකරණදස්සනත්ථඤ්ච ඉන්ද්රියකථාය නිද්දිට්ඨාපි චරියාකථා පුන කථිතා. තස්සා අත්ථවණ්ණනා ඉන්ද්රියකථාය කථිතායෙවාති.

ඉදානි ලොකත්ථචරියාපරියොසානාය චරියාකථාය අනන්තරං ලොකත්ථානුසාසනපරියොසානං පාටිහාරියං දස්සෙන්තෙන කථිතාය සුත්තන්තපුබ්බඞ්ගමාය පාටිහාරියකථාය අපුබ්බත්ථානුවණ්ණනා. තත්ථ සුත්තන්තෙ තාව පාටිහාරියානීති පච්චනීකපටිහරණවසෙන පාටිහාරියානි. ඉද්ධිපාටිහාරියන්ති ඉජ්ඣනවසෙන ඉද්ධි, පටිහරණවසෙන පාටිහාරියං, ඉද්ධියෙව පාටිහාරියං ඉද්ධිපාටිහාරියං. ඉතරෙසු පන ආදිස්සනවසෙන ආදෙසනං, අනුසාසනවසෙන අනුසාසනී. සෙසං වුත්තනයමෙව.

ඉධාති ඉමස්මිං ලොකෙ. එකච්චොති එකො පොසො. ඉද්ධිපාටිහාරියනිද්දෙසො හෙට්ඨා වුත්තත්ථොයෙව. නිමිත්තෙන ආදිසතීති ආගතනිමිත්තෙන වා ගතනිමිත්තෙන වා ඨිතනිමිත්තෙන වා කථෙති. එවම්පි තෙ මනොති එවම්පි තව මනො සොමනස්සිතො වා දොමනස්සිතො වා කාමවිතක්කාදිසම්පයුත්තො වා. අපි-සද්දො සම්පිණ්ඩනත්ථො. ඉත්ථම්පි තෙ මනොති සොමනස්සිතාදිතො එකෙකවිධෙපි චිත්තෙ නානප්පකාරපරිදීපනං. ඉතිපි තෙ චිත්තන්ති ඉතිපි තව චිත්තං, ඉමඤ්ච ඉමඤ්ච අත්ථං චින්තයමානං පවත්තතීති අත්ථො. බහුං චෙපි ආදිසතීති චිත්තතො අඤ්ඤං වා ඉදඤ්ච ඉදඤ්ච නාම අහොසි භවති භවිස්සතීති බහුකම්පි කථෙති. තථෙව තං හොති, නො අඤ්ඤථාති තං සබ්බම්පි යථා යථා කථිතං, තථෙව හොති, අඤ්ඤථා න හොති.

න හෙව ඛො නිමිත්තෙන ආදිසතීති නිමිත්තං ජානන්තොපි කෙවලං නිමිත්තෙනෙව න කථෙති. අපිචාති අපරපරියායදස්සනං. මනුස්සානන්ති චිත්තං ජානනකමනුස්සානං. අමනුස්සානන්ති සාවිතානං වා අස්සාවිතානං වා යක්ඛපිසාචාදීනං. දෙවතානන්ති චාතුමහාරාජිකාදීනං . සද්දං සුත්වාති අඤ්ඤස්ස චිත්තං ඤත්වා කථෙන්තානං සද්දං සුණිත්වා. පනාති නිපාතො පුන ආරම්භෙ. විතක්කයතොති යං වා තං වා විතක්කෙන විතක්කෙන්තස්ස. විචාරයතොති විතක්කසම්පයුත්තෙනෙව විචාරෙන විචාරෙන්තස්ස. විතක්කවිප්ඵාරසද්දං සුත්වාති විතක්කවෙගවසෙන උප්පන්නං විප්පලපන්තානං සුත්තප්පමත්තාදීනං කූජනසද්දං සුත්වා. යං විතක්කයතො සො සද්දො උප්පන්නො, තස්ස වසෙන “එවම්පි තෙ මනො”තිආදීනි ආදිසති.

අවිතක්කං අවිචාරං සමාධින්ති විතක්කවිචාරක්ඛොභවිරහිතසන්තචිත්තස්සාපි ජානනසමත්ථතං දස්සෙන්තෙන වුත්තං, සෙසචිත්තජානනෙ පන වත්තබ්බමෙව නත්ථි. චෙතසා චෙතො පරිච්ච පජානාතීති චෙතොපරියඤාණලාභී. භොතොති භවන්තස්ස. මනොසඞ්ඛාරා පණිහිතාති චිත්තසඞ්ඛාරා ඨපිතා. අමුකං නාම විතක්කං විතක්කයිස්සතීති කුසලාදිවිතක්කං විතක්කයිස්සති පවත්තයිස්සතීති පජානාති. පජානන්තො ච ආගමනෙන ජානාති, පුබ්බභාගෙන ජානාති, අන්තොසමාපත්තියං චිත්තං ඔලොකෙත්වා ජානාති. ආගමනෙන ජානාති නාම කසිණපරිකම්මකාලෙයෙව “යෙනාකාරෙනෙස කසිණභාවනං ආරද්ධො පඨමජ්ඣානං වා දුතියාදිජ්ඣානං වා අට්ඨ සමාපත්තියො වා උප්පාදෙස්සතී”ති ජානාති. පුබ්බභාගෙන ජානාති නාම පඨමවිපස්සනාය ආරද්ධාය එවං ජානාති, “යෙනාකාරෙනෙස විපස්සනං ආරද්ධො සොතාපත්තිමග්ගං වා උප්පාදෙස්සති…පෙ… අරහත්තමග්ගං වා උප්පාදෙස්සතී”ති ජානාති. අන්තොසමාපත්තියං චිත්තං ඔලොකෙත්වා ජානාති නාම “යෙනාකාරෙන ඉමස්ස මනොසඞ්ඛාරා ඨපිතා, ඉමස්ස නාම චිත්තස්ස අනන්තරා ඉමං නාම විතක්කං විතක්කෙස්සති, ඉතො වුට්ඨිතස්ස එතස්ස හානභාගියො වා සමාධි භවිස්සති, ඨිතිභාගියො වා විසෙසභාගියො වා නිබ්බෙධභාගියො වා, අභිඤ්ඤායො වා උප්පාදෙස්සතී”ති ජානාති. බහුං චෙපි ආදිසතීති චෙතොපරියඤාණස්ස චිත්තචෙතසිකානංයෙව ආරම්මණකරණතො සරාගාදිසොළසපභෙදවසෙනෙව බහුං චෙපි කථෙති, න අඤ්ඤවසෙනාති වෙදිතබ්බං. තථෙව තං හොතීති ඉදං එකංසෙන තථෙව හොති. චෙතොපරියඤාණවසෙන ඤාතඤ්හි අඤ්ඤථාභාවී නාම නත්ථි.