ඉදානි විරාගසඞ්ඛාතමග්ගවසෙන සිද්ධං පටිසම්භිදාපභෙදං දස්සෙන්තෙන කථිතාය ධම්මචක්කප්පවත්තනසුත්තන්තපුබ්බඞ්ගමාය පටිසම්භිදාකථාය අපුබ්බත්ථානුවණ්ණනා. සුත්තන්තෙ තාව බාරාණසියන්ති බාරාණසා නාම නදී, බාරාණසාය අවිදූරෙ භවා නගරී බාරාණසී. තස්සං බාරාණසියං. ඉසිපතනෙ මිගදායෙති ඉසීනං පතනුප්පතනවසෙන එවංලද්ධනාමෙ මිගානං අභයදානදින්නට්ඨානත්තා මිගදායසඞ්ඛාතෙ ආරාමෙ. තත්ථ හි උප්පන්නුප්පන්නා සබ්බඤ්ඤුඉසයො පතන්ති, ධම්මචක්කප්පවත්තනත්ථං නිසීදන්තීති අත්ථො. නන්දමූලකපබ්භාරතො සත්තාහච්චයෙන නිරොධසමාපත්තිතො වුට්ඨිතා අනොතත්තදහෙ කතමුඛධොවනකිච්චා ආකාසෙන ආගන්ත්වා පච්චෙකබුද්ධඉසයොපෙත්ථ සමොසරණවසෙන පතන්ති , උපොසථත්ථඤ්ච අනුපොසථත්ථඤ්ච සන්නිපතන්ති, ගන්ධමාදනං පටිගච්ඡන්තා ච තතො ච උප්පතන්තීතිපි ඉමිනා ඉසීනං පතනුප්පතනවසෙන තං “ඉසිපතන”න්ති වුච්චති. “ඉසිපදන”න්තිපි පාඨො. පඤ්චවග්ගියෙති –

එවං වුත්තානං පඤ්චන්නං භික්ඛූනං වග්ගො පඤ්චවග්ගො. තස්මිං පඤ්චවග්ගෙ භවා තංපරියාපන්නත්තාති පඤ්චවග්ගියා, තෙ පඤ්චවග්ගියෙ. භික්ඛූ ආමන්තෙසීති දීපඞ්කරදසබලස්ස පාදමූලෙ කතාභිනීහාරතො පට්ඨාය පාරමියො පූරෙන්තො අනුපුබ්බෙන පච්ඡිමභවං පත්වා පච්ඡිමභවෙ ච කතාභිනික්ඛමනො අනුපුබ්බෙන බොධිමණ්ඩං පත්වා තත්ථ අපරාජිතපල්ලඞ්කෙ නිසින්නො මාරබලං භින්දිත්වා පඨමයාමෙ පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරිත්වා මජ්ඣිමයාමෙ දිබ්බචක්ඛුං විසොධෙත්වා පච්ඡිමයාමාවසානෙ දසසහස්සිලොකධාතුං උන්නාදෙන්තො සම්පකම්පෙන්තො සබ්බඤ්ඤුතං පත්වා සත්ත සත්තාහානි බොධිමණ්ඩෙ වීතිනාමෙත්වා මහාබ්රහ්මුනා ආයාචිතධම්මදෙසනා බුද්ධචක්ඛුනා ලොකං වොලොකෙත්වා ලොකානුග්ගහෙන බාරාණසිං ගන්ත්වා පඤ්චවග්ගියෙ භික්ඛූ සඤ්ඤාපෙත්වා ධම්මචක්කං පවත්තෙතුකාමො ආමන්තෙසි.

ද්වෙමෙ, භික්ඛවෙ, අන්තාති ද්වෙමෙ, භික්ඛවෙ, කොට්ඨාසා. ඉමස්ස පන වචනස්ස සමුදාහාරෙන සමුදාහාරනිග්ඝොසො හෙට්ඨා අවීචිං උපරි භවග්ගං පත්වා දසසහස්සිං ලොකධාතුං පත්ථරිත්වා අට්ඨාසි, තස්මිංයෙව සමයෙ අට්ඨාරසකොටිසඞ්ඛා බ්රහ්මානො සමාගච්ඡිංසු. පච්ඡිමදිසාය සූරියො අත්ථඞ්ගමෙති, පුරත්ථිමාය දිසාය උත්තරාසාළ්හනක්ඛත්තෙන යුත්තො පුණ්ණචන්දො උග්ගච්ඡති. තස්මිං සමයෙ භගවා ධම්මචක්කප්පවත්තනසුත්තන්තං ආරභන්තො “ද්වෙමෙ, භික්ඛවෙ, අන්තා”තිආදිමාහ.

තත්ථ පබ්බජිතෙනාති ගිහිසංයොජනං වත්ථුකාමං ඡෙත්වා පබ්බජිතෙන. න සෙවිතබ්බාති න වලඤ්ජෙතබ්බා. පබ්බජිතානංයෙව විසෙසතො පටිපත්තියා භාජනභූතත්තා “පබ්බජිතෙන න සෙවිතබ්බා”ති වුත්තං. යො චායං කාමෙසු කාමසුඛල්ලිකානුයොගොති යො ච අයං වත්ථුකාමෙසු කිලෙසකාමසුඛස්ස, කිලෙසකාමසුඛනිස්සයස්ස වා අනුයොගො. හීනොති ලාමකො. ගම්මොති ගාමවාසීනං සන්තකො. පොථුජ්ජනිකොති පුථුජ්ජනෙන අන්ධබාලජනෙන ආචිණ්ණො. අනරියොති න අරියො. අථ වා න විසුද්ධානං උත්තමානං අරියානං සන්තකො. අනත්ථසංහිතොති න අත්ථසංහිතො, සුඛාවහකාරණං අනිස්සිතොති අත්ථො. අත්තකිලමථානුයොගොති අත්තනො කිලමථස්ස අනුයොගො , අත්තනො දුක්ඛකරණන්ති අත්ථො. දුක්ඛොති කණ්ටකාපස්සයසෙය්යාදීහි අත්තමාරණෙහි දුක්ඛාවහො. තපස්සීහි “උත්තමං තපො”ති ගහිතත්තා තෙසං චිත්තානුරක්ඛනත්ථං ඉධ “හීනො”ති න වුත්තං, පබ්බජිතානං ධම්මත්තා “ගම්මො”ති ච, ගිහීහි අසාධාරණත්තා “පොථුජ්ජනිකො”ති ච න වුත්තං. තත්ථ පන කෙහිචි පබ්බජිතපටිඤ්ඤෙහි දිට්ඨධම්මනිබ්බානවාදෙහි “යතො ඛො, භො , අයං අත්තා පඤ්චහි කාමගුණෙහි සමප්පිතො සමඞ්ගිභූතො පරිචාරෙති, එත්තාවතා ඛො, භො, අයං අත්තා දිට්ඨධම්මනිබ්බානප්පත්තො හොතී”ති (දී· නි· 1.94) ගහිතත්තා තෙසං චිත්තානුරක්ඛනත්ථඤ්ච පච්චුප්පන්නෙ සුඛත්තා ච තස්ස ධම්මසමාදානස්ස “දුක්ඛො”ති න වුත්තං. කාමසුඛල්ලිකානුයොගො පච්චුප්පන්නෙ තණ්හාදිට්ඨිසංකිලිට්ඨසුඛත්තා ආයතිඤ්ච දුක්ඛවිපාකත්තා තදනුයුත්තානං තණ්හාදිට්ඨිබන්ධනබද්ධත්තා ච න සෙවිතබ්බො, අත්තකිලමථානුයොගො පච්චුප්පන්නෙ දිට්ඨිසංකිලිට්ඨදුක්ඛත්තා ආයතිඤ්ච දුක්ඛවිපාකත්තා තදනුයුත්තානං දිට්ඨිබන්ධනබද්ධත්තා ච න සෙවිතබ්බො, එතෙ ඛොති තෙ එතෙ. අනුපගම්මාති න උපගන්ත්වා. මජ්ඣිමාති සංකිලිට්ඨසුඛදුක්ඛානං අභාවා මජ්ඣෙ භවාති මජ්ඣිමා. සා එව නිබ්බානං පටිපජ්ජන්ති එතායාති පටිපදා. අභිසම්බුද්ධාති පටිවිද්ධා. චක්ඛුකරණීතිආදීසු පඤ්ඤාචක්ඛුං කරොතීති චක්ඛුකරණී. ඤාණකරණීති තස්සෙව වෙවචනං. උපසමායාති කිලෙසූපසමාය. අභිඤ්ඤායාති චතුන්නං සච්චානං අභිජානනත්ථාය. සම්බොධායාති තෙසංයෙව සම්බුජ්ඣනත්ථාය. නිබ්බානායාති නිබ්බානසච්ඡිකිරියත්ථාය. අථ වා දස්සනමග්ගඤාණං කරොතීති චක්ඛුකරණී. භාවනාමග්ගඤාණං කරොතීති ඤාණකරණී. සබ්බකිලෙසානං උපසමාය. සබ්බධම්මානං අභිඤ්ඤාය. අරහත්තඵලසම්බොධාය. කිලෙසානඤ්ච ඛන්ධානඤ්ච නිබ්බානාය. සච්චකථා අභිඤ්ඤෙය්යනිද්දෙසෙ වුත්තා.