අථ මෙත්තූපසංහාරාකාරං ඉන්ද්රියාදිපරිභාවනඤ්ච දස්සෙතුං සබ්බෙසං සත්තානං පීළනං වජ්ජෙත්වාතිආදිමාහ. තත්ථ පීළනන්ති අබ්භන්තරතො සරීරපීළනං. උපඝාතන්ති බාහිරතො සරීරොපඝාතං. සන්තාපන්ති යථා තථා වා චිත්තසන්තාපනං. පරියාදානන්ති පකතියා ජීවිතාදිපරික්ඛයං. විහෙසන්ති පරතො ජීවිතවිහෙඨනං. වජ්ජෙත්වාති පීළනාදීසු එකෙකං අත්තනො චිත්තෙනෙව අපනෙත්වා. ඉමානි පීළනාදීනි පඤ්ච පදානි මෙත්තොපසංහාරස්ස පටිපක්ඛවිවජ්ජනවසෙන වුත්තානි, අපීළනායාතිආදීනි මෙත්තොපසංහාරවසෙන. අපීළනායාති අපීළනාකාරෙන, සබ්බෙ සත්තෙ මෙත්තායතීති සම්බන්ධො. එවං සෙසෙසුපි. මා වෙරිනො මා දුක්ඛිනො මා දුක්ඛිතත්තාති ඉමානිපි තීණි මෙත්තොපසංහාරස්ස පටිපක්ඛපටික්ඛෙපවචනානි. මා-වචනස්ස මා හොන්තූති අත්ථො. අවෙරිනො සුඛිනො සුඛිතත්තාති ඉමානි තීණි මෙත්තොපසංහාරවචනානි. “අබ්යාපජ්ජා අනීඝා”ති ඉදං ද්වයං “සුඛිනො”ති වචනෙන සඞ්ගහිතන්ති වෙදිතබ්බං. සුඛිතත්තාති තස්සෙව සුඛස්ස නිච්චප්පවත්තිදස්සනං. “සුඛිතත්තා”ති ච “සුඛී අත්තානං පරිහරන්තූ”ති ච අත්ථතො එකං. “අපීළනායා”තිආදීහි වා අබ්යාපජ්ජානීඝවචනානි සඞ්ගහිතානි. අට්ඨහාකාරෙහීති “අපීළනායා”තිආදයො පඤ්ච මෙත්තොපසංහාරාකාරා “අවෙරිනො හොන්තූ”තිආදයො තයො මෙත්තොපසංහාරාකාරාති ඉමෙහි අට්ඨහාකාරෙහි. මෙත්තායතීති සිනිය්හති. තං ධම්මං චෙතයතීති තං හිතොපසංහාරං චෙතයති අභිසන්දහති, පවත්තෙතීති අත්ථො. සබ්බබ්යාපාදපරියුට්ඨානෙහි විමුච්චතීති මෙත්තාය පටිපක්ඛභූතෙහි සබ්බෙහි බ්යාපාදසමුදාචාරෙහි වික්ඛම්භනතො විමුච්චති. මෙත්තා ච චෙතො ච විමුත්ති චාති එකායෙව මෙත්තා තිධා වණ්ණිතා.

අවෙරිනො ඛෙමිනො සුඛිනොති ඉමානි තීණි පදානි පුබ්බෙ වුත්තෙ ආකාරෙ සඞ්ඛෙපෙන සඞ්ගහෙත්වා වුත්තානි. සද්ධාය අධිමුච්චතීතිආදිනා නයෙන වුත්තානි පඤ්චින්ද්රියානි මෙත්තාය සම්පයුත්තානියෙව. ආසෙවනාතිආදීසු ඡසු වාරෙසු ආසෙවීයති එතෙහි මෙත්තාති ආසෙවනා. තථා භාවනා බහුලීකම්මං. අලඞ්කාරාති විභූසනා. ස්වාලඞ්කතාති සුට්ඨු අලඞ්කතා භූසිතා. පරික්ඛාරාති සම්භාරා. සුපරික්ඛතාති සුට්ඨු සම්භතා. පරිවාරාති රක්ඛනට්ඨෙන. පුන ආසෙවනාදීනි අට්ඨවීසති පදානි මෙත්තාය වණ්ණභණනත්ථං වුත්තානි. තත්ථ පාරිපූරීති පරිපුණ්ණභාවා. සහගතාති මෙත්තාය සහගතා. තථා සහජාතාදයො. පක්ඛන්දනාති මෙත්තාය පවිසනා, පක්ඛන්දති එතෙහි මෙත්තාති වා පක්ඛන්දනා. තථා සංසීදනාදයො. එතං සන්තන්ති ඵස්සනාති එසා මෙත්තා සන්තාති එතෙහි ඵස්සනා හොතීති එතං සන්තන්ති ඵස්සනා “එතදග්ග”න්තිආදීසු (අ· නි· 1.188 ආදයො) විය නපුංසකවචනං. ස්වාධිට්ඨිතාති සුට්ඨු පතිට්ඨිතා. සුසමුග්ගතාති සුට්ඨු සමුස්සිතා. සුවිමුත්තාති අත්තනො අත්තනො පච්චනීකෙහි සුට්ඨු විමුත්තා. නිබ්බත්තෙන්තීති මෙත්තාසම්පයුත්තා හුත්වා මෙත්තං නිබ්බත්තෙන්ති. ජොතෙන්තීති පාකටං කරොන්ති. පතාපෙන්තීති විරොචෙන්ති.

ඉන්ද්රියවාරෙ වුත්තනයෙනෙව බලවාරොපි වෙදිතබ්බො. බොජ්ඣඞ්ගමග්ගඞ්ගවාරා පරියායෙන වුත්තා, න යථාලක්ඛණවසෙන. මග්ගඞ්ගවාරෙ සම්මාවාචාකම්මන්තාජීවා මෙත්තාය පුබ්බභාගවසෙන වුත්තා, න අප්පනාවසෙන. න හි එතෙ මෙත්තාය සහ භවන්ති. සබ්බෙසං පාණානන්තිආදීනං සෙසවාරානම්පි සත්තවාරෙ වුත්තනයෙනෙව අත්ථො වෙදිතබ්බො. මෙත්තාභාවනාවිධානං පන විසුද්ධිමග්ගතො (විසුද්ධි· 1.240 ආදයො) ගහෙතබ්බන්ති.

ඉදානි මග්ගපයොජනපරියොසානාය මෙත්තාකථාය අනන්තරං කථිතාය විරාගසඞ්ඛාතමග්ගපුබ්බඞ්ගමාය විරාගකථාය අපුබ්බත්ථානුවණ්ණනා. තත්ථ පඨමං තාව “නිබ්බින්දං විරජ්ජති විරාගා විමුච්චතී”ති (මහාව 23) වුත්තානං ද්වින්නං සුත්තන්තපදානං අත්ථං නිද්දිසිතුකාමෙන විරාගො මග්ගො, විමුත්ති ඵලන්ති උද්දෙසො ඨපිතො. තත්ථ පඨමං වචනත්ථං තාව නිද්දිසිතුකාමො කථං විරාගො මග්ගොතිආදිමාහ. තත්ථ විරජ්ජතීති විරත්තා හොති. සෙසානි මග්ගඤාණනිද්දෙසෙ වුත්තත්ථානි. විරාගොති යස්මා සම්මාදිට්ඨි විරජ්ජති, තස්මා විරාගො නාමාති අත්ථො . සො ච විරාගො යස්මා විරාගාරම්මණො…පෙ… විරාගෙ පතිට්ඨිතො, තස්මා ච විරාගොති එවං “විරාගාරම්මණො”තිආදීනං පඤ්චන්නං වචනානං සම්බන්ධො වෙදිතබ්බො. තත්ථ විරාගාරම්මණොති නිබ්බානාරම්මණො. විරාගගොචරොති නිබ්බානවිසයො. විරාගෙ සමුදාගතොති නිබ්බානෙ සමුප්පන්නො. විරාගෙ ඨිතොති පවත්තිවසෙන නිබ්බානෙ ඨිතො. විරාගෙ පතිට්ඨිතොති අනිවත්තනවසෙන නිබ්බානෙ පතිට්ඨිතො.