ඉදානි යුගනද්ධගුණස්ස අරියමග්ගස්ස වසෙන සච්චට්ඨං සච්චපටිවෙධවිසෙසං සච්චලක්ඛණාදිවිධානඤ්ච දස්සෙන්තෙන කථිතාය සුත්තන්තපුබ්බඞ්ගමාය සච්චකථාය අපුබ්බත්ථානුවණ්ණනා. තත්ථ සුත්තන්තෙ තාව තථානීති යථාසභාවවසෙන තච්ඡානි. යථාසභාවභූතානෙව හි ධම්මජාතානි සච්චට්ඨෙන සච්චානි. සච්චට්ඨො පඨමඤාණනිද්දෙසවණ්ණනායං වුත්තො. අවිතථානීති වුත්තසභාවෙ විපරියායවිරහිතානි. න හි සච්චානි අසච්චානි නාම හොන්ති. අනඤ්ඤථානීති අඤ්ඤසභාවවිරහිතානි. න හි අසච්චානි සච්චානි නාම හොන්ති. ඉදං දුක්ඛන්ති, භික්ඛවෙ, තථමෙතන්ති භික්ඛවෙ, ඉදං දුක්ඛන්ති යං වුච්චති, එතං යථාසභාවත්තා තථං. දුක්ඛමෙව හි දුක්ඛං. වුත්තසභාවෙ විපරියායාභාවතො අවිතථං. න හි දුක්ඛං අදුක්ඛං නාම හොති. අඤ්ඤසභාවවිරහිතත්තා අනඤ්ඤථං. න හි දුක්ඛං සමුදයාදිසභාවං හොති. සමුදයාදීසුපි එසෙව නයො.

තථට්ඨෙනාති යථාසභාවට්ඨෙන. පීළනට්ඨාදයො ඤාණකථායං වුත්තත්ථායෙව.

එකප්පටිවෙධානීති එකෙන මග්ගඤාණෙන පටිවෙධො, එකතො වා පටිවෙධො එතෙසන්ති එකප්පටිවෙධානි. අනත්තට්ඨෙනාති චතුන්නම්පි සච්චානං අත්තවිරහිතත්තා අනත්තට්ඨෙන. වුත්තඤ්හෙතං විසුද්ධිමග්ගෙ (විසුද්ධි· 2.567) – පරමත්ථතො හි සබ්බානෙව සච්චානි වෙදකකාරකනිබ්බුතගමකාභාවතො සුඤ්ඤානීති වෙදිතබ්බානි. තෙනෙතං වුච්චති –

අථ වා –

සච්චට්ඨෙනාති අවිසංවාදකට්ඨෙන. පටිවෙධට්ඨෙනාති මග්ගක්ඛණෙ පටිවිජ්ඣිතබ්බට්ඨෙන. එකසඞ්ගහිතානීති තථට්ඨාදිනා එකෙකෙනෙව අත්ථෙන සඞ්ගහිතානි, එකගණනං ගතානීති අත්ථො. යං එකසඞ්ගහිතං, තං එකත්තන්ති යස්මා එකෙන සඞ්ගහිතං, තස්මා එකත්තන්ති අත්ථො. සච්චානං බහුත්තෙපි එකත්තමපෙක්ඛිත්වා එකවචනං කතං. එකත්තං එකෙන ඤාණෙන පටිවිජ්ඣතීති පුබ්බභාගෙ චතුන්නං සච්චානං නානත්තෙකත්තං ස්වාවත්ථිතං වවත්ථපෙත්වා ඨිතො මග්ගක්ඛණෙ එකෙන මග්ගඤාණෙන තථට්ඨාදිතංතංඑකත්තං පටිවිජ්ඣති. කථං? නිරොධසච්චස්ස තථට්ඨාදිකෙ එකත්තෙ පටිවිද්ධෙ සෙසසච්චානම්පි තථට්ඨාදිකං එකත්තං පටිවිද්ධමෙව හොති. යථා පුබ්බභාගෙ පඤ්චන්නං ඛන්ධානං නානත්තෙකත්තං ස්වාවත්ථිතං වවත්ථපෙත්වා ඨිතස්ස මග්ගවුට්ඨානකාලෙ අනිච්චතො වා දුක්ඛතො වා අනත්තතො වා වුට්ඨහන්තස්ස එකස්මිම්පි ඛන්ධෙ අනිච්චාදිතො දිට්ඨෙ සෙසඛන්ධාපි අනිච්චාදිතො දිට්ඨාව හොන්ති, එවමිදන්ති දට්ඨබ්බං. දුක්ඛස්ස දුක්ඛට්ඨො තථට්ඨොති දුක්ඛසච්චස්ස පීළනට්ඨාදිකො චතුබ්බිධො අත්ථො සභාවට්ඨෙන තථට්ඨො. සෙසසච්චෙසුපි එසෙව නයො. සොයෙව චතුබ්බිධො අත්ථො අත්තාභාවතො අනත්තට්ඨො. වුත්තසභාවෙ අවිසංවාදකතො සච්චට්ඨො. මග්ගක්ඛණෙ පටිවිජ්ඣිතබ්බතො පටිවෙධට්ඨො වුත්තොති වෙදිතබ්බං.

යං අනිච්චන්තිආදි සාමඤ්ඤලක්ඛණපුබ්බඞ්ගමං කත්වා දස්සිතං. තත්ථ යං අනිච්චං, තං දුක්ඛං. යං දුක්ඛං, තං අනිච්චන්ති දුක්ඛසමුදයමග්ගා ගහිතා. තානි හි තීණි සච්චානි අනිච්චානි චෙව අනිච්චත්තා දුක්ඛානි ච. යං අනිච්චඤ්ච දුක්ඛඤ්ච, තං අනත්තාති තානියෙව තීණි ගහිතානි. යං අනිච්චඤ්ච දුක්ඛඤ්ච අනත්තා චාති තෙහි තීහි සහ නිරොධසච්චඤ්ච සඞ්ගහිතං. චත්තාරිපි හි අනත්තායෙව. තං තථන්ති තං සච්චචතුක්කං සභාවභූතං. තං සච්චන්ති තදෙව සච්චචතුක්කං යථාසභාවෙ අවිසංවාදකං. නවහාකාරෙහීතිආදීසු “සබ්බං, භික්ඛවෙ, අභිඤ්ඤෙය්ය”න්ති (පටි· ම· 1.3; සං· නි· 4.46) වචනතො අභිඤ්ඤට්ඨෙන, දුක්ඛස්ස පරිඤ්ඤට්ඨෙ, සමුදයස්ස පහානට්ඨෙ, මග්ගස්ස භාවනට්ඨෙ, නිරොධස්ස සච්ඡිකිරියට්ඨෙ ආවෙනිකෙපි ඉධ චතූසුපි සච්චෙසු ඤාතපරිඤ්ඤාසබ්භාවතො පරිඤ්ඤට්ඨෙන, චතුසච්චදස්සනෙන පහානසබ්භාවතො පහානට්ඨෙන, චතුසච්චභාවනාසබ්භාවතො භාවනට්ඨෙන, චතුන්නං සච්චානං සච්ඡිකිරියසබ්භාවතො සච්ඡිකිරියට්ඨෙනාති නිද්දිට්ඨන්ති වෙදිතබ්බං. නවහාකාරෙහි තථට්ඨෙනාතිආදීසු පඨමං වුත්තනයෙනෙව යොජනා කාතබ්බා.