ඉදානි තෙසං තිණ්ණං විපල්ලාසානං පහානකරං අරියමග්ගං දස්සෙන්තෙන කථිතාය මග්ගකථාය අපුබ්බත්ථානුවණ්ණනා. තත්ථ මග්ගොති කෙනට්ඨෙන මග්ගොති යො බුද්ධසාසනෙ මග්ගොති වුච්චති, සො කෙනට්ඨෙන මග්ගො නාම හොතීති අත්ථො. මිච්ඡාදිට්ඨියා පහානායාතිආදීසු දසසු පරියායෙසු පඨමො පඨමො තස්ස තස්ස මග්ගඞ්ගස්ස උජුවිපච්චනීකවසෙන වුත්තො. මග්ගො චෙව හෙතු චාති තස්ස තස්ස කිච්චස්ස කරණාය පටිපදට්ඨෙන මග්ගො, සම්පාපකට්ඨෙන හෙතු. තෙන මග්ගස්ස පටිපදට්ඨො සම්පාපකට්ඨො ච වුත්තො හොති. “අයං මග්ගො අයං පටිපදා”තිආදීසු (සං· නි· 5.5, 48) හි පටිපදා මග්ගො, “මග්ගස්ස නිය්යානට්ඨො හෙතුට්ඨො”තිආදීසු (පටි· ම· 2.8) සම්පාපකො හෙතු. එවං ද්වීහි ද්වීහි පදෙහි “මග්ගොති කෙනට්ඨෙන මග්ගො”ති පුච්ඡාය විස්සජ්ජනං කතං හොති. සහජාතානං ධම්මානං උපත්ථම්භනායාති අත්තනා සහජාතානං අරූපධම්මානං සහජාතඅඤ්ඤමඤ්ඤනිස්සයාදිභාවෙන උපත්ථම්භනභාවාය. කිලෙසානං පරියාදානායාති තංතංමග්ගවජ්ඣානං වුත්තාවසෙසකිලෙසානං ඛෙපනාය. පටිවෙධාදිවිසොධනායාති එත්ථ යස්මා “කො චාදි කුසලානං ධම්මානං, සීලඤ්ච සුවිසුද්ධං දිට්ඨි ච උජුකා”ති (සං· නි· 5.369, 381) වචනතො සීලඤ්ච දිට්ඨි ච සච්චපටිවෙධස්ස ආදි. සො ච ආදිමග්ගක්ඛණෙ විසුජ්ඣති. තස්මා “පටිවෙධාදිවිසොධනායා”ති වුත්තං. චිත්තස්ස අධිට්ඨානායාති සම්පයුත්තචිත්තස්ස සකකිච්චෙ පතිට්ඨානාය. චිත්තස්ස වොදානායාති චිත්තස්ස පරිසුද්ධභාවාය. විසෙසාධිගමායාති ලොකියතො විසෙසපටිලාභාය. උත්තරි පටිවෙධායාති ලොකියතො උත්තරි පටිවිජ්ඣනත්ථාය. සච්චාභිසමයායාති චතුන්නං සච්චානං එකාභිසමයාය කිච්චනිප්ඵත්තිවසෙන එකපටිවෙධාය. නිරොධෙ පතිට්ඨාපනායාති චිත්තස්ස වා පුග්ගලස්ස වා නිබ්බානෙ පතිට්ඨාපනත්ථාය. සකදාගාමිමග්ගක්ඛණාදීසු අට්ඨ මග්ගඞ්ගානි එකතො කත්වා තංතංමග්ගවජ්ඣකිලෙසප්පහානං වුත්තං. එවං වචනෙ කාරණං හෙට්ඨා වුත්තමෙව. යස්මා උපරූපරිමග්ගෙනාපි සුට්ඨු ආදිවිසොධනා සුට්ඨු චිත්තවොදානඤ්ච හොති, තස්මා තානිපි පදානි වුත්තානි.

දස්සනමග්ගොතිආදීහි යාව පරියොසානා තස්ස ධම්මස්ස ලක්ඛණවසෙන මග්ගට්ඨො වුත්තො. තානි සබ්බානිපි පදානි අභිඤ්ඤෙය්යනිද්දෙසෙ වුත්තත්ථානෙව. එවමෙත්ථ යථාසම්භවං ලොකියලොකුත්තරො මග්ගො නිද්දිට්ඨො. හෙතුට්ඨෙන මග්ගොති ච අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො නිද්දිට්ඨො. නිප්පරියායමග්ගත්තා චස්ස පුන “මග්ගො”ති න වුත්තං. ආධිපතෙය්යට්ඨෙන ඉන්ද්රියාති ආදීනි ච ඉන්ද්රියාදීනං අත්ථවසෙන වුත්තානි, න මග්ගට්ඨවසෙන. සච්චානීති චෙත්ථ සච්චඤාණානි. සබ්බෙපි තෙ ධම්මා නිබ්බානස්ස පටිපදට්ඨෙන මග්ගො. අන්තෙ වුත්තං නිබ්බානං පන සංසාරදුක්ඛාභිභූතෙහි දුක්ඛනිස්සරණත්ථිකෙහි සප්පුරිසෙහි මග්ගීයති ගවෙසීයතීති මග්ගොති වුත්තන්ති වෙදිතබ්බන්ති.

ඉදානි තස්ස මග්ගස්ස මණ්ඩපෙය්යත්තං දස්සෙන්තෙන කථිතාය භගවතො වචනෙකදෙසපුබ්බඞ්ගමාය මණ්ඩපෙය්යකථාය අපුබ්බත්ථානුවණ්ණනා. තත්ථ මණ්ඩපෙය්යන්ති යථා සම්පන්නං නිම්මලං විප්පසන්නං සප්පි සප්පිමණ්ඩොති වුච්චති, එවං විප්පසන්නට්ඨෙන මණ්ඩො, පාතබ්බට්ඨෙන පෙය්යං. යඤ්හි පිවිත්වා අන්තරවීථියං පතිතා විසඤ්ඤිනො අත්තනො සාටකාදීනම්පි අස්සාමිකා හොන්ති, තං පසන්නම්පි න පාතබ්බං. මය්හං පන ඉදං සික්ඛත්තයසඞ්ගහිතං සාසනබ්රහ්මචරියං සම්පන්නත්තා නිම්මලත්තා විප්පසන්නත්තා මණ්ඩඤ්ච හිතසුඛාවහත්තා පෙය්යඤ්චාති මණ්ඩපෙය්යන්ති දීපෙති. මණ්ඩො පෙය්යො එත්ථාති මණ්ඩපෙය්යං. කිං තං? සාසනබ්රහ්මචරියං. කස්මා සික්ඛත්තයං බ්රහ්මචරියං නාම? උත්තමට්ඨෙන නිබ්බානං බ්රහ්මං නාම, සික්ඛත්තයං නිබ්බානත්ථාය පවත්තනතො බ්රහ්මත්ථාය චරියාති බ්රහ්මචරියන්ති වුච්චති. සාසනබ්රහ්මචරියන්ති තංයෙව. සත්ථා සම්මුඛීභූතොති ඉදමෙත්ථ කාරණවචනං. යස්මා පන සත්ථා සම්මුඛීභූතො, තස්මා වීරියපයොගං කත්වා පිවථෙතං මණ්ඩං. බාහිරකඤ්හි භෙසජ්ජමණ්ඩං වෙජ්ජස්ස අසම්මුඛා පිවන්තානං පමාණං වා උග්ගමනනිග්ගමනං වා න ජානාමාති ආසඞ්කා හොති. වෙජ්ජස්ස සම්මුඛා පන වෙජ්ජො ජානිස්සතීති නිරාසඞ්කා පිවන්ති. එවමෙවං අම්හාකඤ්ච ධම්මස්සාමී සත්ථා සම්මුඛීභූතොති වීරියං කත්වා පිවථාති මණ්ඩපානෙ සන්නියොජෙති. දිට්ඨධම්මිකසම්පරායිකපරමත්ථෙහි යථාරහං අනුසාසතීති සත්ථා. අපිච “සත්ථා භගවා සත්ථවාහො”තිආදිනා (මහානි· 190) නිද්දෙසනයෙනපෙත්ථ අත්ථො වෙදිතබ්බො. සන්දිස්සමානො මුඛො භූතොති සම්මුඛීභූතො.

මණ්ඩපෙය්යනිද්දෙසෙ තිධත්තමණ්ඩොති තිධාභාවො තිධත්තං. තිධත්තෙන මණ්ඩො තිධත්තමණ්ඩො, තිවිධෙන මණ්ඩොති අත්ථො. සත්ථරි සම්මුඛීභූතෙති ඉදං සබ්බාකාරපරිපුණ්ණමණ්ඩත්තයදස්සනත්ථං වුත්තං. පරිනිබ්බුතෙපි පන සත්ථරි එකදෙසෙන මණ්ඩත්තයං පවත්තතියෙව. තෙනෙව චස්ස නිද්දෙසෙ “සත්ථරි සම්මුඛීභූතෙ”ති අවත්වා කතමො දෙසනාමණ්ඩොතිආදි වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං.

දෙසනාමණ්ඩොති ධම්මදෙසනා එව මණ්ඩො. පටිග්ගහමණ්ඩොති දෙසනාපටිග්ගාහකො එව මණ්ඩො. බ්රහ්මචරියමණ්ඩොති මග්ගබ්රහ්මචරියමෙව මණ්ඩො.