සබ්බකායපටිසංවෙදිනිද්දෙසෙ අරූපධම්මෙසු වෙදනාය ඔළාරිකත්තා සුඛග්ගහණත්ථං පඨමං ඉට්ඨානිට්ඨාරම්මණසංවෙදිකා වෙදනා වුත්තා, තතො යං වෙදෙති, තං සඤ්ජානාතීති එවං වෙදනාවිසයස්ස ආකාරග්ගාහිකා සඤ්ඤා, තතො සඤ්ඤාවසෙන අභිසඞ්ඛාරිකා චෙතනා, තතො “ඵුට්ඨො වෙදෙති, ඵුට්ඨො සඤ්ජානාති, ඵුට්ඨො චෙතෙතී”ති (සං· නි· 4.93) වචනතො ඵස්සො, තතො සබ්බෙසං සාධාරණලක්ඛණො මනසිකාරො, චෙතනාදීහි සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො වුත්තො. එවං තීසු ඛන්ධෙසු වුත්තෙසු තංනිස්සයො විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො වුත්තොව හොති. නාමඤ්චාති වුත්තප්පකාරං නාමඤ්ච. නාමකායො චාති ඉදං පන නාමෙන නිබ්බානස්සපි සඞ්ගහිතත්තා ලොකුත්තරානඤ්ච අවිපස්සනුපගත්තා තං අපනෙතුං වුත්තං. “කායො”ති හි වචනෙන නිබ්බානං අපනීතං හොති නිබ්බානස්ස රාසිවිනිමුත්තත්තා. යෙ ච වුච්චන්ති චිත්තසඞ්ඛාරාති “සඤ්ඤා ච වෙදනා ච චෙතසිකා එතෙ ධම්මා චිත්තපටිබද්ධා චිත්තසඞ්ඛාරා”ති (පටි· ම· 1.174; ම· නි· 1.463) එවං වුච්චමානාපි චිත්තසඞ්ඛාරා ඉධ නාමකායෙනෙව සඞ්ගහිතාති වුත්තං හොති. මහාභූතාති මහන්තපාතුභාවතො මහාභූතසාමඤ්ඤතො මහාපරිහාරතො මහාවිකාරතො මහන්තභූතත්තා චාති මහාභූතා. තෙ පන – පථවී ආපො තෙජො වායොති චත්තාරො. චතුන්නඤ්ච මහාභූතානං උපාදායරූපන්ති උපයොගත්ථෙ සාමිවචනං, චත්තාරො මහාභූතෙ උපාදාය නිස්සාය අමුඤ්චිත්වා පවත්තරූපන්ති අත්ථො. තං පන – චක්ඛු සොතං ඝානං ජිව්හා කායො රූපං සද්දො ගන්ධො රසො ඉත්ථින්ද්රියං පුරිසින්ද්රියං ජීවිතින්ද්රියං හදයවත්ථු ඔජා කායවිඤ්ඤත්ති වචීවිඤ්ඤත්ති ආකාසධාතු රූපස්ස ලහුතා මුදුතා කම්මඤ්ඤත්තා උපචයො සන්තති ජරතා අනිච්චතාති චතුවීසතිවිධං. අස්සාසො ච පස්සාසො චාති පාකතිකොයෙව. අස්සාසපස්සාසෙ නිස්සාය උප්පන්නං පටිභාගනිමිත්තම්පි තදෙව නාමං ලභති පථවීකසිණාදීනි විය. රූපසරික්ඛකත්තා රූපන්ති ච නාමං ලභති “බහිද්ධා රූපානි පස්සතී”තිආදීසු (ධ· ස· 204; දී· නි· 3.338) විය. නිමිත්තඤ්ච උපනිබන්ධනාති සතිඋපනිබන්ධනාය නිමිත්තභූතං අස්සාසපස්සාසානං ඵුසනට්ඨානං. යෙ ච වුච්චන්ති කායසඞ්ඛාරාති “අස්සාසපස්සාසා කායිකා එතෙ ධම්මා කායපටිබද්ධා කායසඞ්ඛාරා”ති (පටි· ම· 1.171; ම· නි· 1.463) එවං වුච්චමානාපි කායසඞ්ඛාරා ඉධ රූපකායෙනෙව සඞ්ගහිතාති වුත්තං හොති.
තෙ කායා පටිවිදිතා හොන්තීති ඣානක්ඛණෙ අස්සාසපස්සාසනිමිත්තකායා විපස්සනාක්ඛණෙ අවසෙසරූපාරූපකායා ආරම්මණතො පටිවිදිතා හොන්ති, මග්ගක්ඛණෙ අසම්මොහතො පටිවිදිතා හොන්ති. අස්සාසපස්සාසවසෙන පටිලද්ධජ්ඣානස්ස යොගිස්ස උප්පන්නවිපස්සනාමග්ගෙපි සන්ධාය දීඝං අස්සාසපස්සාසවසෙනාතිආදි වුත්තං.
ආවජ්ජතො පජානතොතිආදීනි සීලකථායං වුත්තත්ථානි. තෙ වුත්තප්පකාරෙ කායෙ අන්තොකරිත්වා “සබ්බකායපටිසංවෙදී”ති වුත්තං.
සබ්බකායපටිසංවෙදී අස්සාසපස්සාසානං සංවරට්ඨෙනාතිආදීසු “සබ්බකායපටිසංවෙදී”තිවුත්තඅස්සාසපස්සාසතො උප්පන්නජ්ඣානවිපස්සනාමග්ගෙසු සංවරොයෙව සංවරට්ඨෙන සීලවිසුද්ධි. අවික්ඛෙපොයෙව අවික්ඛෙපට්ඨෙන චිත්තවිසුද්ධි. පඤ්ඤායෙව දස්සනට්ඨෙන දිට්ඨිවිසුද්ධි. ඣානවිපස්සනාසු විරතිඅභාවෙපි පාපාභාවමත්තමෙව සංවරො නාමාති වෙදිතබ්බං.
පස්සම්භයන්තිආදීනං නිද්දෙසෙ කායිකාති රූපකායෙ භවා. කායපටිබද්ධාති කායං පටිබද්ධා කායං නිස්සිතා, කායෙ සති හොන්ති, අසති න හොන්ති, තස්මායෙව තෙ කායෙන සඞ්ඛරීයන්තීති කායසඞ්ඛාරා. පස්සම්භෙන්තොති නිබ්බාපෙන්තො සන්නිසීදාපෙන්තො. පස්සම්භනවචනෙනෙව ඔළාරිකානං පස්සම්භනං සිද්ධං. නිරොධෙන්තොති ඔළාරිකානං අනුප්පාදනෙන නිරොධෙන්තො. වූපසමෙන්තොති ඔළාරිකෙයෙව එකසන්තතිපරිණාමනයෙන සන්තභාවං නයන්තො. සික්ඛතීති අධිකාරවසෙන අස්සසිස්සාමීති සික්ඛතීති සම්බන්ධො, තිස්සො සික්ඛා සික්ඛතීති වා අත්ථො.
ඉදානි ඔළාරිකපස්සම්භනං දස්සෙතුං යථාරූපෙහීතිආදිමාහ. තත්ථ යථාරූපෙහීති යාදිසෙහි. ආනමනාති පච්ඡතො නමනා. විනමනාති උභයපස්සතො නමනා. සන්නමනාති සබ්බතොපි නමන්තස්ස සුට්ඨු නමනා. පණමනාති පුරතො නමනා. ඉඤ්ජනාති කම්පනා. ඵන්දනාති ඊසකං චලනා. පකම්පනාති භුසං කම්පනා. යථාරූපෙහි කායසඞ්ඛාරෙහි කායස්ස ආනමනා…පෙ… පකම්පනා, තථාරූපං කායසඞ්ඛාරං පස්සම්භයන්ති ච, යා කායස්ස ආනමනා…පෙ… පකම්පනා, තඤ්ච පස්සම්භයන්ති ච සම්බන්ධො කාතබ්බො. කායසඞ්ඛාරෙසු හි පස්සම්භිතෙසු කායස්ස ආනමනාදයො ච පස්සම්භිතායෙව හොන්තීති. යථාරූපෙහි කායසඞ්ඛාරෙහි කායස්ස න ආනමනාදිකා හොති, තථාරූපං සන්තං සුඛුමම්පි කායසඞ්ඛාරං පස්සම්භයන්ති ච, යා කායස්ස න ආනමනාදිකා, තඤ්ච සන්තං සුඛුමං පස්සම්භයන්ති ච සම්බන්ධතො වෙදිතබ්බං. සන්තං සුඛුමන්ති ච භාවනපුංසකවචනමෙතං. ඉති කිරාති එත්ථ ඉති එවමත්ථෙ, කිර යදිඅත්ථෙ. යදි එවං සුඛුමකෙපි අස්සාසපස්සාසෙ පස්සම්භයං අස්සසිස්සාමි පස්සසිස්සාමීති සික්ඛතීති චොදකෙන චොදනා ආරද්ධා හොති. අථ වා කිරාති චොදකවචනත්තා අසද්දහනත්ථෙ අසහනත්ථෙ පරොක්ඛත්ථෙ ච යුජ්ජතියෙව, එවං සුඛුමානම්පි පස්සම්භනං සික්ඛතීති න සද්දහාමි න සහාමි අපච්චක්ඛං මෙති වුත්තං හොති.