සොළසහි ආකාරෙහීති උභයපක්ඛවසෙන වුත්තෙහි සොළසහි ඤාණකොට්ඨාසෙහි. උදුචිතං චිත්තං සමුදුචිතන්ති උපචාරභූමියං චිත්තං උද්ධං උචිතං, සම්මා උද්ධං උචිතං, උපරූපරි කතපරිචයං සම්මා උපරූපරි කතපරිචයන්ති අත්ථො. උදුජිතං චිත්තං සමුදුජිතන්තිපි පාඨො. උපරිභාවාය ජිතං, උපරිභාවකරෙහි වා ඤාණෙහි ජිතං උදුජිතං. සමුදුජිතන්ති සමා උපරිභාවාය, උපරිභාවකරෙහි වා ඤාණෙහි ජිතං. සමාති චෙත්ථ විසමභාවපටික්ඛෙපො. ඉමස්මිං පාඨෙ උ, දු-ඉති ද්වෙ ද්වෙ උපසග්ගා හොන්ති. උරූජිතං චිත්තං සම්මාරූජිතන්තිපි පාඨො. එත්ථාපි ජිතත්ථොයෙව. උරූ අරූති ඉදං පන නිපාතමත්තමෙවාති වදන්ති. වීණොපමට්ඨකථාය තජ්ජිතං සුතජ්ජිතන්ති ච අත්ථො වුත්තො, සො ඉධ න යුජ්ජති. එකත්තෙ සන්තිට්ඨතීති උපචාරභූමියං තාව නානාරම්මණවික්ඛෙපාභාවෙන එකත්තෙ පතිට්ඨාති. නිය්යානාවරණට්ඨෙන නීවරණාති එත්ථ අරතිපි සබ්බෙපි අකුසලා ආවරණට්ඨෙන නීවරණාති වුත්තා. නිය්යානාවරණට්ඨෙනාති නිය්යානානං ආගමනමග්ගපිදහනට්ඨෙන. නිය්යානවාරණට්ඨෙනාතිපි පාඨො, නිය්යානානං පටික්ඛෙපනට්ඨෙනාති අත්ථො. නෙක්ඛම්මං අරියානං නිය්යානන්ති මග්ගට්ඨානං අරියානං නිය්යානසඞ්ඛාතස්ස අරියමග්ගස්ස හෙතුත්තා ඵලූපචාරෙන අරියානං නිය්යානං. තෙන ච හෙතුභූතෙන මග්ගක්ඛණෙ අරියා නිය්යන්ති නිගච්ඡන්ති. කෙචි පන “නිය්යානන්ති මග්ගො”ති වදන්ති. ඉධ උපචාරස්ස අධිප්පෙතත්තා මග්ගක්ඛණෙ ච ආලොකසඤ්ඤාය සබ්බකුසලධම්මානඤ්ච අභාවා තං න යුජ්ජති. නිවුතත්තාති පටිච්ඡන්නත්තා. නප්පජානාතීති පුග්ගලවසෙන වුත්තං.

විසුද්ධචිත්තස්සාති උපචාරභූමියංයෙව. ඛණිකසමොධානාති චිත්තක්ඛණෙ චිත්තක්ඛණෙ උප්පජ්ජනතො ඛණො එතෙසං අත්ථීති ඛණිකා, උපක්කිලෙසා, ඛණිකානං සමොධානො සමාගමො පබන්ධො ඛණිකසමොධානො. තස්මා ඛණිකසමොධානා, උප්පජ්ජමානා උපක්කිලෙසා ඛණිකප්පබන්ධවසෙන ඛණිකපරම්පරාවසෙන උප්පජ්ජන්ති, න එකචිත්තක්ඛණවසෙනාති වුත්තං හොති.

පඨමච්ඡක්කෙ අස්සාසාදිමජ්ඣපරියොසානන්ති අබ්භන්තරපවිසනවාතස්ස නාසිකග්ගං වා මුඛනිමිත්තං වා ආදි, හදයං මජ්ඣං, නාභි පරියොසානං. තං තස්ස ආදිමජ්ඣපරියොසානං සතියා අනුගච්ඡතො යොගිස්ස ඨානනානත්තානුගමනෙන චිත්තං අජ්ඣත්තං වික්ඛෙපං ගච්ඡති, තං අජ්ඣත්තවික්ඛෙපගතං චිත්තං එකත්තෙ අසණ්ඨහනතො සමාධිස්ස පරිපන්ථො. පස්සාසාදිමජ්ඣපරියොසානන්ති බහිනික්ඛමනවාතස්ස නාභි ආදි, හදයං මජ්ඣං, නාසිකග්ගං වා මුඛනිමිත්තං වා බහිආකාසො වා පරියොසානං. යොජනා පනෙත්ථ වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බා. අස්සාසපටිකඞ්ඛනා නිකන්තිතණ්හාචරියාති “නාසිකාවාතායත්තමිදං කම්මට්ඨාන”න්ති සල්ලක්ඛෙත්වා ඔළාරිකොළාරිකස්ස අස්සාසස්ස පත්ථනාසඞ්ඛාතා නිකාමනා එව තණ්හාපවත්ති. තණ්හාපවත්තියා සති එකත්තෙ අසණ්ඨහනතො සමාධිස්ස පරිපන්ථො. පස්සාසපටිකඞ්ඛනා නිකන්තීති පුන අස්සාසපුබ්බකස්ස පස්සාසස්ස පත්ථනාසඞ්ඛාතා නිකන්ති. සෙසං වුත්තනයෙනෙව යොජෙතබ්බං. අස්සාසෙනාභිතුන්නස්සාති අතිදීඝං අතිරස්සං වා අස්සාසං කරොන්තස්ස අස්සාසමූලකස්ස කායචිත්තකිලමථස්ස සබ්භාවතො තෙන අස්සාසෙන විද්ධස්ස පීළිතස්ස. පස්සාසපටිලාභෙ මුච්ඡනාති අස්සාසෙන පීළිතත්තායෙව පස්සාසෙ අස්සාදසඤ්ඤිනො පස්සාසං පත්ථයතො තස්මිං පස්සාසපටිලාභෙ රජ්ජනා. පස්සාසමූලකෙපි එසෙව නයො.

වුත්තස්සෙව අත්ථස්ස අනුවණ්ණනත්ථං වුත්තෙසු ගාථාබන්ධෙසු අනුගච්ඡනාති අනුගච්ඡමානා. සතීති අජ්ඣත්තබහිද්ධාවික්ඛෙපහෙතුභූතා සති. වික්ඛිපති අනෙන චිත්තන්ති වික්ඛෙපො. කො සො? අස්සාසො. අජ්ඣත්තං වික්ඛෙපො අජ්ඣත්තවික්ඛෙපො, තස්ස ආකඞ්ඛනා අජ්ඣත්තවික්ඛෙපාකඞ්ඛනා, අසම්මාමනසිකාරවසෙන අජ්ඣත්තවික්ඛෙපකස්ස අස්සාසස්ස ආකඞ්ඛනාති වුත්තං හොති. එතෙනෙව නයෙන බහිද්ධාවික්ඛෙපපත්ථනා වෙදිතබ්බා. යෙහීති යෙහි උපක්කිලෙසෙහි. වික්ඛිප්පමානස්සාති වික්ඛිපියමානස්ස වික්ඛෙපං ආපාදියමානස්ස. නො ච චිත්තං විමුච්චතීති චිත්තං අස්සාසපස්සාසාරම්මණෙ ච නාධිමුච්චති, පච්චනීකධම්මෙහි ච න විමුච්චති. චිත්තං නො ච විමුච්චති පරපත්තියා ච හොන්තීති සම්බන්ධො. විමොක්ඛං අප්පජානන්තාති සො වා අඤ්ඤො වා ආරම්මණාධිමුත්තිවිමොක්ඛඤ්ච පච්චනීකවිමුත්තිවිමොක්ඛඤ්ච එවං අප්පජානන්තා. පරපත්තියාති පරපච්චයං පරසද්දහනං අරහන්ති, න අත්තපච්චක්ඛං ඤාණන්ති “පරපච්චයිකා”ති වත්තබ්බෙ “පරපත්තියා”ති වුත්තං. අත්ථො පන සොයෙව.