සත්තමෙ නන්දසුත්තෙ – පඨමගාථායත්ථො – ලොකෙ ඛත්තියාදයොජනා ආජීවකනිගණ්ඨාදිකෙ සන්ධාය “සන්ති ලොකෙ මුනයො”ති වදන්ති. තයිදං කථංසූති කිං නු ඛො තෙ සමාපත්තිඤාණාදිනා ඤාණෙන උපපන්නත්තා ඤාණූපපන්නං මුනි නො වදන්ති, එවංවිධං නු වදන්ති, උදාහු වෙ නානප්පකාරකෙන ලූඛජීවිතසඞ්ඛාතෙන ජීවිතෙනූපපන්නන්ති.

නිද්දෙසෙ අට්ඨසමාපත්තිඤාණෙන වාති පඨමජ්ඣානාදිඅට්ඨසමාපත්තිසම්පයුත්තඤාණෙන වා. පඤ්චාභිඤ්ඤාඤාණෙන වාති පුබ්බෙනිවාසාදිජානනඤාණෙන වා.

අථස්ස භගවා තදුභයම්පි පටික්ඛිපිත්වා මුනිං දස්සෙන්තො “න දිට්ඨියා”ති ගාථමාහ.

ඉදානි “දිට්ඨාදීහි සුද්ධී”ති වදන්තානං වාදෙ කඞ්ඛාපහානත්ථං “යෙ කෙචිමෙ”ති පුච්ඡති. තත්ථ අනෙකරූපෙනාති කොතූහලමඞ්ගලාදිනාපි. තත්ථ යතා චරන්තාති තත්ථ සක්කායදිට්ඨියා ගුත්තා විහරන්තා. අථස්ස තථා සුද්ධිඅභාවං දීපෙන්තො භගවා චතුත්ථං ගාථමාහ.

එවං “නාතරිංසූ”ති සුත්වා ඉදානි යො අතරි, තං සොතුකාමො “යෙ කෙචිමෙ”ති පුච්ඡති. අථස්ස භගවා ඔඝතිණ්ණමුඛෙන ජාතිජරාතිණ්ණෙ දස්සෙන්තො ඡට්ඨං ගාථමාහ.

තත්ථ නිවුතාති ඔවුටා පරියොනද්ධා. යෙ සීධාති යෙ සු ඉධ, එත්ථ ච සු-ඉති නිපාතමත්තං. තණ්හං පරිඤ්ඤායාති තීහි පරිඤ්ඤාහි තණ්හං පරිජානිත්වා. සෙසං සබ්බත්ථ පුබ්බෙ වුත්තනයත්තා පාකටමෙව.

එවං භගවා අරහත්තනිකූටෙනෙව දෙසනං නිට්ඨාපෙසි, දෙසනාපරියොසානෙ පන නන්දො භගවතො භාසිතං අභිනන්දමානො එතාභිනන්දාමීති ගාථමාහ. ඉධාපි ච පුබ්බෙ වුත්තසදිසො එව ධම්මාභිසමයො අහොසීති.

අට්ඨමෙ හෙමකසුත්තෙ – යෙ මෙ පුබ්බෙ වියාකංසූති යෙ බාවරිආදයො පුබ්බෙ මය්හං සකං ලද්ධිං වියාකංසු. හුරං ගොතමසාසනාති ගොතමසාසනතො පුබ්බතරං. සබ්බං තං තක්කවඩ්ඪනන්ති සබ්බං තං කාමවිතක්කාදිවඩ්ඪනං.

යෙ චඤ්ඤෙ තස්ස ආචරියාති යෙ ච අඤ්ඤෙ තස්ස බාවරියස්ස ආචාරෙ සික්ඛාපකා ආචරියා. තෙ සකං දිට්ඨින්ති තෙ ආචරියා අත්තනො දිට්ඨිං. සකං ඛන්තින්ති අත්තනො ඛමනං. සකං රුචින්ති අත්තනො රොචනං. විතක්කවඩ්ඪනන්ති කාමවිතක්කාදිවිතක්කානං උප්පාදනං පුනප්පුනං පවත්තනං. සඞ්කප්පවඩ්ඪනන්ති කාමසඞ්කප්පාදීනං වඩ්ඪනං. ඉමානි ද්වෙ පදානි සබ්බසඞ්ගාහිකවසෙන වුත්තානි. ඉදානි කාමවිතක්කාදිකෙ සරූපතො දස්සෙතුං “කාමවිතක්කවඩ්ඪන”න්තිආදිනා නයෙන නවවිතක්කෙ දස්සෙසි.

තණ්හානිග්ඝාතනන්ති තණ්හාවිනාසනං.

අථස්ස භගවා තං ධම්මං ආචික්ඛන්තො “ඉධා”ති ගාථාද්වයමාහ. තත්ථ එතදඤ්ඤාය යෙ සතාති එතං නිබ්බානං පදමච්චුතං “සබ්බෙ සඞ්ඛාරා අනිච්චා”තිආදිනා (ධ· ප· 277; ථෙරගා· 676; කථා· 753) නයෙන විපස්සන්තා අනුපුබ්බෙන ජානිත්වා යෙ කායානුපස්සනාසතිආදීහි සතා. දිට්ඨධම්මාභිනිබ්බුතාති විදිතධම්මත්තා දිට්ඨධම්මා ච රාගාදිනිබ්බානෙන ච අභිනිබ්බුතා. සෙසං සබ්බත්ථ පාකටමෙව.

එවං භගවා ඉදම්පි සුත්තං අරහත්තනිකූටෙනෙව දෙසෙසි, දෙසනාපරියොසානෙ ච පුබ්බසදිසො එව ධම්මාභිසමයො අහොසීති.

නවමෙ තොදෙය්යසුත්තෙ – විමොක්ඛො තස්ස කීදිසොති තස්ස කීදිසො විමොක්ඛො ඉච්ඡිතබ්බොති පුච්ඡති.

ඉදානිස්ස අඤ්ඤවිමොක්ඛාභාවං දස්සෙන්තො භගවා දුතියං ගාථමාහ. තත්ථ විමොක්ඛො තස්ස නාපරොති තස්ස අඤ්ඤො විමොක්ඛො නත්ථි.

එවං “තණ්හක්ඛයො එව විමොක්ඛො”ති වුත්තෙපි තමත්ථං අසල්ලක්ඛෙන්තො “නිරාසසො සො උද ආසසානො”ති පුන පුච්ඡති. තත්ථ උද පඤ්ඤකප්පීති උදාහු සමාපත්තිඤාණාදිනා ඤාණෙන තණ්හාකප්පං වා දිට්ඨිකප්පං වා කප්පයති.

අථස්ස භගවා තං ආචික්ඛන්තො චතුත්ථං ගාථමාහ. තත්ථ කාමභවෙති කාමෙ ච භවෙ ච. රූපෙ නාසීසතීති චතුසමුට්ඨානිකෙ රූපාරම්මණෙ ඡන්දරාගවසෙන න පත්ථෙති. සද්ධාදීසුපි එසෙව නයො. පලිබොධට්ඨෙන රාගො එව කිඤ්චනං රාගකිඤ්චනං මදනට්ඨෙන වා. දොසකිඤ්චනාදීසුපි එසෙව නයො. සෙසං සබ්බත්ථ පාකටමෙව.

එවං භගවා ඉදම්පි සුත්තං අරහත්තනිකූටෙනෙව දෙසෙසි, දෙසනාපරියොසානෙ ච පුබ්බසදිසො එව ධම්මාභිසමයො අහොසීති.