පඤ්චමෙ ධොතකසුත්තෙ – වාචාභිකඞ්ඛාමීති වාචං අභිකඞ්ඛාමි. සික්ඛෙ නිබ්බානමත්තනොති අත්තනො රාගාදීනං නිබ්බානත්ථාය අධිසීලාදීනි සික්ඛෙය්ය. නිද්දෙසෙ අපුබ්බං නත්ථි.

ඉතොති මම මුඛතො.

නිද්දෙසෙ ආතප්පන්ති කිලෙසතාපනං. උස්සාහන්ති අසඞ්කොචං. උස්සොළ්හීන්ති බලවවීරියං. ථාමන්ති අසිථිලං. ධිතින්ති ධාරණං. වීරියං කරොහීති පරක්කමං කරොහි. ඡන්දං ජනෙහීති රුචිං උප්පාදෙහි.

එවං වුත්තෙ අත්තමනො ධොතකො භගවන්තං අභිත්ථවමානො කථංකථාපමොක්ඛං යාචන්තො “පස්සාමහ”න්ති ගාථමාහ. තත්ථ පස්සාමහං දෙවමනුස්සලොකෙති පස්සාමි අහං දෙවමනුස්සලොකෙ. තං තං නමස්සාමීති තං එවරූපං තං නමස්සාමි. පමුඤ්චාති පමොචෙහි.

නිද්දෙසෙ පච්චෙකබුද්ධාති තං තං ආරම්මණං පාටියෙක්කං චතුසච්චං සයමෙව බුද්ධා පටිවෙධප්පත්තාති පච්චෙකබුද්ධා. සීහසීහොති අඡම්භිතට්ඨෙන සීහානං අතිසීහො. නාගනාගොති නික්කිලෙසට්ඨෙන, මහන්තට්ඨෙන වා නාගානං අතිනාගො. ගණිගණීති ගණවන්තානං අතීව ගණවා. මුනිමුනීති ඤාණවන්තානං අතීව ඤාණවා. රාජරාජාති උත්තමරාජා. මුඤ්ච මන්ති මොචෙහි මං. පමුඤ්ච මන්ති නානාවිධෙන මුඤ්චෙහි මං. මොචෙහි මන්ති සිථිලං කරොහි මං. පමොචෙහි මන්ති අතීව සිථිලං කරොහි මං. උද්ධර මන්ති මං සංසාරපඞ්කා උද්ධරිත්වා ථලෙ පතිට්ඨාපෙහි. සමුද්ධර මන්ති සම්මා උද්ධරිත්වා ථලෙ පතිට්ඨාපෙහි මං. වුට්ඨාපෙහීති විචිකිච්ඡාසල්ලතො අපනෙත්වා විසුං කරණවසෙන උට්ඨාපෙහි.

අථස්ස භගවා අත්තාධීනමෙව කථංකථාපමොක්ඛං ඔඝතරණමුඛෙන දස්සෙන්තො “නාහ”න්ති ගාථමාහ. තත්ථ නාහං සහිස්සාමීති අහං න සහිස්සාමි න සක්කොමි. න වායමිස්සාමීති වුත්තං හොති. පමොචනායාති පමොචෙතුං. කථංකථින්ති සකඞ්ඛං. තරෙසීති තරෙය්යාසි.

නිද්දෙසෙ න ඊහාමීති පයොගං න කරොමි. න සමීහාමීති අතීව පයොගං න කරොමි. අස්සද්ධෙ පුග්ගලෙති රතනත්තයෙ සද්ධාවිරහිතෙ පුග්ගලෙ. අච්ඡන්දිකෙති මග්ගඵලත්ථං රුචිවිරහිතෙ. කුසීතෙති සමාධිවිරහිතෙ. හීනවීරියෙති නිබ්බීරියෙ. අප්පටිපජ්ජමානෙති පටිපත්තියා න පටිපජ්ජමානෙ.

එවං වුත්තෙ අත්තමනතරො ධොතකො භගවන්තං අභිත්ථවමානො අනුසාසනිං යාචන්තො “අනුසාස බ්රහ්මෙ”ති ගාථමාහ. තත්ථ බ්රහ්මෙති සෙට්ඨවචනමෙතං. තෙන භගවන්තං ආමන්තයමානො ආහ “අනුසාස බ්රහ්මෙ”ති. විවෙකධම්මන්ති සබ්බසඞ්ඛාරවිවෙකං නිබ්බානධම්මං. අබ්යාපජ්ජමානොති නානප්පකාරකං අනාපජ්ජමානො. ඉධෙව සන්තොති ඉධෙව සමානො. අසිතොති අනිස්සිතො.

ඉතො පරා ද්වෙ ගාථා මෙත්තගූසුත්තෙ වුත්තනයා එව. කෙවලඤ්හි තත්ථ ධම්මං, ඉධ සන්තින්ති අයං විසෙසො. තතියගාථායපි පුබ්බඩ්ඪං තත්ථ වුත්තනයමෙව. අපරඩ්ඪෙ සඞ්ගොති සජ්ජනට්ඨානං, ලග්ගනන්ති වුත්තං හොති. සෙසං සබ්බත්ථ පාකටමෙව.

එවං භගවා ඉදම්පි සුත්තං අරහත්තනිකූටෙනෙව දෙසෙසි, දෙසනාපරියොසානෙ ච වුත්තසදිසො එව ධම්මාභිසමයො අහොසීති.

ඡට්ඨෙ උපසීවසුත්තෙ – මහන්තමොඝන්ති මහන්තං ඔඝං. අනිස්සිතොති පුග්ගලං වා ධම්මං වා අනල්ලීනො. නො විසහාමීති න සක්කොමි. ආරම්මණන්ති නිස්සයං. යං නිස්සිතොති යං ධම්මං වා පුග්ගලං වා නිස්සිතො.

නිද්දෙසෙ කාමොඝන්ති අනාගාමිමග්ගෙන කාමොඝං. අරහත්තමග්ගෙන භවොඝං. සොතාපත්තිමග්ගෙන දිට්ඨොඝං. අරහත්තමග්ගෙන අවිජ්ජොඝං තරෙය්යං. සක්යකුලා පබ්බජිතොති භගවතො උච්චාකුලපරිදීපනවසෙන වුත්තං. ආලම්බණන්ති අවත්ථරිත්වා ඨානං. නිස්සයන්ති අල්ලීයනං. උපනිස්සයන්ති අපස්සයනං.

ඉදානි යස්මා බ්රාහ්මණො ආකිඤ්චඤ්ඤායතනලාභී තඤ්ච සන්තම්පි නිස්සයං න ජානාති. තෙනස්ස භගවා තඤ්ච නිස්සයං උත්තරිඤ්ච නිය්යානපථං දස්සෙන්තො “ආකිඤ්චඤ්ඤ”න්ති ගාථමාහ. තත්ථ පෙක්ඛමානොති තං ආකිඤ්චඤ්ඤායතනසමාපත්තිං සතො සමාපජ්ජිත්වා වුට්ඨහිත්වා ච අනිච්චාදිවසෙන පස්සමානො. නත්ථීති නිස්සායාති තං “නත්ථි කිඤ්චී”ති පවත්තං සමාපත්තිං ආරම්මණං කත්වා. තරස්සු ඔඝන්ති තතො පභුති පවත්තාය විපස්සනාය යථානුරූපං චතුබ්බිධම්පි ඔඝං තරස්සු. කථාහීති කථංකථාහි. තණ්හක්ඛයං නත්තමහාභිපස්සාති රත්තින්දිවං නිබ්බානං විභූතං කත්වා පස්ස. එතෙනස්ස දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරං කථෙසි.