එවං නිධානප්පයොජනං දස්සෙන්තො අත්ථාධිගමාධිප්පායං දස්සෙත්වා ඉදානි අනත්ථාපගමාධිප්පායං දස්සෙතුමාහ –

තස්සත්ථො “අත්ථාය මෙ භවිස්සතී”ති ච “ඉණස්ස වා පමොක්ඛායා”ති ච එත්ථ වුත්තෙහි ද්වීහි භවිස්සතිපමොක්ඛාය-පදෙහි සද්ධිං යථාසම්භවං යොජෙත්වා වෙදිතබ්බො.

තත්ථායං යොජනා – න කෙවලං අත්ථාය මෙ භවිස්සතීති එව පුරිසො නිධිං නිධෙති, කින්තු “අයං චොරො”ති වා “පාරදාරිකො”ති වා “සුඞ්කඝාතකො”ති වා එවමාදිනා නයෙන පච්චත්ථිකෙහි පච්චාමිත්තෙහි දුරුත්තස්ස මෙ සතො රාජතො වා පමොක්ඛාය භවිස්සති, සන්ධිච්ඡෙදාදීහි ධනහරණෙන වා, “එත්තකං හිරඤ්ඤසුවණ්ණං දෙහී”ති ජීවග්ගාහෙන වා චොරෙහි මෙ පීළිතස්ස සතො චොරතො වා පමොක්ඛාය භවිස්සති. සන්ති මෙ ඉණායිකා, තෙ මං “ඉණං දෙහී”ති චොදෙස්සන්ති, තෙහි මෙ චොදියමානස්ස ඉණස්ස වා පමොක්ඛාය භවිස්සති. හොති සො සමයො, යං දුබ්භික්ඛං හොති දුස්සස්සං දුල්ලභපිණ්ඩං, තත්ථ න සුකරං අප්පධනෙන යාපෙතුං, තථාවිධෙ ආගතෙ දුබ්භික්ඛෙ වා මෙ භවිස්සති. යථාරූපා ආපදා උප්පජ්ජන්ති අග්ගිතො වා උදකතො වා අප්පියදායාදතො වා, තථාරූපාසු වා උප්පන්නාසු ආපදාසු මෙ භවිස්සතීතිපි පුරිසො නිධිං නිධෙතීති.

තස්සත්ථො – ය්වායං “අත්ථාය මෙ භවිස්සතී”ති ච “රාජතො වා දුරුත්තස්සා”ති එවමාදීහි ච අත්ථාධිගමො අනත්ථාපගමො ච දස්සිතො. එතදත්ථාය එතෙසං නිප්ඵාදනත්ථාය ඉමස්මිං ඔකාසලොකෙ යො කොචි හිරඤ්ඤසුවණ්ණාදිභෙදො නිධි නාම නිධීයති ඨපීයති පටිසාමීයතීති.

ඉදානි යස්මා එවං නිහිතොපි සො නිධි පුඤ්ඤවතංයෙව අධිප්පෙතත්ථසාධකො හොති, න අඤ්ඤෙසං, තස්මා තමත්ථං දීපෙන්තො ආහ –

තස්සත්ථො – සො නිධි තාව සුනිහිතො සන්තො, තාව සුට්ඨු නිඛණිත්වා ඨපිතො සමානොති වුත්තං හොති. කීව සුට්ඨූති? ගම්භීරෙ ඔදකන්තිකෙ, යාව ගම්භීරෙ ඔදකන්තිකෙ නිහිතොති සඞ්ඛං ගච්ඡති, තාව සුට්ඨූති වුත්තං හොති. න සබ්බො සබ්බදා එව, තස්ස තං උපකප්පතීති යෙන පුරිසෙන නිහිතො, තස්ස සබ්බොපි සබ්බකාලං න උපකප්පති න සම්පජ්ජති, යථාවුත්තකිච්චකරණසමත්ථො න හොතීති වුත්තං හොති. කින්තු කොචිදෙව කදාචිදෙව උපකප්පති, නෙව වා උපකප්පතීති. එත්ථ ච න්ති පදපූරණමත්තෙ නිපාතො දට්ඨබ්බො “යථා තං අප්පමත්තස්ස ආතාපිනො”ති එවමාදීසු (ම· නි· 2.18-19; 3.154) විය. ලිඞ්ගභෙදං වා කත්වා “සො”ති වත්තබ්බෙ “ත”න්ති වුත්තං. එවං හි වුච්චමානෙ සො අත්ථො සුඛං බුජ්ඣතීති.

එවං “න සබ්බො සබ්බදා එව, තස්ස තං උපකප්පතී”ති වත්වා ඉදානි යෙහි කාරණෙහි න උපකප්පති, තානි දස්සෙන්තො ආහ –

තස්සත්ථො – යස්මිං ඨානෙ සුනිහිතො හොති නිධි, සො වා නිධි තම්හා ඨානා චවති අපෙති විගච්ඡති, අචෙතනොපි සමානො පුඤ්ඤක්ඛයවසෙන අඤ්ඤං ඨානං ගච්ඡති. සඤ්ඤා වා අස්ස විමුය්හති, යස්මිං ඨානෙ නිහිතො නිධි, තං න ජානාති, අස්ස පුඤ්ඤක්ඛයචොදිතා නාගා වා තං නිධිං අපනාමෙන්ති අඤ්ඤං ඨානං ගමෙන්ති. යක්ඛා වාපි හරන්ති යෙනිච්ඡකං ආදාය ගච්ඡන්ති. අපස්සතො වා අස්ස අප්පියා වා දායාදා භූමිං ඛණිත්වා තං නිධිං උද්ධරන්ති. එවමස්ස එතෙහි ඨානා චවනාදීහි කාරණෙහි සො නිධි න උපකප්පතීති.