නවමගාථාවණ්ණනා
එවං භගවා ඉමස්ස පුඤ්ඤනිධිනො ගම්භීරෙ ඔදකන්තිකෙ නිහිතනිධිතො විසෙසං දස්සෙත්වා පුන අත්තනො භණ්ඩගුණසංවණ්ණනෙන කයජනස්ස උස්සාහං ජනෙන්තො උළාරභණ්ඩවාණිජො විය අත්තනා දෙසිතපුඤ්ඤනිධිගුණසංවණ්ණනෙන තස්මිං පුඤ්ඤනිධිම්හි දෙවමනුස්සානං උස්සාහං ජනෙන්තො ආහ –
“අසාධාරණමඤ්ඤෙසං, අචොරාහරණො නිධි.
කයිරාථ ධීරො පුඤ්ඤානි, යො නිධි අනුගාමිකො”ති.
තත්ථ අසාධාරණමඤ්ඤෙසන්ති අසාධාරණො අඤ්ඤෙසං, මකාරො පදසන්ධිකරො “අදුක්ඛමසුඛාය වෙදනාය සම්පයුත්තා”තිආදීසු විය. න චොරෙහි ආහරණො අචොරාහරණො, චොරෙහි ආදාතබ්බො න හොතීති අත්ථො. නිධාතබ්බොති නිධි. එවං ද්වීහි පදෙහි පුඤ්ඤනිධිගුණං සංවණ්ණෙත්වා තතො ද්වීහි තත්ථ උස්සාහං ජනෙති “කයිරාථ ධීරො පුඤ්ඤානි, යො නිධි අනුගාමිකො”ති. තස්සත්ථො – යස්මා පුඤ්ඤානි නාම අසාධාරණො අඤ්ඤෙසං, අචොරාහරණො ච නිධි හොති. න කෙවලඤ්ච අසාධාරණො අචොරාහරණො ච නිධි, අථ ඛො පන “එසො නිධි සුනිහිතො, අජෙය්යො අනුගාමිකො”ති එත්ථ වුත්තො යො නිධි අනුගාමිකො. සො ච යස්මා පුඤ්ඤානියෙව, තස්මා කයිරාථ කරෙය්ය ධීරො බුද්ධිසම්පන්නො ධිතිසම්පන්නො ච පුග්ගලො පුඤ්ඤානීති.
දසමගාථාවණ්ණනා
එවං භගවා ගුණසංවණ්ණනෙන පුඤ්ඤනිධිම්හි දෙවමනුස්සානං උස්සාහං ජනෙත්වා ඉදානි යෙ උස්සහිත්වා පුඤ්ඤනිධිකිරියාය සම්පාදෙන්ති, තෙසං සො යං ඵලං දෙති, තං සඞ්ඛෙපතො දස්සෙන්තො ආහ –
“එස දෙවමනුස්සානං, සබ්බකාමදදො නිධී”ති.
ඉදානි යස්මා පත්ථනාය පටිබන්ධිතස්ස සබ්බකාමදදත්තං, න විනා පත්ථනං හොති. යථාහ –
“ආකඞ්ඛෙය්ය චෙ ගහපතයො ධම්මචාරී සමචාරී ‘අහො වතාහං කායස්ස භෙදා පරං මරණා ඛත්තියමහාසාලානං සහබ්යතං උපපජ්ජෙය්ය’න්ති, ඨානං ඛො පනෙතං විජ්ජති යං සො කායස්ස භෙදා පරං මරණා ඛත්තියමහාසාලානං සහබ්යතං උපපජ්ජෙය්ය. තං කිස්ස හෙතු? තථා හි සො ධම්මචාරී සමචාරී” (ම· නි· 1.442).
එවං “අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරෙය්ය. තං කිස්ස හෙතු? තථා හි සො ධම්මචාරී සමචාරී”ති (ම· නි· 1.442).
තථා චාහ –
“ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සද්ධාය සමන්නාගතො හොති, සීලෙන, සුතෙන, චාගෙන, පඤ්ඤාය සමන්නාගතො හොති, තස්ස එවං හොති ‘අහො වතාහං කායස්ස භෙදා පරං මරණා ඛත්තියමහාසාලානං සහබ්යතං උපපජ්ජෙය්ය’න්ති. සො තං චිත්තං පදහති, තං චිත්තං අධිට්ඨාති, තං චිත්තං භාවෙති. තස්ස තෙ සඞ්ඛාරා ච විහාරා ච එවං භාවිතා එවං බහුලීකතා තත්රූපපත්තියා සංවත්තන්තී”ති (ම· නි· 3.161) එවමාදි.
තස්මා තං තථා තථා ආකඞ්ඛපරියායං චිත්තපදහනාධිට්ඨානභාවනාපරික්ඛාරං පත්ථනං තස්ස සබ්බකාමදදත්තෙ හෙතුං දස්සෙන්තො ආහ –
“යං යදෙවාභිපත්ථෙන්ති, සබ්බමෙතෙන ලබ්භතී”ති.
එකාදසමගාථාවණ්ණනා
ඉදානි යං තං සබ්බං එතෙන ලබ්භති, තං ඔධිසො ඔධිසො දස්සෙන්තො “සුවණ්ණතා සුසරතා”ති එවමාදිගාථායො ආහ.
තත්ථ පඨමගාථාය තාව සුවණ්ණතා නාම සුන්දරච්ඡවිවණ්ණතා කඤ්චනසන්නිභත්තචතා, සාපි එතෙන පුඤ්ඤනිධිනා ලබ්භති. යථාහ –
“යම්පි, භික්ඛවෙ, තථාගතො පුරිමං ජාතිං…පෙ… පුබ්බෙ මනුස්සභූතො සමානො අක්කොධනො අහොසි අනුපායාසබහුලො, බහුම්පි වුත්තො සමානො නාභිසජ්ජි න කුප්පි න බ්යාපජ්ජි න පතිත්ථීයි, න කොපඤ්ච දොසඤ්ච අප්පච්චයඤ්ච පාත්වාකාසි, දාතා ච අහොසි සුඛුමානං මුදුකානං අත්ථරණානං පාවුරණානං ඛොමසුඛුමානං කප්පාසික…පෙ… කොසෙය්ය…පෙ… කම්බලසුඛුමානං. සො තස්ස කම්මස්ස කතත්තා උපචිතත්තා…පෙ… ඉත්ථත්තං ආගතො සමානො ඉමං මහාපුරිසලක්ඛණං පටිලභති. සුවණ්ණවණ්ණො හොති කඤ්චනසන්නිභත්තචො”ති (දී· නි· 3.218).