එකතානානතාදිතොති එත්ථ ආහ – කිං පන වජ්ඣවධකප්පයොගචෙතනාදීනං එකතාය පාණාතිපාතස්ස අඤ්ඤස්ස වා අදින්නාදානාදිනො එකත්තං, නානතාය නානත්තං හොති, උදාහු නොති. කස්මා පනෙතං වුච්චති? යදි තාව එකතාය එකත්තං, අථ යදා එකං වජ්ඣං බහූ වධකා වධෙන්ති, එකො වා වධකො බහුකෙ වජ්ඣෙ වධෙති, එකෙන වා සාහත්ථිකාදිනා පයොගෙන බහූ වජ්ඣා වධීයන්ති, එකා වා චෙතනා බහූනං වජ්ඣානං ජීවිතින්ද්රියුපච්ඡෙදකපයොගං සමුට්ඨාපෙති, තදා එකෙන පාණාතිපාතෙන භවිතබ්බං. යදි පන නානතාය නානත්තං. අථ යදා එකො වධකො එකස්සත්ථාය එකං පයොගං කරොන්තො බහූ වජ්ඣෙ වධෙති, බහූ වා වධකා දෙවදත්තයඤ්ඤදත්තසොමදත්තාදීනං බහූනමත්ථාය බහූ පයොගෙ කරොන්තා එකමෙව දෙවදත්තං යඤ්ඤදත්තං සොමදත්තං වා වධෙන්ති, බහූහි වා සාහත්ථිකාදීහි පයොගෙහි එකො වජ්ඣො වධීයති. බහූ වා චෙතනා එකස්සෙව වජ්ඣස්ස ජීවිතින්ද්රියුපච්ඡෙදකපයොගං සමුට්ඨාපෙන්ති, තදා බහූහි පාණාතිපාතෙහි භවිතබ්බං. උභයම්පි චෙතමයුත්තං. අථ නෙව එතෙසං වජ්ඣාදීනං එකතාය එකත්තං, නානතාය නානත්තං, අඤ්ඤථෙව තු එකත්තං නානත්තඤ්ච හොති, තං වත්තබ්බං පාණාතිපාතස්ස, එවං සෙසානම්පීති.

වුච්චතෙ – තත්ථ තාව පාණාතිපාතස්ස න වජ්ඣවධකාදීනං පච්චෙකමෙකතාය එකතා, නානතාය නානතා, කින්තු වජ්ඣවධකාදීනං යුගනන්ධමෙකතාය එකතා, ද්වින්නම්පි තු තෙසං, තතො අඤ්ඤතරස්ස වා නානතාය නානතා. තථා හි බහූසු වධකෙසු බහූහි සරක්ඛෙපාදීහි එකෙන වා ඔපාතඛණනාදිනා පයොගෙන බහූ වජ්ඣෙ වධෙන්තෙසුපි බහූ පාණාතිපාතා හොන්ති. එකස්මිං වධකෙ එකෙන, බහූහි වා පයොගෙහි තප්පයොගසමුට්ඨාපිකාය ච එකාය, බහූහි වා චෙතනාහි බහූ වජ්ඣෙ වධෙන්තෙපි බහූ පාණාතිපාතා හොන්ති, බහූසු ච වධකෙසු යථාවුත්තප්පකාරෙහි බහූහි, එකෙන වා පයොගෙන එකං වජ්ඣං වධෙන්තෙසුපි බහූ පාණාතිපාතා හොන්ති. එස නයො අදින්නාදානාදීසුපීති. එවමෙත්ථ එකතානානතාදිතොපි විඤ්ඤාතබ්බො විනිච්ඡයො.

ආරම්මණතොති පාණාතිපාතො චෙත්ථ ජීවිතින්ද්රියාරම්මණො. අදින්නාදානඅබ්රහ්මචරියසුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානානි රූපධම්මෙසු රූපායතනාදිඅඤ්ඤතරසඞ්ඛාරාරම්මණානි. මුසාවාදො යස්ස මුසා භණති, තමාරභිත්වා පවත්තනතො සත්තාරම්මණො. අබ්රහ්මචරියම්පි සත්තාරම්මණන්ති එකෙ. අදින්නාදානඤ්ච යදා සත්තො හරිතබ්බො හොති, තදා සත්තාරම්මණන්ති. අපි චෙත්ථ සඞ්ඛාරවසෙනෙව සත්තාරම්මණං, න පණ්ණත්තිවසෙනාති. එවමෙත්ථ ආරම්මණතොපි විඤ්ඤාතබ්බො විනිච්ඡයො.

ආදානතොති පාණාතිපාතාවෙරමණිසික්ඛාපදාදීනි චෙතානි සාමණෙරෙන භික්ඛුසන්තිකෙ සමාදින්නානෙව සමාදින්නානි හොන්ති, උපාසකෙන පන අත්තනා සමාදියන්තෙනාපි සමාදින්නානි හොන්ති, පරස්ස සන්තිකෙ සමාදියන්තෙනාපි. එකජ්ඣං සමාදින්නානිපි සමාදින්නානි හොන්ති, පච්චෙකං සමාදින්නානිපි. කින්තු නානං එකජ්ඣං සමාදියතො එකායෙව විරති, එකාව චෙතනා හොති, කිච්චවසෙන පනෙතාසං පඤ්චවිධත්තං විඤ්ඤායති. පච්චෙකං සමාදියතො පන පඤ්චෙව විරතියො, පඤ්ච ච චෙතනා හොන්තීති වෙදිතබ්බා. එවමෙත්ථ ආදානතොපි විඤ්ඤාතබ්බො විනිච්ඡයො.

භෙදතොති සාමණෙරානඤ්චෙත්ථ එකස්මිං භින්නෙ සබ්බානිපි භින්නානි හොන්ති. පාරාජිකට්ඨානියානි හි තානි තෙසං, යං තං වීතික්කන්තං හොති, තෙනෙව කම්මබද්ධො. ගහට්ඨානං පන එකස්මිං භින්නෙ එකමෙව භින්නං හොති, යතො තෙසං තංසමාදානෙනෙව පුන පඤ්චඞ්ගිකත්තං සීලස්ස සම්පජ්ජති. අපරෙ පනාහු – “විසුං විසුං සමාදින්නෙසු එකස්මිං භින්නෙ එකමෙව භින්නං හොති, ‘පඤ්චඞ්ගසමන්නාගතං සීලං සමාදියාමී’ති එවං පන එකතො සමාදින්නෙසු එකස්මිං භින්නෙ සෙසානිපි සබ්බානි භින්නානි හොන්ති. කස්මා? සමාදින්නස්ස අභින්නත්තා, යං තං වීතික්කන්තං, තෙනෙව කම්මබද්ධො”ති. එවමෙත්ථ භෙදතොපි විඤ්ඤාතබ්බො විනිච්ඡයො.

මහාසාවජ්ජතොති ගුණවිරහිතෙසු තිරච්ඡානගතාදීසු පාණෙසු ඛුද්දකෙ පාණෙ පාණාතිපාතො අප්පසාවජ්ජො, මහාසරීරෙ මහාසාවජ්ජො. කස්මා? පයොගමහන්තතාය. පයොගසමත්තෙපි වත්ථුමහන්තතාය. ගුණවන්තෙසු පන මනුස්සාදීසු අප්පගුණෙ පාණාතිපාතො අප්පසාවජ්ජො, මහාගුණෙ මහාසාවජ්ජො. සරීරගුණානන්තු සමභාවෙ සති කිලෙසානං උපක්කමානඤ්ච මුදුතාය අප්පසාවජ්ජතා, තිබ්බතාය මහාසාවජ්ජතා ච වෙදිතබ්බා. එස නයො සෙසෙසුපි. අපි චෙත්ථ සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානමෙව මහාසාවජ්ජං, න තථා පාණාතිපාතාදයො. කස්මා? මනුස්සභූතස්සාපි උම්මත්තකභාවසංවත්තනෙන අරියධම්මන්තරායකරණතොති. එවමෙත්ථ මහාසාවජ්ජතොපි විඤ්ඤාතබ්බො විනිච්ඡයො.

පයොගතොති එත්ථ ච පාණාතිපාතස්ස සාහත්ථිකො, ආණත්තිකො, නිස්සග්ගියො, ථාවරො, විජ්ජාමයො, ඉද්ධිමයොති ඡප්පයොගා. තත්ථ කායෙන වා කායප්පටිබද්ධෙන වා පහරණං සාහත්ථිකො පයොගො, සො උද්දිස්සානුද්දිස්සභෙදතො දුවිධො හොති. තත්ථ උද්දිස්සකෙ යං උද්දිස්ස පහරති, තස්සෙව මරණෙන කම්මුනා බජ්ඣති. “යො කොචි මරතූ”ති එවං අනුද්දිස්සකෙ පහාරපච්චයා යස්ස කස්සචි මරණෙන. උභයථාපි ච පහරිතමත්තෙ වා මරතු, පච්ඡා වා තෙනෙව රොගෙන, පහරිතක්ඛණෙ එව කම්මුනා බජ්ඣති. මරණාධිප්පායෙන ච පහාරං දත්වා තෙන අමතස්ස පුන අඤ්ඤෙන චිත්තෙන පහාරෙ දින්නෙ පච්ඡාපි යදි පඨමපහාරෙනෙව මරති, තදා එව කම්මුනා බද්ධො හොති. අථ දුතියපහාරෙන, නත්ථි පාණාතිපාතො. උභයෙහි මතෙපි පඨමපහාරෙනෙව කම්මුනා බද්ධො, උභයෙහිපි අමතෙ නෙවත්ථි පාණාතිපාතො. එස නයො බහුකෙහිපි එකස්ස පහාරෙ දින්නෙ. තත්රාපි හි යස්ස පහාරෙන මරති, තස්සෙව කම්මබද්ධො හොති.