අමිත්තහත්ථත්ථගතාති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො පඤ්ඤාපාරමිං ආරබ්භ කථෙසි. තදා හි සත්ථා “න, භික්ඛවෙ, ඉදානෙව, පුබ්බෙපි තථාගතො පඤ්ඤවා උපායකුසලොයෙවා”ති වත්වා අතීතං ආහරි.

අතීතෙ බාරාණසියං බ්රහ්මදත්තෙ රජ්ජං කාරෙන්තෙ බොධිසත්තො ගාමකෙ කුටුම්බිකකුලෙ නිබ්බත්තිත්වාති සබ්බං පුරිමජාතකනියාමෙනෙව කථෙතබ්බං. ඉධ පන වෙජ්ජෙ මතෙ ගාමවාසිනො මනුස්සා “මනුස්සමාරකා”ති තෙ දාරකෙ කුදණ්ඩකෙහි බන්ධිත්වා “රඤ්ඤො දස්සෙස්සාමා”ති බාරාණසිං නයිංසු. බොධිසත්තො අන්තරාමග්ගෙයෙව සෙසදාරකානං ඔවාදං අදාසි “තුම්හෙ මා භායථ, රාජානං දිස්වාපි අභීතා තුට්ඨින්ද්රියා භවෙය්යාථ, රාජා අම්හෙහි සද්ධිං පඨමතරං කථෙස්සති, තතො පට්ඨාය අහං ජානිස්සාමී”ති. තෙ “සාධූ”ති සම්පටිච්ඡිත්වා තථා කරිංසු. රාජා තෙ අභීතෙ තුට්ඨින්ද්රියෙ දිස්වා “ඉමෙ ‘මනුස්සමාරකා’ති කුදණ්ඩකබද්ධා ආනීතා, එවරූපං දුක්ඛං පත්තාපි න භායන්ති, තුට්ඨින්ද්රියායෙව, කිං නු ඛො එතෙසං අසොචනකාරණං, පුච්ඡිස්සාමි නෙ”ති පුච්ඡන්තො පඨමං ගාථමාහ –

තත්ථ අමිත්තහත්ථත්ථගතාති කුදණ්ඩකෙහි ගීවායං බන්ධිත්වා ආනෙන්තානං අමිත්තානං හත්ථගතා. තචසාරසමප්පිතාති වෙළුදණ්ඩකෙහි බද්ධත්තා එවමාහ. කස්මාති “එවරූපං බ්යසනං පත්තාපි තුම්හෙ කිංකාරණා න සොචථා”ති පුච්ඡති.

තං සුත්වා බොධිසත්තො සෙසගාථා අභාසි –

තත්ථ අත්ථොති වුඩ්ඪි. පච්චත්ථිකා අත්තමනාති එතං පුරිසං සොචන්තං දුක්ඛිතං විදිත්වා පච්චාමිත්තා තුට්ඨචිත්තා හොන්ති. තෙසං තුස්සනකාරණං නාම පණ්ඩිතෙන කාතුං න වට්ටතීති දීපෙති . යතොති යදා. න වෙධතීති චිත්තුත්රාසභයෙන න කම්පති. අත්ථවිනිච්ඡයඤ්ඤූති තස්ස තස්ස අත්ථස්ස විනිච්ඡයකුසලො.

ජප්පෙනාති මන්තපරිජප්පනෙන. මන්තෙනාති පණ්ඩිතෙහි සද්ධිං මන්තග්ගහණෙන. සුභාසිතෙනාති පියවචනෙන. අනුප්පදානෙනාති ලඤ්ජදානෙන. පවෙණියාති කුලවංසෙන. ඉදං වුත්තං හොති – මහාරාජ, පණ්ඩිතෙන නාම ආපදාසු උප්පන්නාසු න සොචිතබ්බං න කිලමිතබ්බං, ඉමෙසු පන පඤ්චසු කාරණෙසු අඤ්ඤතරවසෙන පච්චාමිත්තා ජිනිතබ්බා. සචෙ හි සක්කොති, මන්තං පරිජප්පිත්වා මුඛබන්ධනං කත්වාපි තෙ ජිනිතබ්බා, තථා අසක්කොන්තෙන පණ්ඩිතෙහි සද්ධිං මන්තෙත්වා එකං උපායං සල්ලක්ඛෙත්වා ජිනිතබ්බා, පියවචනං වත්තුං සක්කොන්තෙන පියං වත්වාපි තෙ ජිනිතබ්බා, තථා අසක්කොන්තෙන විනිච්ඡයාමච්චානං ලඤ්ජං දත්වාපි ජිනිතබ්බා, තථා අසක්කොන්තෙන කුලවංසං කථෙත්වා “මයං අසුකපවෙණියා ආගතා, තුම්හාකඤ්ච අම්හාකඤ්ච එකොව පුබ්බපුරිසො”ති එවං විජ්ජමානඤාතිකොටිං ඝටෙත්වාපි ජිනිතබ්බා එවාති. යථා යථාති එතෙසු පඤ්චසු කාරණෙසු යෙන යෙන කාරණෙන යත්ථ යත්ථ අත්තනො වුඩ්ඪිං ලභෙය්ය. තථා තථාති තෙන තෙන කාරණෙන තත්ථ තත්ථ පරක්කමෙය්ය, පරක්කමං කත්වා පච්චත්ථිකෙ ජිනෙය්යාති අධිප්පායො.

යතො ච ජානෙය්යාති යදා පන ජානෙය්ය, මයා වා අඤ්ඤෙන වා එස අත්ථො අලබ්භනෙය්යො නානප්පකාරෙන වායමිත්වාපි න සක්කා ලද්ධුං, තදා පණ්ඩිතො පුරිසො අසොචමානො අකිලමමානො “මයා පුබ්බෙ කතකම්මං දළ්හං ථිරං න සක්කා පටිබාහිතුං, ඉදානි කිං සක්කා කාතු”න්ති අධිවාසයෙය්යාති.

රාජා බොධිසත්තස්ස ධම්මකථං සුත්වා කම්මං සොධෙත්වා නිද්දොසභාවං ඤත්වා කුදණ්ඩකෙ හරාපෙත්වා මහාසත්තස්ස මහන්තං යසං දත්වා අත්තනො අත්ථධම්මඅනුසාසකං අමච්චරතනං අකාසි, සෙසදාරකානම්පි යසං දත්වා ඨානන්තරානි අදාසි.

සත්ථා ඉමං ධම්මදෙසනං ආහරිත්වා ජාතකං සමොධානෙසි “තදා බාරාණසිරාජා ආනන්දො අහොසි, දාරකා ථෙරානුථෙරා, පණ්ඩිතදාරකො පන අහමෙව අහොසි”න්ති.

ක්යාහං දෙවානමකරන්ති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො එකං දුබ්බචභික්ඛුං ආරබ්භ කථෙසි. වත්ථු මහාමිත්තවින්දකජාතකෙ (ජා· 1.5.100 ආදයො) ආවි භවිස්සති. අයං පන මිත්තවින්දකො සමුද්දෙ ඛිත්තො අත්රිච්ඡො හුත්වා පුරතො ගන්ත්වා නෙරයිකසත්තානං පච්චනට්ඨානං උස්සදනිරයං දිස්වා “එකං නගර”න්ති සඤ්ඤාය පවිසිත්වා ඛුරචක්කං අස්සාදෙසි. තදා බොධිසත්තො දෙවපුත්තො හුත්වා උස්සදනිරයචාරිකං චරති. සො තං දිස්වා පුච්ඡන්තො පඨමං ගාථමාහ –