7. මහානාරදකස්සපජාතකවණ්ණනා (544)
අහු රාජා විදෙහානන්ති ඉදං සත්ථා ලට්ඨිවනුය්යානෙ විහරන්තො උරුවෙලකස්සපදමනං ආරබ්භ කථෙසි. යදා හි සත්ථා පවත්තිතවරධම්මචක්කො උරුවෙලකස්සපාදයො ජටිලෙ දමෙත්වා මගධරාජස්ස පටිස්සවං ලොචෙතුං පුරාණජටිලසහස්සපරිවුතො ලට්ඨිවනුය්යානං අගමාසි. තදා ද්වාදසනහුතාය පරිසාය සද්ධිං ආගන්ත්වා දසබලං වන්දිත්වා නිසින්නස්ස මගධරඤ්ඤො පරිසන්තරෙ බ්රාහ්මණගහපතිකානං විතක්කො උප්පජ්ජි “කිං නු ඛො උරුවෙලකස්සපො මහාසමණෙ බ්රහ්මචරියං චරති, උදාහු මහාසමණො උරුවෙලකස්සපෙ”ති. අථ ඛො භගවා තෙසං ද්වාදසනහුතානං චෙතසා චෙතොපරිවිතක්කමඤ්ඤාය “කස්සපස්ස මම සන්තිකෙ පබ්බජිතභාවං ජානාපෙස්සාමී”ති ඉමං ගාථමාහ –
“කිමෙව දිස්වා උරුවෙලවාසි, පහාසි අග්ගිං කිසකොවදානො;
පුච්ඡාමි තං කස්සප එතමත්ථං, කථං පහීනං තව අග්ගිහුත්ත”න්ති. (මහාව· 55);
ථෙරොපි භගවතො අධිප්පායං විදිත්වා –
“රූපෙ ච සද්දෙ ච අථො රසෙ ච, කාමිත්ථියො චාභිවදන්ති යඤ්ඤා;
එතං මලන්ති උපධීසු ඤත්වා, තස්මා න යිට්ඨෙ න හුතෙ අරඤ්ජි”න්ති. (මහාව· 55); –
ඉමං ගාථං වත්වා අත්තනො සාවකභාවං පකාසනත්ථං තථාගතස්ස පාදපිට්ඨෙ සීසං ඨපෙත්වා “සත්ථා මෙ, භන්තෙ, භගවා, සාවකොහමස්මී”ති වත්වා එකතාලං ද්විතාලං තිතාලන්ති යාව සත්තතාලප්පමාණං සත්තක්ඛත්තුං වෙහාසං අබ්භුග්ගන්ත්වා ඔරුය්හ තථාගතං වන්දිත්වා එකමන්තං නිසීදි. තං පාටිහාරියං දිස්වා මහාජනො “අහො මහානුභාවො බුද්ධො, එවං ථාමගතදිට්ඨිකො නාම අත්තානං ‘අරහා’ති මඤ්ඤමානො උරුවෙලකස්සපොපි දිට්ඨිජාලං භින්දිත්වා තථාගතෙන දමිතො”ති සත්ථු ගුණකථඤ්ඤෙව කථෙසි. තං සුත්වා සත්ථා “අනච්ඡරියං ඉදානි සබ්බඤ්ඤුතප්පත්තෙන මයා ඉමස්ස දමනං, ස්වාහං පුබ්බෙ සරාගකාලෙපි නාරදො නාම බ්රහ්මා හුත්වා ඉමස්ස දිට්ඨිජාලං භින්දිත්වා ඉමං නිබ්බිසෙවනමකාසි”න්ති වත්වා තාය පරිසාය යාචිතො අතීතං ආහරි.
අතීතෙ විදෙහරට්ඨෙ මිථිලායං අඞ්ගති නාම රාජා රජ්ජං කාරෙසි ධම්මිකො ධම්මරාජා. තස්ස රුචා නාම ධීතා අහොසි අභිරූපා දස්සනීයා පාසාදිකා කප්පසතසහස්සං පත්ථිතපත්ථනා මහාපුඤ්ඤා අග්ගමහෙසියා කුච්ඡිස්මිං නිබ්බත්තා. සෙසා පනස්ස සොළසසහස්සා ඉත්ථියො වඤ්ඣා අහෙසුං. තස්ස සා ධීතා පියා අහොසි මනාපා. සො තස්සා නානාපුප්ඵපූරෙ පඤ්චවීසතිපුප්ඵසමුග්ගෙ අනග්ඝානි සුඛුමානි වත්ථානි ච “ඉමෙහි අත්තානං අලඞ්කරොතූ”ති දෙවසිකං පහිණි. ඛාදනීයභොජනීයස්ස පන පමාණං නත්ථි. අන්වඩ්ඪමාසං “දානං දෙතූ”ති සහස්සං සහස්සං පෙසෙසි. තස්ස ඛො පන විජයො ච සුනාමො ච අලාතො චාති තයො අමච්චා අහෙසුං. සො කොමුදියා චාතුමාසිනියා ඡණෙ පවත්තමානෙ දෙවනගරං විය නගරෙ ච අන්තෙපුරෙ ච අලඞ්කතෙ සුන්හාතො සුවිලිත්තො සබ්බාලඞ්කාරප්පටිමණ්ඩිතො භුත්තසායමාසො විවටසීහපඤ්ජරෙ මහාතලෙ අමච්චගණපරිවුතො විසුද්ධං ගගනතලං අභිලඞ්ඝමානං චන්දමණ්ඩලං දිස්වා “රමණීයා වත භො දොසිනා රත්ති, කාය නු ඛො අජ්ජ රතියා අභිරමෙය්යාමා”ති අමච්චෙ පුච්ඡි. තමත්ථං පකාසෙන්තො සත්ථා ආහ –