5. ගඞ්ගෙය්යජාතකවණ්ණනා (205)
සොභති මච්ඡො ගඞ්ගෙය්යොති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො ද්වෙ දහරභික්ඛූ ආරබ්භ කථෙසි. තෙ කිර සාවත්ථිවාසිනො කුලපුත්තා සාසනෙ පබ්බජිත්වා අසුභභාවනං අනුනුයුඤ්ජිත්වා රූපපසංසකා හුත්වා රූපං උපලාළෙන්තා විචරිංසු. තෙ එකදිවසං “ත්වං න සොභසි, අහං සොභාමී”ති රූපං නිස්සාය උප්පන්නවිවාදා අවිදූරෙ නිසින්නං එකං මහල්ලකත්ථෙරං දිස්වා “එසො අම්හාකං සොභනභාවං වා අසොභනභාවං වා ජානිස්සතී”ති තං උපසඞ්කමිත්වා “භන්තෙ, කො අම්හෙසු සොභනො”ති පුච්ඡිංසු. සො “ආවුසො, තුම්හෙහි අහමෙව සොභනතරො”ති ආහ. දහරා “අයං මහල්ලකො අම්හෙහි පුච්ඡිතං අකථෙත්වා අපුච්ඡිතං කථෙතී”ති තං පරිභාසිත්වා පක්කමිංසු. සා තෙසං කිරියා භික්ඛුසඞ්ඝෙ පාකටා ජාතා. අථෙකදිවසං ධම්මසභායං කථං සමුට්ඨාපෙසුං – “ආවුසො, අසුකො මහල්ලකො ථෙරො කිර තෙ රූපනිස්සිතකෙ දහරෙ ලජ්ජාපෙසී”ති. සත්ථා ආගන්ත්වා “කාය නුත්ථ, භික්ඛවෙ, එතරහි කථාය සන්නිසින්නා”ති පුච්ඡිත්වා “ඉමාය නාමා”ති වුත්තෙ “න, භික්ඛවෙ, ඉමෙ ද්වෙ දහරා ඉදානෙව රූපපසංසකා, පුබ්බෙපෙතෙ රූපමෙව උපලාළෙන්තා විචරිංසූ”ති වත්වා අතීතං ආහරි.
අතීතෙ බාරාණසියං බ්රහ්මදත්තෙ රජ්ජං කාරෙන්තෙ බොධිසත්තො ගඞ්ගාතීරෙ රුක්ඛදෙවතා අහොසි. තදා ගඞ්ගායමුනානං සමාගමට්ඨානෙ ගඞ්ගෙය්යො ච යාමුනෙය්යො ච ද්වෙ මච්ඡා “අහං සොභාමි, ත්වං න සොභසී”ති රූපං නිස්සාය විවදමානා අවිදූරෙ ගඞ්ගාතීරෙ කච්ඡපං නිපන්නං දිස්වා “එසො අම්හාකං සොභනභාවං වා අසොභනභාවං වා ජානිස්සතී”ති තං උපසඞ්කමිත්වා “කිං නු ඛො, සම්ම කච්ඡප, ගඞ්ගෙය්යො සොභති, උදාහු යාමුනෙය්යො”ති පුච්ඡිංසු. කච්ඡපො “ගඞ්ගෙය්යොපි සොභති , යාමුනෙය්යොපි සොභති, තුම්හෙහි පන ද්වීහි අහමෙව අතිරෙකතරං සොභාමී”ති ඉමමත්ථං පකාසෙන්තො පඨමං ගාථමාහ –
“සොභති මච්ඡො ගඞ්ගෙය්යො, අථො සොභති යාමුනො;
චතුප්පදොයං පුරිසො, නිග්රොධපරිමණ්ඩලො;
ඊසකායතගීවො ච, සබ්බෙව අතිරොචතී”ති.
චතුප්පදොයං පුරිසො, නිග්රොධපරිමණ්ඩලො;
ඊසකායතගීවො ච, සබ්බෙව අතිරොචතී”ති.
තත්ථ චතුප්පදොයන්ති චතුප්පදො අයං. පුරිසොති අත්තානං සන්ධාය වදති. නිග්රොධපරිමණ්ඩලොති සුජාතො නිග්රොධො විය පරිමණ්ඩලො. ඊසකායතගීවොති රථීසා විය ආයතගීවො . සබ්බෙව අතිරොචතීති එවං සණ්ඨානසම්පන්නො කච්ඡපො සබ්බෙව අතිරොචති, අහමෙව සබ්බෙ තුම්හෙ අතික්කමිත්වා සොභාමීති වදති.
මච්ඡා තස්ස කථං හුත්වා “අම්භො! පාපකච්ඡප අම්හෙහි පුච්ඡිතං අකථෙත්වා අඤ්ඤමෙව කථෙසී”ති වත්වා දුතියං ගාථමාහ –
“යං පුච්ඡිතො න තං අක්ඛාසි, අඤ්ඤං අක්ඛාසි පුච්ඡිතො;
අත්ථප්පසංසකො පොසො, නායං අස්මාක රුච්චතී”ති.
අත්ථප්පසංසකො පොසො, නායං අස්මාක රුච්චතී”ති.
තත්ථ අත්තප්පසංසකොති අත්තානං පසංසනසීලො අත්තුක්කංසකො පොසො. නායං අස්මාක රුච්චතීති අයං පාපකච්ඡපො අම්හාකං න රුච්චති න ඛමතීති කච්ඡපස්ස උපරි උදකං ඛිපිත්වා සකට්ඨානමෙව ගමිංසු.
සත්ථා ඉමං ධම්මදෙසනං ආහරිත්වා ජාතකං සමොධානෙසි – “තදා ද්වෙ මච්ඡා ද්වෙ දහරභික්ඛූ අහෙසුං, කච්ඡපො මහල්ලකො, ඉමස්ස කාරණස්ස පච්චක්ඛකාරිකා ගඞ්ගාතීරෙ නිබ්බත්තරුක්ඛදෙවතා පන අහමෙව අහොසි”න්ති.
ගඞ්ගෙය්යජාතකවණ්ණනා පඤ්චමා.
6. කුරුඞ්ගමිගජාතකවණ්ණනා (206)
ඉඞ්ඝ වට්ටමයං පාසන්ති ඉදං සත්ථා වෙළුවනෙ විහරන්තො දෙවදත්තං ආරබ්භ කථෙසි. තදා හි සත්ථා “දෙවදත්තො වධාය පරිසක්කතී”ති සුත්වා “න, භික්ඛවෙ, දෙවදත්තො ඉදානෙව මය්හං වධාය පරිසක්කති, පුබ්බෙපි පරිසක්කියෙවා”ති වත්වා අතීතං ආහරි.