6. චූළහංසජාතකවණ්ණනා (502)
එතෙ හංසා පක්කමන්තීති ඉදං සත්ථා වෙළුවනෙ විහරන්තො ආනන්දථෙරස්ස ජීවිතපරිච්චාගමෙව ආරබ්භ කථෙසි. තදාපි හි ධම්මසභායං ථෙරස්ස ගුණකථං කථෙන්තෙසු භික්ඛූසු සත්ථා ආගන්ත්වා “කාය නුත්ථ, භික්ඛවෙ, එතරහි කථාය සන්නිසින්නා”ති පුච්ඡිත්වා “ඉමාය නාමා”ති වුත්තෙ “න, භික්ඛවෙ, ඉදානෙව, පුබ්බෙපි ආනන්දෙන මමත්ථාය ජීවිතං පරිච්චත්තමෙවා”ති වත්වා අතීතං ආහරි.
අතීතෙ බාරාණසියං බහුපුත්තකො නාම රාජා රජ්ජං කාරෙසි. ඛෙමා නාමස්ස අග්ගමහෙසී අහොසි. තදා මහාසත්තො සුවණ්ණහංසයොනියං නිබ්බත්තිත්වා නවුතිහංසසහස්සපරිවුතො චිත්තකූටෙ වසි. තදාපි දෙවී වුත්තනයෙනෙව සුපිනං දිස්වා රඤ්ඤො සුවණ්ණවණ්ණහංසස්ස ධම්මදෙසනාසවනදොහළං ආරොචෙසි. රාජාපි අමච්චෙ පුච්ඡිත්වා “සුවණ්ණවණ්ණහංසා නාම චිත්තකූටපබ්බතෙ වසන්තී”ති ච සුත්වා ඛෙමං නාම සරං කාරෙත්වා නානප්පකාරානි නිවාපධඤ්ඤානි රොපාපෙත්වා චතූසු කණ්ණෙසු දෙවසිකං අභයඝොසනං ඝොසාපෙසි, එකඤ්ච ලුද්දපුත්තං හංසානං ගහණත්ථාය පයොජෙසි. තස්ස පයොජිතාකාරො ච, තෙන තත්ථ සකුණානං උපපරික්ඛිතභාවො ච, සුවණ්ණහංසානං ආගතකාලෙ රඤ්ඤො ආරොචෙත්වා පාසානං ඔඩ්ඩිතනියාමො ච, මහාසත්තස්ස පාසෙ බද්ධනියාමො ච, සුමුඛස්ස හංසසෙනාපතිනො තීසු හංසඝටාසු තං අදිස්වා නිවත්තනඤ්ච සබ්බං මහාහංසජාතකෙ (ජා· 2.21.89 ආදයො) ආවි භවිස්සති. ඉධාපි මහාසත්තො යට්ඨිපාසෙ බජ්ඣිත්වා පාසයට්ඨියං ඔලම්බන්තොයෙව ගීවං පසාරෙත්වා හංසානං ගතමග්ගං ඔලොකෙන්තො සුමුඛං ආගච්ඡන්තං දිස්වා “ආගතකාලෙ නං වීමංසිස්සාමී”ති චින්තෙත්වා තස්මිං ආගතෙ තිස්සො ගාථා අභාසි –
“එතෙ හංසා පක්කමන්ති, වක්කඞ්ගා භයමෙරිතා;
හරිත්තච හෙමවණ්ණ, කාමං සුමුඛ පක්කම.
හරිත්තච හෙමවණ්ණ, කාමං සුමුඛ පක්කම.
“ඔහාය මං ඤාතිගණා, එකං පාසවසං ගතං;
අනපෙක්ඛමානා ගච්ඡන්ති, කිං එකො අවහිය්යසි.
අනපෙක්ඛමානා ගච්ඡන්ති, කිං එකො අවහිය්යසි.
“පතෙව පතතං සෙට්ඨ, නත්ථි බද්ධෙ සහායතා;
මා අනීඝාය හාපෙසි, කාමං සුමුඛ පක්කමා”ති.
මා අනීඝාය හාපෙසි, කාමං සුමුඛ පක්කමා”ති.
තත්ථ භයමෙරිතාති භයෙරිතා භයතජ්ජිතා භයචලිතා. හරිත්තච හෙමවණ්ණාති ද්වීහිපි වචනෙහි තමෙවාලපති. කාමන්ති සුවණ්ණත්තච, සුවණ්ණවණ්ණ, සුන්දරමුඛ එකංසෙන පක්කමාහියෙව, කිං තෙ ඉධාගමනෙනාති වදති. ඔහායාති මං ජහිත්වා උප්පතිතා. අනපෙක්ඛමානාති තෙ මම ඤාතකා මයි අනපෙක්ඛාව ගච්ඡන්ති. පතෙවාති උප්පතෙව. මා අනීඝායාති ඉතො ගන්ත්වා පත්තබ්බාය නිද්දුක්ඛභාවාය වීරියං මා හාපෙසි.
තතො සුමුඛො පඞ්කපිට්ඨෙ නිසීදිත්වා ගාථමාහ –
“නාහං දුක්ඛපරෙතොති, ධතරට්ඨ තුවං ජහෙ;
ජීවිතං මරණං වා මෙ, තයා සද්ධිං භවිස්සතී”ති.
ජීවිතං මරණං වා මෙ, තයා සද්ධිං භවිස්සතී”ති.
තත්ථ දුක්ඛපරෙතොති මහාරාජ, “ත්වං මරණදුක්ඛපරෙතො”ති එත්තකෙනෙව නාහං තං ජහාමි.