12. ද්වාදසකනිපාතො
1. චූළකුණාලජාතකවණ්ණනා (464)
ලුද්ධානං ලහුචිත්තානන්ති ඉදං ජාතකං කුණාලජාතකෙ (ජා· 2.21.කුණාලජාතක) ආවි භවිස්සති;
චූළකුණාලජාතකවණ්ණනා පඨමා.
2. භද්දසාලජාතකවණ්ණනා (465)
කා ත්වං සුද්ධෙහි වත්ථෙහීති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො ඤාතත්ථචරියං ආරබ්භ කථෙසි. සාවත්ථියඤ්හි අනාථපිණ්ඩිකස්ස නිවෙසනෙ පඤ්චන්නං භික්ඛුසතානං නිබද්ධභොජනං පවත්තති, තථා විසාඛාය ච කොසලරඤ්ඤො ච. තත්ථ පන කිඤ්චාපි නානග්ගරසභොජනං දීයති, භික්ඛූනං පනෙත්ථ කොචි විස්සාසිකො නත්ථි, තස්මා භික්ඛූ රාජනිවෙසනෙ න භුඤ්ජන්ති, භත්තං ගහෙත්වා අනාථපිණ්ඩිකස්ස වා විසාඛාය වා අඤ්ඤෙසං වා විස්සාසිකානං ඝරං ගන්ත්වා භුඤ්ජන්ති. රාජා එකදිවසං පණ්ණාකාරං ආහටං “භික්ඛූනං දෙථා”ති භත්තග්ගං පෙසෙත්වා “භත්තග්ගෙ භික්ඛූ නත්ථී”ති වුත්තෙ “කහං ගතා”ති පුච්ඡිත්වා “අත්තනො විස්සාසිකගෙහෙසු නිසීදිත්වා භුඤ්ජන්තී”ති සුත්වා භුත්තපාතරාසො සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා “භන්තෙ, භොජනං නාම කිං පරම”න්ති පුච්ඡි. විස්සාසපරමං මහාරාජ, කඤ්ජිකමත්තකම්පි විස්සාසිකෙන දින්නං මධුරං හොතීති. භන්තෙ, කෙන පන සද්ධිං භික්ඛූනං විස්සාසො හොතීති? “ඤාතීහි වා සෙක්ඛකුලෙහි වා, මහාරාජා”ති. තතො රාජා චින්තෙසි “එකං සක්යධීතරං ආනෙත්වා අග්ගමහෙසිං කරිස්සාමි, එවං මයා සද්ධිං භික්ඛූනං ඤාතකෙ විය විස්සාසො භවිස්සතී”ති. සො උට්ඨායාසනා අත්තනො නිවෙසනං ගන්ත්වා කපිලවත්ථුං දූතං පෙසෙසි “ධීතරං මෙ දෙථ, අහං තුම්හෙහි සද්ධිං ඤාතිභාවං ඉච්ඡාමී”ති.
සාකියා දූතවචනං සුත්වා සන්නිපතිත්වා මන්තයිංසු “මයං කොසලරඤ්ඤො ආණාපවත්තිට්ඨානෙ වසාම, සචෙ දාරිකං න දස්සාම, මහන්තං වෙරං භවිස්සති, සචෙ දස්සාම, කුලවංසො නො භිජ්ජිස්සති, කිං නු ඛො කාතබ්බ”න්ති. අථ නෙ මහානාමො ආහ – “මා චින්තයිත්ථ, මම ධීතා වාසභඛත්තියා නාම නාගමුණ්ඩාය නාම දාසියා කුච්ඡිස්මිං නිබ්බත්ති. සා සොළසවස්සුද්දෙසිකා උත්තමරූපධරා සොභග්ගප්පත්තා පිතු වංසෙන ඛත්තියජාතිකා, තමස්ස ‘ඛත්තියකඤ්ඤා’ති පෙසෙස්සාමා”ති. සාකියා “සාධූ”ති සම්පටිච්ඡිත්වා දූතෙ පක්කොසාපෙත්වා “සාධු, දාරිකං දස්සාම, ඉදානෙව නං ගහෙත්වා ගච්ඡථා”ති ආහංසු. දූතා චින්තෙසුං “ඉමෙ සාකියා නාම ජාතිං නිස්සාය අතිමානිනො, ‘සදිසී නො’ති වත්වා අසදිසිම්පි දදෙය්යුං, එතෙහි සද්ධිං එකතො භුඤ්ජමානමෙව ගණ්හිස්සාමා”ති. තෙ එවමාහංසු “මයං ගහෙත්වා ගච්ඡන්තා යා තුම්හෙහි සද්ධිං එකතො භුඤ්ජති, තං ගහෙත්වා ගමිස්සාමා”ති. සාකියා තෙසං නිවාසට්ඨානං දාපෙත්වා “කිං කරිස්සාමා”ති චින්තයිංසු. මහානාමො ආහ – “තුම්හෙ මා චින්තයිත්ථ, අහං උපායං කරිස්සාමි, තුම්හෙ මම භොජනකාලෙ වාසභඛත්තියං අලඞ්කරිත්වා ආනෙත්වා මයා එකස්මිං කබළෙ ගහිතමත්තෙ ‘දෙව, අසුකරාජා පණ්ණං පහිණි, ඉමං තාව සාසනං සුණාථා’ති පණ්ණං දස්සෙය්යාථා”ති. තෙ “සාධූ”ති සම්පටිච්ඡිත්වා තස්මිං භුඤ්ජමානෙ කුමාරිකං අලඞ්කරිංසු.
මහානාමො “ධීතරං මෙ ආනෙථ, මයා සද්ධිං භුඤ්ජතූ”ති ආහ. අථ නං අලඞ්කරිත්වා තාවදෙව ථොකං පපඤ්චං කත්වා ආනයිංසු. සා “පිතරා සද්ධිං භුඤ්ජිස්සාමී”ති එකපාතියං හත්ථං ඔතාරෙසි. මහානාමොපි තාය සද්ධිං එකපිණ්ඩං ගහෙත්වා මුඛෙ ඨපෙසි. දුතියපිණ්ඩාය හත්ථෙ පසාරිතෙ “දෙව, අසුකරඤ්ඤා පණ්ණං පහිතං, ඉමං තාව සාසනං සුණාථා”ති පණ්ණං උපනාමෙසුං. මහානාමො “අම්ම, ත්වං භුඤ්ජාහී”ති දක්ඛිණහත්ථං පාතියායෙව කත්වා වාමහත්ථෙන ගහෙත්වා පණ්ණං ඔලොකෙසි. තස්ස තං සාසනං උපධාරෙන්තස්සෙව ඉතරා භුඤ්ජි. සො තස්සා භුත්තකාලෙ හත්ථං ධොවිත්වා මුඛං වික්ඛාලෙසි. තං දිස්වා දූතා “නිච්ඡයෙනෙසා එතස්ස ධීතා”ති නිට්ඨමකංසු, න තං අන්තරං ජානිතුං සක්ඛිංසු. මහානාමො මහන්තෙන පරිවාරෙන ධීතරං පෙසෙසි. දූතාපි නං සාවත්ථිං නෙත්වා “අයං කුමාරිකා ජාතිසම්පන්නා මහානාමස්ස ධීතා”ති වදිංසු. රාජා තුස්සිත්වා සකලනගරං අලඞ්කාරාපෙත්වා තං රතනරාසිම්හි ඨපෙත්වා අග්ගමහෙසිට්ඨානෙ අභිසිඤ්චාපෙසි. සා රඤ්ඤො පියා අහොසි මනාපා.