සත්තාහමෙවාහන්ති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො එකං උක්කණ්ඨිතභික්ඛුං ආරබ්භ කථෙසි. වත්ථු කුසජාතකෙ (ජා· 2.20.1 ආදයො) ආවි භවිස්සති. සත්ථා තං භික්ඛුං “සච්චං කිර ත්වං භික්ඛු උක්කණ්ඨිතොසී”ති පුච්ඡිත්වා “සච්චං භන්තෙ”ති වුත්තෙ “භික්ඛු පොරාණකපණ්ඩිතා අනුප්පන්නෙ බුද්ධෙ බාහිරකපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා අතිරෙකපඤ්ඤාසවස්සානි අනභිරතා බ්රහ්මචරියං චරන්තා හිරොත්තප්පභෙදභයෙන අත්තනො උක්කණ්ඨිතභාවං න කස්සචි කථෙසුං, ත්වං කස්මා එවරූපෙ නිය්යානිකසාසනෙ පබ්බජිත්වා මාදිසස්ස ගරුනො බුද්ධස්ස සම්මුඛෙ ඨත්වා චතුපරිසමජ්ඣෙ උක්කණ්ඨිතභාවං ආවි කරොසි, කිමත්ථං අත්තනො හිරොත්තප්පං න රක්ඛසී”ති වත්වා අතීතං ආහරි.

අතීතෙ වංසරට්ඨෙ කොසම්බියං නාම නගරෙ කොසම්බකො නාම රාජා රජ්ජං කාරෙසි. තදා අඤ්ඤතරස්මිං නිගමෙ ද්වෙ බ්රාහ්මණා අසීතිකොටිධනවිභවා අඤ්ඤමඤ්ඤං පියසහායකා කාමෙසු දොසං දිස්වා මහාදානං පවත්තෙත්වා උභොපි කාමෙ පහාය මහාජනස්ස රොදන්තස්ස පරිදෙවන්තස්ස නික්ඛමිත්වා හිමවන්තපදෙසෙ අස්සමපදං කත්වා පබ්බජිත්වා උඤ්ඡාචරියාය වනමූලඵලාඵලෙන යාපෙන්තා පණ්ණාස වස්සානි වසිංසු, ඣානං උප්පාදෙතුං නාසක්ඛිංසු. තෙ පණ්ණාසවස්සච්චයෙන ලොණම්බිලසෙවනත්ථාය ජනපදං චරන්තා කාසිරට්ඨං සම්පාපුණිංසු. තත්ර අඤ්ඤතරස්මිං නිගමගාමෙ දීපායනතාපසස්ස ගිහිසහායො මණ්ඩබ්යො නාම අත්ථි, තෙ උභොපි තස්ස සන්තිකං අගමංසු. සො තෙ දිස්වාව අත්තමනො පණ්ණසාලං කාරෙත්වා උභොපි තෙ චතූහි පච්චයෙහි උපට්ඨහි. තෙ තත්ථ තීණි චත්තාරි වස්සානි වසිත්වා තං ආපුච්ඡිත්වා චාරිකං චරන්තා බාරාණසිං පත්වා අතිමුත්තකසුසානෙ වසිංසු. තත්ථ දීපායනො යථාභිරන්තං විහරිත්වා පුන තස්සෙව සහායස්ස සන්තිකං ගතො. මණ්ඩබ්යතාපසො තත්ථෙව වසි.

අථෙකදිවසං එකො චොරො අන්තොනගරෙ චොරිකං කත්වා ධනසාරං ආදාය නික්ඛන්තො “චොරො”ති ඤත්වා පටිබුද්ධෙහි ඝරස්සාමිකෙහි චෙව ආරක්ඛමනුස්සෙහි ච අනුබද්ධො නිද්ධමනෙන නික්ඛමිත්වා වෙගෙන සුසානං පවිසිත්වා තාපසස්ස පණ්ණසාලද්වාරෙ භණ්ඩිකං ඡට්ටෙත්වා පලායි . මනුස්සා භණ්ඩිකං දිස්වා “අරෙ දුට්ඨජටිල, ත්වං රත්තිං චොරිකං කත්වා දිවා තාපසරූපෙන චරසී”ති තජ්ජෙත්වා පොථෙත්වා තං ආදාය නෙත්වා රඤ්ඤො දස්සයිංසු. රාජා අනුපපරික්ඛිත්වාව “ගච්ඡථ, නං සූලෙ උත්තාසෙථා”ති ආහ. තෙ තං සුසානං නෙත්වා ඛදිරසූලං ආරොපයිංසු, තාපසස්ස සරීරෙ සූලං න පවිසති. තතො නිම්බසූලං ආහරිංසු, තම්පි න පවිසති. අයසූලං ආහරිංසු, තම්පි න පවිසති. තාපසො “කිං නු ඛො මෙ පුබ්බකම්ම”න්ති ඔලොකෙසි, අථස්ස ජාතිස්සරඤාණං උප්පජ්ජි, තෙන පුබ්බකම්මං ඔලොකෙත්වා අද්දස. කිං පනස්ස පුබ්බකම්මන්ති? කොවිළාරසූලෙ මක්ඛිකාවෙධනං. සො කිර පුරිමභවෙ වඩ්ඪකිපුත්තො හුත්වා පිතු රුක්ඛතච්ඡනට්ඨානං ගන්ත්වා එකං මක්ඛිකං ගහෙත්වා කොවිළාරසලාකාය සූලෙ විය විජ්ඣි. තමෙනං පාපකම්මං ඉමං ඨානං පත්වා ගණ්හි. සො “න සක්කා ඉතො පාපා මයා මුච්චිතු”න්ති ඤත්වා රාජපුරිසෙ ආහ “සචෙ මං සූලෙ උත්තාසෙතුකාමත්ථ, කොවිළාරසූලං ආහරථා”ති. තෙ තථා කත්වා තං සූලෙ උත්තාසෙත්වා ආරක්ඛං දත්වා පක්කමිංසු.

ආරක්ඛකා පටිච්ඡන්නා හුත්වා තස්ස සන්තිකං ආගච්ඡන්තෙ ඔලොකෙන්ති. තදා දීපායනො “චිරදිට්ඨො මෙ සහායො”ති මණ්ඩබ්යස්ස සන්තිකං ආගච්ඡන්තො “සූලෙ උත්තාසිතො”ති තං දිවසඤ්ඤෙව අන්තරාමග්ගෙ සුත්වා තං ඨානං ගන්ත්වා එකමන්තං ඨිතො “කිං සම්ම කාරකොසී”ති පුච්ඡිත්වා “අකාරකොම්හී”ති වුත්තෙ “අත්තනො මනොපදොසං රක්ඛිතුං සක්ඛි, නාසක්ඛී”ති පුච්ඡි. “සම්ම, යෙහි අහං ගහිතො, නෙව තෙසං, න රඤ්ඤො උපරි මය්හං මනොපදොසො අත්ථී”ති. “එවං සන්තෙ තාදිසස්ස සීලවතො ඡායා මය්හං සුඛා”ති වත්වා දීපායනො සූලං නිස්සාය නිසීදි. අථස්ස සරීරෙ මණ්ඩබ්යස්ස සරීරතො ලොහිතබින්දූනි පතිංසු. තානි සුවණ්ණවණ්ණසරීරෙ පතිතපතිතානි සුස්සිත්වා කාළකානි උප්පජ්ජිංසු. තතො පට්ඨායෙව සො කණ්හදීපායනො නාම අහොසි. සො සබ්බරත්තිං තත්ථෙව නිසීදි.

පුනදිවසෙ ආරක්ඛපුරිසා ආගන්ත්වා තං පවත්තිං රඤ්ඤො ආරොචෙසුං. රාජා “අනිසාමෙත්වාව මෙ කත”න්ති වෙගෙන තත්ථ ගන්ත්වා “පබ්බජිත, කස්මා සූලං නිස්සාය නිසින්නොසී”ති දීපායනං පුච්ඡි. මහාරාජ, ඉමං තාපසං රක්ඛන්තො නිසින්නොම්හි. කිං පන ත්වං මහාරාජ, ඉමස්ස කාරකභාවං වා අකාරකභාවං වා ඤත්වා එවං කාරෙසීති? සො කම්මස්ස අසොධිතභාවං ආචික්ඛි. අථස්ස සො “මහාරාජ, රඤ්ඤා නාම නිසම්මකාරිනා භවිතබ්බං , අලසො ගිහී කාමභොගී න සාධූ”තිආදීනි වත්වා ධම්මං දෙසෙසි. රාජා මණ්ඩබ්යස්ස නිද්දොසභාවං ඤත්වා “සූලං හරථා”ති ආණාපෙසි. සූලං හරන්තා හරිතුං න සක්ඛිංසු. මණ්ඩබ්යො ආහ – “මහාරාජ, අහං පුබ්බෙ කතකම්මදොසෙන එවරූපං භයං සම්පත්තො, මම සරීරතො සූලං හරිතුං න සක්කා, සචෙ මය්හං ජීවිතං දාතුකාමො, කකචං ආහරාපෙත්වා ඉමං සූලං චම්මසමං ඡින්දාපෙහී”ති. රාජා තථා කාරෙසි. අන්තොසරීරෙ සූලො අන්තොයෙව අහොසි. තදා කිර සො සුඛුමං කොවිළාරසලාකං ගහෙත්වා මක්ඛිකාය වච්චමග්ගං පවෙසෙසි, තං තස්ස අන්තොසරීරෙයෙව අහොසි. සො තෙන කාරණෙන අමරිත්වා අත්තනො ආයුක්ඛයෙනෙව මරි, තස්මා අයම්පි න මතො. රාජා තාපසෙ වන්දිත්වා ඛමාපෙත්වා උභොපි උය්යානෙ වසාපෙන්තො පටිජග්ගි, තතො පට්ඨාය මණ්ඩබ්යො ආණිමණ්ඩබ්යො නාම ජාතො. සො රාජානං උපනිස්සාය තත්ථෙව වසි, දීපායනො පන තස්ස වණං ඵාසුකං කත්වා අත්තනො ගිහිසහායමණ්ඩබ්යස්ස සන්තිකමෙව ගතො.