වායමෙථෙව පුරිසොති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො ඔස්සට්ඨවීරියමෙවාරබ්භ කථෙසි. තත්ථ යං වත්තබ්බං, තං සබ්බං මහාජනකජාතකෙ (ජා· 2.22.123 ආදයො) ආවි භවිස්සති. ජනකරාජා පන සෙතච්ඡත්තස්ස හෙට්ඨා නිසින්නො ඉමං ගාථමාහ –

තත්ථ වායමෙථෙවාති වායාමං කරොථෙව. උදකා ථලමුබ්භතන්ති උදකතො ථලමුත්තිණ්ණං ථලෙ පතිට්ඨිතං අත්තානං පස්සාමීති. ඉධාපි ඔස්සට්ඨවීරියො භික්ඛු අරහත්තං පත්තො, ජනකරාජා සම්මාසම්බුද්ධොව අහොසීති.

තථෙව පුණ්ණා පාතියොති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො විසවාරුණිං ආරබ්භ කථෙසි. එකං සමයං සාවත්ථියං සුරාධුත්තා සන්නිපතිත්වා මන්තයිංසු – “සුරාමූලං නො ඛීණං, කහං නු ඛො ලභිස්සාමා”ති. අථෙකො කක්ඛළධුත්තො ආහ “මා චින්තයිත්ථ, අත්ථෙකො උපායො”ති. “කතරො උපායො නාමා”ති? “අනාථපිණ්ඩිකො අඞ්ගුලිමුද්දිකා පිළන්ධිත්වා මට්ඨසාටකනිවත්ථො රාජුපට්ඨානං ගච්ඡති, මයං සුරාපාතියං විසඤ්ඤීකරණං භෙසජ්ජං පක්ඛිපිත්වා ආපානං සජ්ජෙත්වා නිසීදිත්වා අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආගමනකාලෙ ‘ඉතො එහි මහාසෙට්ඨී’ති පක්කොසිත්වා තං සුරං පායෙත්වා විසඤ්ඤීභූතස්ස අඞ්ගුලිමුද්දිකා ච සාටකෙ ච ගහෙත්වා සුරාමූලං කරිස්සාමා”ති. තෙ “සාධූ”ති සම්පටිච්ඡිත්වා තථා කත්වා සෙට්ඨිස්ස ආගමනකාලෙ පටිමග්ගං ගන්ත්වා “සාමි, ඉතො තාව ආගච්ඡථ , අයං අම්හාකං සන්තිකෙ අතිමනාපා සුරා, ථොකං පිවිත්වා ගච්ඡථා”ති වදිංසු. සොතාපන්නො අරියසාවකො කිං සුරං පිවිස්සති, අනත්ථිකො සමානොපි පන “ඉමෙ ධුත්තෙ පරිග්ගණ්හිස්සාමී”ති තෙසං ආපානභූමිං ගන්ත්වා තෙසං කිරියං ඔලොකෙත්වා “අයං සුරා ඉමෙහි ඉමිනා නාම කාරණෙන යොජිතා”ති ඤත්වා “ඉතො දානි පට්ඨාය ඉමෙ ඉතො පලාපෙස්සාමී”ති චින්තෙත්වා ආහ – “හරෙ දුට්ඨධුත්තා, තුම්හෙ ‘සුරාපාතියං භෙසජ්ජං පක්ඛිපිත්වා ආගතාගතෙ පායෙත්වා විසඤ්ඤී කත්වා විලුම්පිස්සාමා’ති ආපානමණ්ඩලං සජ්ජෙත්වා නිසින්නා කෙවලං ඉමං සුරං වණ්ණෙථ, එකොපි තං උක්ඛිපිත්වා පිවිතුං න උස්සහති. සචෙ අයං අයොජිතා අස්ස, ඉමං තුම්හෙව පිවෙය්යාථා”ති තෙ ධුත්තෙ තජ්ජෙත්වා තතො පලාපෙත්වා අත්තනො ගෙහං ගන්ත්වා “ධුත්තෙහි කතකාරණං තථාගතස්ස ආරොචෙස්සාමී”ති චින්තෙන්තො ජෙතවනං ගන්ත්වා ආරොචෙසි. සත්ථා “ඉදානි තාව ගහපති තෙ ධුත්තා තං වඤ්චෙතුකාමා ජාතා, පුබ්බෙ පන පණ්ඩිතෙපි වඤ්චෙතුකාමා අහෙසු”න්ති වත්වා තෙන යාචිතො අතීතං ආහරි.

අතීතෙ බාරාණසියං බ්රහ්මදත්තෙ රජ්ජං කාරෙන්තෙ බොධිසත්තො බාරාණසිසෙට්ඨි අහොසි. තදාපෙතෙ ධුත්තා එවමෙව සම්මන්තෙත්වා සුරං යොජෙත්වා බාරාණසිසෙට්ඨිස්ස ආගමනකාලෙ පටිමග්ගං ගන්ත්වා එවමෙව කථයිංසු. සෙට්ඨි අනත්ථිකොපි හුත්වා තෙ පරිග්ගණ්හිතුකාමො ගන්ත්වා තෙසං කිරියං ඔලොකෙත්වා “ඉදං නාමෙතෙ කාතුකාමා, පලාපෙස්සාමි නෙ ඉතො”ති චින්තෙත්වා එවමාහ “භොන්තො, ධුත්තා සුරං පිවිත්වා රාජකුලං ගන්තුං නාම අයුත්තං, රාජානං දිස්වා පුන ආගච්ඡන්තො ජානිස්සාමි, තුම්හෙ ඉධෙව නිසීදථා”ති රාජුපට්ඨානං ගන්ත්වා පච්චාගඤ්ඡි. ධුත්තා “ඉතො එථ, සාමී”ති. සොපි තත්ථ ගන්ත්වා භෙසජ්ජෙන සංයොජිතා සුරාපාතියො ඔලොකෙත්වා එවමාහ “භොන්තො ධුත්තා තුම්හාකං කිරියා මය්හං න රුච්චති, තුම්හාකං සුරාපාතියො යථාපූරිතාව ඨිතා, තුම්හෙ කෙවලං සුරං වණ්ණෙථ, න පන පිවථ. සචායං මනාපා අස්ස, තුම්හෙපි පිවෙය්යාථ, ඉමාය පන විසසංයුත්තාය භවිතබ්බ”න්ති තෙසං මනොරථං භින්දන්තො ඉමං ගාථමාහ –

තත්ථ තථෙවාති යථා මයා ගමනකාලෙ දිට්ඨා, ඉදානිපි ඉමා සුරාපාතියො තථෙව පුණ්ණා. අඤ්ඤායං වත්තතෙ කථාති යා අයං තුම්හාකං සුරාවණ්ණනකථා වත්තති, සා අඤ්ඤාව අභූතා අතච්ඡා. යදි හි එසා සුරා මනාපා අස්ස, තුම්හෙපි පිවෙය්යාථ, උපඩ්ඪපාතියො අවසිස්සෙය්යුං. තුම්හාකං පන එකෙනාපි සුරා න පීතා. ආකාරණෙන ජානාමීති තස්මා ඉමිනා කාරණෙන ජානාමි. න චායං භද්දිකා සුරාති “නෙවායං භද්දිකා සුරා, විසසංයොජිතාය එතාය භවිතබ්බ”න්ති ධුත්තෙ නිග්ගණ්හිත්වා යථා න පුන එවරූපං කරොන්ති, තථා තෙ තජ්ජෙත්වා විස්සජ්ජෙසි. සො යාවජීවං දානාදීනි පුඤ්ඤානි කත්වා යථාකම්මං ගතො.

සත්ථා ඉමං ධම්මදෙසනං ආහරිත්වා ජාතකං සමොධානෙසි – “තදා ධුත්තා එතරහි ධුත්තා, බාරාණසිසෙට්ඨි පන අහමෙව අහොසි”න්ති.

නායං රුක්ඛො දුරාරුහාති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො එකං ඵලකුසලං උපාසකං ආරබ්භ කථෙසි. එකො කිර සාවත්ථිවාසී කුටුම්බිකො බුද්ධප්පමුඛං භික්ඛුසඞ්ඝං නිමන්තෙත්වා අත්තනො ආරාමෙ නිසීදාපෙත්වා යාගුඛජ්ජකං දත්වා උය්යානපාලං ආණාපෙසි “භික්ඛූහි සද්ධිං උය්යානෙ විචරිත්වා අය්යානං අම්බාදීනි නානාඵලානි දෙහී”ති. සො “සාධූ”ති පටිස්සුණිත්වා භික්ඛූසඞ්ඝමාදාය උය්යානෙ විචරන්තො රුක්ඛං උල්ලොකෙත්වාව “එතං ඵලං ආමං, එතං න සුපක්කං, එතං සුපක්ක”න්ති ජානාති. යං සො වදති, තං තථෙව හොති. භික්ඛූ ගන්ත්වා තථාගතස්ස ආරොචෙසුං “භන්තෙ, අයං උය්යානපාලො ඵලකුසලො භූමියං ඨිතොව රුක්ඛං උල්ලොකෙත්වා ‘එතං ඵලං ආමං, එතං න සුපක්කං, එතං සුපක්ක’න්ති ජානාති. යං සො වදති, තං තථෙව හොතී”ති. සත්ථා “න, භික්ඛවෙ, අයමෙව උය්යානපාලො ඵලකුසලො, පුබ්බෙ පණ්ඩිතාපි ඵලකුසලායෙව අහෙසු”න්ති වත්වා අතීතං ආහරි.