රුදං මනුඤ්ඤන්ති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො එකං බහුභණ්ඩිකං භික්ඛුං ආරබ්භ කථෙසි. වත්ථු හෙට්ඨා දෙවධම්මජාතකෙ (ජා· 1.1.6) වුත්තසදිසමෙව. සත්ථා තං භික්ඛුං “සච්චං කිර ත්වං භික්ඛු බහුභණ්ඩො”ති පුච්ඡි. “ආම, භන්තෙ”ති. “කිංකාරණා ත්වං භික්ඛු බහුභණ්ඩො ජාතොසී”ති? සො එත්තකං සුත්වාව කුද්ධො නිවාසනපාරුපනං ඡඩ්ඩෙත්වා “ඉමිනා දානි නීහාරෙන විචරාමී”ති සත්ථු පුරතො නග්ගො අට්ඨාසි. මනුස්සා “ධී ධී”ති ආහංසු. සො තතො පලායිත්වා හීනායාවත්තො. භික්ඛූ ධම්මසභායං සන්නිසින්නා “සත්ථු නාම පුරතො එවරූපං කරිස්සතී”ති තස්ස අගුණකථං කථෙසුං. සත්ථා ආගන්ත්වා “කාය නුත්ථ, භික්ඛවෙ, එතරහි කථාය සන්නිසින්නා”ති භික්ඛූ පුච්ඡි. භන්තෙ, “සො හි නාම භික්ඛු තුම්හාකං පුරතො චතුපරිසමජ්ඣෙ හිරොත්තප්පං පහාය ගාමදාරකො විය නග්ගො ඨත්වා මනුස්සෙහි ජිගුච්ඡියමානො හීනායාවත්තිත්වා සාසනා පරිහීනො”ති තස්ස අගුණකථාය නිසින්නාම්හාති. සත්ථා “න, භික්ඛවෙ, ඉදානෙව සො භික්ඛු හිරොත්තප්පාභාවෙන රතනසාසනා පරිහීනො, පුබ්බෙ ඉත්ථිරතනපටිලාභතොපි පරිහීනොයෙවා”ති වත්වා අතීතං ආහරි.

අතීතෙ පඨමකප්පෙ චතුප්පදා සීහං රාජානං අකංසු, මච්ඡා ආනන්දමච්ඡං, සකුණා සුවණ්ණහංසං. තස්ස පන සුවණ්ණහංසරාජස්ස ධීතා හංසපොතිකා අභිරූපා අහොසි. සො තස්සා වරං අදාසි, සා අත්තනො චිත්තරුචිතං සාමිකං වාරෙසි. හංසරාජා තස්සා වරං දත්වා හිමවන්තෙ සබ්බෙ සකුණෙ සන්නිපාතාපෙසි, නානප්පකාරා හංසමොරාදයො සකුණගණා සමාගන්ත්වා එකස්මිං මහන්තෙ පාසාණතලෙ සන්නිපතිංසු. හංසරාජා “අත්තනො චිත්තරුචිතං සාමිකං ආගන්ත්වා ගණ්හාතූ”ති ධීතරං පක්කොසාපෙසි. සා සකුණසඞ්ඝං ඔලොකෙන්තී මණිවණ්ණගීවං චිත්රපෙඛුණං මොරං දිස්වා “අයං මෙ සාමිකො හොතූ”ති ආරොචෙසි. සකුණසඞ්ඝා මොරං උපසඞ්කමිත්වා ආහංසු “සම්ම මොර, අයං රාජධීතා එත්තකානං සකුණානං මජ්ඣෙ සාමිකං රොචෙන්තී තයි රුචිං උප්පාදෙසී”ති. මොරො “අජ්ජාපි තාව මෙ බලං න පස්සතී”ති අතිතුට්ඨියා හිරොත්තප්පං භින්දිත්වා තාව මහතො සකුණසඞ්ඝස්ස මජ්ඣෙ පක්ඛෙ පසාරෙත්වා නච්චිතුං ආරභි, නච්චන්තො අප්පටිච්ඡන්නො අහොසි.

සුවණ්ණහංසරාජා ලජ්ජිතො “ඉමස්ස නෙව අජ්ඣත්තසමුට්ඨානා හිරී අත්ථි, න බහිද්ධාසමුට්ඨානං ඔත්තප්පං, නාස්ස භින්නහිරොත්තප්පස්ස මම ධීතරං දස්සාමී”ති සකුණසඞ්ඝමජ්ඣෙ ඉමං ගාථමාහ –

තත්ථ රුදං මනුඤ්ඤන්ති ත-කාරස්ස ද-කාරො කතො, රුතං මනාපං, වස්සිතසද්දො මධුරොති අත්ථො. රුචිරා ච පිට්ඨීති පිට්ඨිපි තෙ චිත්රා චෙව සොභනා ච. වෙළුරියවණ්ණූපනිභාති වෙළුරියමණිවණ්ණසදිසා. බ්යාමමත්තානීති එකබ්යාමප්පමාණානි. පෙඛුණානීති පිඤ්ඡානි. නච්චෙන තෙ ධීතරං නො දදාමීති හිරොත්තප්පං භින්දිත්වා නච්චිතභාවෙනෙව තෙ එවරූපස්ස නිල්ලජ්ජස්ස ධීතරං නො දදාමීති වත්වා හංසරාජා තස්මිංයෙව පරිසමජ්ඣෙ අත්තනො භාගිනෙය්යස්ස හංසපොතකස්ස ධීතරං අදාසි. මොරො හංසපොතිකං අලභිත්වා ලජ්ජිත්වා තතොව උප්පතිත්වා පලායි. හංසරාජාපි අත්තනො වසනට්ඨානමෙව ගතො.

සත්ථා “න, භික්ඛවෙ, ඉදානෙව එස හිරොත්තප්පං භින්දිත්වා රතනසාසනා පරිහීනො, පුබ්බෙපි ඉත්ථිරතනපටිලාභතො පරිහීනොයෙවා”ති ඉමං ධම්මදෙසනං ආහරිත්වා අනුසන්ධිං ඝටෙත්වා ජාතකං සමොධානෙසි – “තදා මොරො බහුභණ්ඩිකො අහොසි, හංසරාජා පන අහමෙව අහොසි”න්ති.