සචෙ මුච්චෙ පෙච්ච මුච්චෙති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො දෙවතානං ආයාචනබලිකම්මං ආරබ්භ කථෙසි. තදා කිර මනුස්සා වණිජ්ජාය ගච්ඡන්තා පාණෙ වධිත්වා දෙවතානං බලිකම්මං කත්වා “මයං අනන්තරායෙන අත්ථසිද්ධිං පත්වා ආගන්ත්වා පුන තුම්හාකං බලිකම්මං කරිස්සාමා”ති ආයාචිත්වා ගච්ඡන්ති. තත්ථානන්තරායෙන අත්ථසිද්ධිං පත්වා ආගතා “දෙවතානුභාවෙන ඉදං ජාත”න්ති මඤ්ඤමානා බහූ පාණෙ වධිත්වා ආයාචනතො මුච්චිතුං බලිකම්මං කරොන්ති, තං දිස්වා භික්ඛූ “අත්ථි නු ඛො, භන්තෙ, එත්ථ අත්ථො”ති භගවන්තං පුච්ඡිංසු. භගවා අතීතං ආහරි.

අතීතෙ කාසිරට්ඨෙ එකස්මිං ගාමකෙ කුටුම්බිකො ගාමද්වාරෙ ඨිතනිග්රොධරුක්ඛෙ දෙවතාය බලිකම්මං පටිජානිත්වා අනන්තරායෙන ආගන්ත්වා බහූ පාණෙ වධිත්වා “ආයාචනතො මුච්චිස්සාමී”ති රුක්ඛමූලං ගතො. රුක්ඛදෙවතා ඛන්ධවිටපෙ ඨත්වා ඉමං ගාථමාහ –

තත්ථ සචෙ මුච්චෙ පෙච්ච මුච්චෙති භො පුරිස, ත්වං සචෙ මුච්චෙ යදි මුච්චිතුකාමොසි. පෙච්ච මුච්චෙති යථා පරලොකෙ න බජ්ඣසි, එවං මුච්චාහි. මුච්චමානො හි බජ්ඣතීති යථා පන ත්වං පාණං වධිත්වා මුච්චිතුං ඉච්ඡසි, එවං මුච්චමානො හි පාපකම්මෙන බජ්ඣති. තස්මා න හෙවං ධීරා මුච්චන්තීති යෙ පණ්ඩිතපුරිසා, තෙ එවං පටිස්සවතො න මුච්චන්ති. කිංකාරණා? එවරූපා හි මුත්ති බාලස්ස බන්ධනං, එසා පාණාතිපාතං කත්වා මුත්ති නාම බාලස්ස බන්ධනමෙව හොතීති ධම්මං දෙසෙසි. තතො පට්ඨාය මනුස්සා එවරූපා පාණාතිපාතකම්මා විරතා ධම්මං චරිත්වා දෙවනගරං පූරයිංසු.

සත්ථා ඉමං ධම්මදෙසනං ආහරිත්වා අනුසන්ධිං ඝටෙත්වා ජාතකං සමොධානෙසි “අහං තෙන සමයෙන රුක්ඛදෙවතා අහොසි”න්ති.

දිස්වා පදමනුත්තිණ්ණන්ති ඉදං සත්ථා කොසලෙසු චාරිකං චරමානො නළකපානගාමං පත්වා නළකපානපොක්ඛරණියං කෙතකවනෙ විහරන්තො නළදණ්ඩකෙ ආරබ්භ කථෙසි. තදා කිර භික්ඛූ නළකපානපොක්ඛරණියං න්හත්වා සූචිඝරත්ථාය සාමණෙරෙහි නළදණ්ඩකෙ ගාහාපෙත්වා තෙ සබ්බත්ථකමෙව ඡිද්දෙ දිස්වා සත්ථාරං උපසඞ්කමිත්වා “භන්තෙ, මයං සූචිඝරත්ථාය නළදණ්ඩකෙ ගණ්හාපෙම, තෙ මූලතො යාව අග්ගා සබ්බත්ථකමෙව ඡිද්දා, කිං නු ඛො එත”න්ති පුච්ඡිංසු. සත්ථා “ඉදං, භික්ඛවෙ, මය්හං පොරාණකඅධිට්ඨාන”න්ති වත්වා අතීතං ආහරි.

පුබ්බෙ කිර සො වනසණ්ඩො අරඤ්ඤො අහොසි. තස්සාපි පොක්ඛරණියා එකො දකරක්ඛසො ඔතිණ්ණොතිණ්ණෙ ඛාදති. තදා බොධිසත්තො රොහිතමිගපොතකප්පමාණො කපිරාජා හුත්වා අසීතිසහස්සමත්තවානරපරිවුතො යූථං පරිහරන්තො තස්මිං අරඤ්ඤෙ වසති. සො වානරගණස්ස ඔවාදං අදාසි “තාතා, ඉමස්මිං අරඤ්ඤෙ විසරුක්ඛාපි අමනුස්සපරිග්ගහිතපොක්ඛරණියොපි හොන්ති, තුම්හෙ අඛාදිතපුබ්බං ඵලාඵලං ඛාදන්තා වා අපීතපුබ්බං පානීයං පිවන්තා වා මං පටිපුච්ඡෙය්යාථා”ති. තෙ “සාධූ”ති පටිස්සුණිත්වා එකදිවසං අගතපුබ්බට්ඨානං ගතා තත්ථ බහුදෙව දිවසං චරිත්වා පානීයං ගවෙසමානා එකං පොක්ඛරණිං දිස්වා පානීයං අපිවිත්වාව බොධිසත්තස්සාගමනං ඔලොකයමානා නිසීදිංසු. බොධිසත්තො ආගන්ත්වා “කිං තාතා, පානීයං න පිවථා”ති ආහ. “තුම්හාකං ආගමනං ඔලොකෙමා”ති. “සුට්ඨු, තාතා”ති බොධිසත්තො පොක්ඛරණිං ආවිජ්ඣිත්වා පදං පරිච්ඡින්දන්තො ඔතිණ්ණමෙව පස්සි, න උත්තිණ්ණං. සො “නිස්සංසයං එසා අමනුස්සපරිග්ගහිතා”ති ඤත්වා “සුට්ඨු වො කතං, තාතා, පානීයං අපිවන්තෙහි, අමනුස්සපරිග්ගහිතා අය”න්ති ආහ.

දකරක්ඛසොපි තෙසං අනොතරණභාවං ඤත්වා නීලොදරො පණ්ඩරමුඛො සුරත්තහත්ථපාදො බීභච්ඡදස්සනො හුත්වා උදකං ද්විධා කත්වා නික්ඛමිත්වා “කස්මා නිසින්නාත්ථ, ඔතරිත්වා පානීයං පිවථා”ති ආහ. අථ නං බොධිසත්තො පුච්ඡි “ත්වං ඉධ නිබ්බත්තදකරක්ඛසොසී”ති? “ආම, අහ”න්ති. “ත්වං පොක්ඛරණිං ඔතිණ්ණකෙ ලභසී”ති? “ආම, ලභාමි, අහං ඉධොතිණ්ණං අන්තමසො සකුණිකං උපාදාය න කිඤ්චි මුඤ්චාමි, තුම්හෙපි සබ්බෙ ඛාදිස්සාමී”ති. “න මයං අත්තානං තුය්හං ඛාදිතුං දස්සාමා”ති. “පානීයං පන පිවිස්සථා”ති. “ආම, පානීයං පිවිස්සාම, න ච තෙ වසං ගමිස්සාමා”ති. “අථ කථං පානීයං පිවිස්සථා”ති? කිං පන ත්වං මඤ්ඤසි “ඔතරිත්වා පිවිස්සන්තී”ති. “මයඤ්හි අනොතරිත්වා අසීතිසහස්සානිපි එකමෙකං නළදණ්ඩකං ගහෙත්වා උප්පලනාළෙන උදකං පිවන්තා විය තව පොක්ඛරණියා පානීයං පිවිස්සාම, එවං නො ත්වං ඛාදිතුං න සක්ඛිස්සසී”ති. එතමත්ථං විදිත්වා සත්ථා අභිසම්බුද්ධො හුත්වා ඉමිස්සා ගාථාය පුරිමපදද්වයං අභාසි –

තස්සත්ථො – භික්ඛවෙ, සො කපිරාජා තස්සා පොක්ඛරණියා එකම්පි උත්තිණ්ණපදං නාද්දස, ඔතරිතං පන ඔතිණ්ණපදමෙව අද්දස. එවං දිස්වා පදං අනුත්තිණ්ණං දිස්වාන ඔතරිතං පදං “අද්ධායං පොක්ඛරණී අමනුස්සපරිග්ගහිතා”ති ඤත්වා තෙන සද්ධිං සල්ලපන්තො සපරිසො ආහ –