නයිදං දුක්ඛං අදුං දුක්ඛන්ති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො එකං උක්කණ්ඨිතභික්ඛුං ආරබ්භ කථෙසි. සො හි භගවතා “සච්චං කිර ත්වං භික්ඛු උක්කණ්ඨිතො”ති වුත්තෙ “සච්ච”න්ති වත්වා “කෙන උක්කණ්ඨාපිතොසී”ති ච පුට්ඨො “පුරාණදුතියිකායා”ති වත්වා “මධුරහත්ථරසා, භන්තෙ, සා ඉත්ථී, න සක්කොමි තං විනා වසිතු”න්ති ආහ. අථ නං සත්ථා “එසා තෙ භික්ඛු අනත්ථකාරිකා, පුබ්බෙපි ත්වං එතං නිස්සාය සූලෙ උත්තාසිතො එතඤ්ඤෙව පත්ථයමානො කාලං කත්වා නිරයෙ නිබ්බත්තො, ඉදානි නං කස්මා පුන පත්ථෙසී”ති වත්වා අතීතං ආහරි.

අතීතෙ බාරාණසියං බ්රහ්මදත්තෙ රජ්ජං කාරෙන්තෙ බොධිසත්තො ආකාසට්ඨදෙවතා අහොසි. අථ බාරාණසියං කත්තිකරත්තිවාරඡණො සම්පත්තො හොති, නගරං දෙවනගරං විය අලඞ්කරිංසු. සබ්බො ජනො ඛණකීළානිස්සිතො අහොසි. එකස්ස පන දුග්ගතමනුස්සස්ස එකමෙව ඝනසාටකයුගං අහොසි. සො තං සුධොතං ධොවාපෙත්වා ඔභඤ්ජාපෙත්වා සතවලිකං සහස්සවලිකං කාරෙත්වා ඨපෙසි. අථ නං භරියා එවමාහ “ඉච්ඡාමහං, සාමි, එකං කුසුම්භරත්තං නිවාසෙත්වා එකං පාරුපිත්වා තව කණ්ඨෙ ලග්ගා කත්තිකරත්තිවාරං චරිතු”න්ති. “භද්දෙ, කුතො අම්හාකං දලිද්දානං කුසුම්භං, සුද්ධවත්ථං නිවාසෙත්වා කීළාහී”ති? “කුසුම්භරත්තං අලභමානා ඡණකීළං න කීළිස්සාමි, ත්වං අඤ්ඤං ඉත්ථිං ගහෙත්වා කීළස්සූ”ති. “භද්දෙ, කිං මං පීළෙසි, කුතො අම්හාකං කුසුම්භ”න්ති? “සාමි, පුරිසස්ස ඉච්ඡාය සති කිං නාම නත්ථි, නනු රඤ්ඤො කුසුම්භවත්ථුස්මිං බහු කුසුම්භ”න්ති. “භද්දෙ , තං ඨානං රක්ඛසපරිග්ගහිතපොක්ඛරණිසදිසං, බලවාරක්ඛා, න සක්කා උපසඞ්කමිතුං, මා තෙ එතං රුච්චි, යථාලද්ධෙනෙව තුස්සස්සූ”ති. “සාමි, රත්තිභාගෙ අන්ධකාරෙ සති පුරිසස්ස අගමනීයට්ඨානං නාම නත්ථී”ති. ඉති සො තාය පුනප්පුනං කථෙන්තියා කිලෙසවසෙන තස්සා වචනං ගහෙත්වා “හොතු භද්දෙ, මා චින්තයිත්ථා”ති තං සමස්සාසෙත්වා රත්තිභාගෙ ජීවිතං පරිච්චජිත්වා නගරා නික්ඛමිත්වා රඤ්ඤො කුසුම්භවත්ථුං ගන්ත්වා වතිං මද්දිත්වා අන්තොවත්ථුං පාවිසි. ආරක්ඛමනුස්සා වතිසද්දං සුත්වා “චොරො චොරො”ති පරිවාරෙත්වා ගහෙත්වා පරිභාසිත්වා කොට්ටෙත්වා බන්ධිත්වා පභාතාය රත්තියා රඤ්ඤො දස්සෙසුං. රාජා “ගච්ඡථ, නං සූලෙ උත්තාසෙථා”ති ආහ. අථ නං පච්ඡාබාහං බන්ධිත්වා වජ්ඣභෙරියා වජ්ජමානාය නගරා නික්ඛමාපෙත්වා සූලෙ උත්තාසෙසුං. බලවවෙදනා පවත්තන්ති, කාකා සීසෙ නිලීයිත්වා කණයග්ගසදිසෙහි තුණ්හෙහි අක්ඛීනි විජ්ඣන්ති.

සො තථාරූපම්පි දුක්ඛං අමනසිකරිත්වා තමෙව ඉත්ථිං අනුස්සරිත්වා “තාය නාමම්හි ඝනපුප්ඵරත්තවත්ථනිවත්ථාය කණ්ඨෙ ආසත්තබාහුයුගළාය සද්ධිං කත්තිකරත්තිවාරතො පරිහීනො”ති චින්තෙත්වා ඉමං ගාථමාහ –

තත්ථ නයිදං දුක්ඛං අදුං දුක්ඛං, යං මං තුදති වායසොති යඤ්ච ඉදං සූලෙ ලග්ගනපච්චයං කායිකචෙතසිකදුක්ඛං, යඤ්ච ලොහමයෙහි විය තුණ්ඩෙහි වායසො තුදති, ඉදං සබ්බම්පි මය්හං න දුක්ඛං, අදුං දුක්ඛං එතංයෙව පන මෙ දුක්ඛන්ති අත්ථො. කතරං? යං සාමා පුප්ඵරත්තෙන, කත්තිකං නානුභොස්සතීති, යං සා පියඞ්ගුසාමා මම භරියා එකං කුසුම්භරත්තං නිවාසෙත්වා එකං පාරුපිත්වා එවං ඝනපුප්ඵරත්තෙන වත්ථයුගෙන අච්ඡන්නා මම කණ්ඨෙ ගහෙත්වා කත්තිකරත්තිවාරං නානුභවිස්සති, ඉදං මය්හං දුක්ඛං, එතදෙව හි මං බාධතීති? සො එවං මාතුගාමං ආරබ්භ විප්පලපන්තොයෙව කාලං කත්වා නිරයෙ නිබ්බත්ති.

සත්ථා ඉමං ධම්මදෙසනං ආහරිත්වා ජාතකං සමොධානෙසි – “තදා ජයම්පතිකාව ඉදානි ජයම්පතිකා, තං කාරණං පච්චක්ඛං කත්වා ඨිතා ආකාසට්ඨදෙවතා පන අහමෙව අහොසි”න්ති.

නාහං පුනං න ච පුනන්ති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො කිලෙසනිග්ගහං ආරබ්භ කථෙසි. සාවත්ථියං කිර පඤ්චසතමත්තා සහායකා මහාවිභවා සෙට්ඨිපුත්තා සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා සාසනෙ උරං දත්වා පබ්බජිත්වා ජෙතවනෙ අන්තොකොටිසන්ථාරෙ විහරිංසු. අථෙකදිවසං තෙසං අඩ්ඪරත්තසමයෙ කිලෙසනිස්සිතො සඞ්කප්පො උප්පජ්ජි. තෙ උක්කණ්ඨිත්වා අත්තනා ජහිතකිලෙසෙ පුන ගණ්හිතුං චිත්තං උප්පාදයිංසු. අථ සත්ථා අඩ්ඪරත්තසමනන්තරෙ සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණදණ්ඩදීපකං උක්ඛිපිත්වා “කතරාය නු ඛො රතියා ජෙතවනෙ භික්ඛූ විහරන්තී”ති භික්ඛූනං අජ්ඣාසයං ඔලොකෙන්තො තෙසං භික්ඛූනං අබ්භන්තරෙ කාමරාගසඞ්කප්පස්ස උප්පන්නභාවං අඤ්ඤාසි. සත්ථා ච නාම එකපුත්තිකා ඉත්ථී අත්තනො පුත්තං විය, එකචක්ඛුකො පුරිසො චක්ඛුං විය අත්තනො සාවකෙ රක්ඛති. පුබ්බණ්හාදීසු යස්මිං යස්මිං සමයෙ තෙසං කිලෙසා උප්පජ්ජන්ති, තෙ තෙසං කිලෙසෙ තතො පරං වඩ්ඪිතුං අදත්වා තස්මිං තස්මිංයෙව සමයෙ නිග්ගණ්හාති. තෙනස්ස එතදහොසි “අයං චක්කවත්තිරඤ්ඤො අන්තොනගරෙයෙව චොරානං උප්පන්නකාලො විය වත්තති, ඉදානෙව තෙසං ධම්මදෙසනං කත්වා තෙ කිලෙසෙ නිග්ගණ්හිත්වා අරහත්තං දස්සාමී”ති. සො සුරභිගන්ධකුටිතො නික්ඛමිත්වා මධුරස්සරෙන “ආනන්දා”ති ආයස්මන්තං ධම්මභණ්ඩාගාරිකං ආනන්දත්ථෙරං ආමන්තෙසි. ථෙරො “කිං, භන්තෙ”ති ආගන්ත්වා වන්දිත්වා අට්ඨාසි. “ආනන්ද, යත්තකා භික්ඛූ අන්තොකොටිසන්ථාරෙ විහරන්ති, සබ්බෙව ගන්ධකුටිපරිවෙණෙ සන්නිපාතෙහී”ති. එවං කිරස්ස අහොසි “සචාහං තෙයෙව පඤ්චසතෙ භික්ඛූ පක්කොසාපෙස්සාමි. ‘සත්ථාරා නො අබ්භන්තරෙ කිලෙසානං උප්පන්නභාවො ඤාතො’ති සංවිග්ගමානසා ධම්මදෙසනං සම්පටිච්ඡිතුං න සක්ඛිස්සන්තී”ති. තස්මා “සබ්බෙ සන්නිපාතෙහී”ති ආහ. ථෙරො “සාධු, භන්තෙ”ති අවාපුරණං ආදාය පරිවෙණෙන පරිවෙණං ආහිණ්ඩිත්වා සබ්බෙ භික්ඛූ ගන්ධකුටිපරිවෙණෙ සන්නිපාතෙත්වා බුද්ධාසනං පඤ්ඤපෙසි.