යායඤ්ඤෙ මනුසාසතීති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො එකං අනුසාසිකං භික්ඛුනිං ආරබ්භ කථෙසි. සා කිර සාවත්ථිවාසිනී එකා කුලධීතා පබ්බජිත්වා උපසම්පන්නකාලතො පට්ඨාය සමණධම්මෙ අනනුයුත්තා ආමිසගිද්ධා හුත්වා යත්ථ අඤ්ඤා භික්ඛුනියො න ගච්ඡන්ති, තාදිසෙ නගරස්ස එකදෙසෙ පිණ්ඩාය චරති. අථස්සා මනුස්සා පණීතපිණ්ඩපාතං දෙන්ති. සා රසතණ්හාය බජ්ඣිත්වා “සචෙ ඉමස්මිං පදෙසෙ අඤ්ඤාපි භික්ඛුනියො පිණ්ඩාය චරිස්සන්ති, මය්හං ලාභො පරිහායිස්සති. යථා එතං පදෙසං අඤ්ඤා නාගච්ඡන්ති, එවං මයා කාතුං වට්ටතී”ති චින්තෙත්වා භික්ඛුනූපස්සයං ගන්ත්වා “අය්යෙ, අසුකට්ඨානෙ චණ්ඩො හත්ථී, චණ්ඩො අස්සො, චණ්ඩො මෙණ්ඩො, චණ්ඩො කුක්කුරො චරති, සපරිස්සයට්ඨානං, මා තත්ථ පිණ්ඩාය චරිත්ථා”ති භික්ඛුනියො අනුසාසති. තස්සා වචනං සුත්වා එකා භික්ඛුනීපි තං පදෙසං ගීවං පරිවත්තෙත්වා න ඔලොකෙසි. තස්සා එකස්මිං දිවසෙ තස්මිං පදෙසෙ පිණ්ඩාය චරන්තියා වෙගෙනෙකං ගෙහං පවිසන්තියා චණ්ඩො මෙණ්ඩකො පහරිත්වා ඌරුට්ඨිකං භින්දි. මනුස්සා වෙගෙන උපධාවිත්වා ද්විධා භින්නං ඌරුට්ඨිකං එකතො බන්ධිත්වා තං භික්ඛුනිං මඤ්චෙනාදාය භික්ඛුනූපස්සයං නයිංසු. භික්ඛුනියො “අයං අඤ්ඤා භික්ඛුනියො අනුසාසිත්වා සයං තස්මිං පදෙසෙ චරන්තී ඌරුට්ඨිකං භින්දාපෙත්වා ආගතා”ති පරිහාසං අකංසු. තම්පි තාය කතකාරණං න චිරස්සෙව භික්ඛුසඞ්ඝෙ පාකටං අහොසි.

අථෙකදිවසං ධම්මසභායං භික්ඛූ “ආවුසො, අසුකා අනුසාසිකා භික්ඛුනී අඤ්ඤං අනුසාසිත්වා සයං තස්මිං පදෙසෙ චරමානා චණ්ඩෙන මෙණ්ඩකෙන ඌරුං භින්දාපෙසී”ති තස්සා අගුණකථං කථෙසුං. සත්ථා ආගන්ත්වා “කාය නුත්ථ, භික්ඛවෙ, එතරහි කථාය සන්නිසින්නා”ති පුච්ඡිත්වා “ඉමාය නාමා”ති වුත්තෙ “න, භික්ඛවෙ, ඉදානෙව, පුබ්බෙපෙසා අඤ්ඤෙ අනුසාසතියෙව, සයං පන න වත්තති, නිච්චකාලං දුක්ඛමෙව අනුභොතී”ති වත්වා අතීතං ආහරි.

අතීතෙ බාරාණසියං බ්රහ්මදත්තෙ රජ්ජං කාරෙන්තෙ බොධිසත්තො අරඤ්ඤෙ සකුණයොනියං නිබ්බත්තිත්වා වයප්පත්තො සකුණජෙට්ඨකො හුත්වා අනෙකසකුණසහස්සපරිවාරො හිමවන්තං පාවිසි. තස්ස තත්ථ වසනකාලෙ එකා චණ්ඩසකුණිකා මහාවත්තනිමග්ගං ගන්ත්වා ගොචරං ගණ්හාති. සා තත්ථ සකටෙහි පතිතානි වීහිමුග්ගබීජාදීනි ලභිත්වා “යථා ඉදානි ඉමං පදෙසං අඤ්ඤෙ සකුණා නාගච්ඡන්ති, තථා කරිස්සාමී”ති චින්තෙත්වා සකුණසඞ්ඝස්ස ඔවාදං දෙති “වත්තනිමහාමග්ගො නාම සප්පටිභයො, හත්ථිඅස්සාදයො චෙව චණ්ඩගොණයුත්තයානාදීනි ච සඤ්චරන්ති, සහසා උප්පතිතුම්පි න සක්කා හොති, න තත්ථ ගන්තබ්බ”න්ති. සකුණසඞ්ඝො තස්සා “අනුසාසිකා”තෙව නාමං අකාසි.

සා එකදිවසං වත්තනිමහාමග්ගෙ චරන්තී අතිමහාවෙගෙන ආගච්ඡන්තස්ස යානස්ස සද්දං සුත්වා නිවත්තිත්වා ඔලොකෙත්වා “දූරෙ තාවා”ති චරතියෙව. අථ නං යානං වාතවෙගෙන සීඝමෙව සම්පාපුණි, සා උට්ඨාතුං නාසක්ඛි, චක්කෙන ද්විධා ඡින්දිත්වා ගතා. සකුණජෙට්ඨකො සකුණෙ සමානෙන්තො තං අදිස්වා “අනුසාසිකා න දිස්සති, උපධාරෙථ න”න්ති ආහ. සකුණා උපධාරෙන්තා තං මහාමග්ගෙ ද්විධා ඡින්නං දිස්වා සකුණජෙට්ඨකස්ස ආරොචෙසුං. සකුණජෙට්ඨකො “සා අඤ්ඤා සකුණිකා වාරෙත්වා සයං තත්ථ චරමානා ද්විධා ඡින්නා”ති වත්වා ඉමං ගාථමාහ –

තත්ථ යායඤ්ඤෙ මනුසාසතීති යකාරො පදසන්ධිකරො, යා අඤ්ඤෙ අනුසාසතීති අත්ථො. සයං ලොලුප්පචාරිනීති අත්තනා ලොලුප්පචාරිනී සමානා. සායං විපක්ඛිකා සෙතීති සා එසා විහතපක්ඛා හුත්වා මහාමග්ගෙ සයති. හතා චක්කෙන සාසිකාති යානචක්කෙන හතා සාසිකා සකුණිකාති.

සත්ථා ඉමං ධම්මදෙසනං ආහරිත්වා ජාතකං සමොධානෙසි – “තදා අනුසාසිකා සකුණිකා අයං අනුසාසිකා භික්ඛුනී අහොසි, සකුණජෙට්ඨකො පන අහමෙව අහොසි”න්ති.

අතිකරමකරාචරියාති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො එකං දුබ්බචභික්ඛුං ආරබ්භ කථෙසි. තස්ස වත්ථු නවකනිපාතෙ ගිජ්ඣජාතකෙ (ජා· 1.9.1 ආදයො) ආවි භවිස්සති. සත්ථා පන තං භික්ඛුං ආමන්තෙත්වා “භික්ඛු න ත්වං ඉදානෙව දුබ්බචො, පුබ්බෙපි දුබ්බචොයෙව. දුබ්බචභාවෙනෙව පණ්ඩිතානං ඔවාදං අකරොන්තො සත්තිප්පහාරෙන ජීවිතක්ඛයං පත්තොසී”ති වත්වා අතීතං ආහරි.