හංචි තුවං එවමඤ්ඤසීති අයම්පි ගද්රභපඤ්හො මහාඋමඞ්ගජාතකෙයෙව (ජා· 2.22.590 ආදයො) ආවි භවිස්සති.

යෙන සත්තුබිලඞ්ගා චාති අයම්පි අමරාදෙවිපඤ්හො නාම තත්ථෙව ආවි භවිස්සති.

සද්දහාසි සිඞ්ගාලස්සාති ඉදං සත්ථා වෙළුවනෙ විහරන්තො දෙවදත්තං ආරබ්භ කථෙසි. තස්මිඤ්හි සමයෙ භික්ඛූ ධම්මසභායං සන්නිපතිත්වා “ආවුසො, දෙවදත්තෙන පඤ්ච භික්ඛුසතානි ආදාය ගයාසීසං ගන්ත්වා ‘යං සමණො ගොතමො කරොති, න සො ධම්මො. යමහං කරොමි, අයමෙව ධම්මො’ති තෙ භික්ඛූ අත්තනො ලද්ධිං ගාහාපෙත්වා ඨානප්පත්තං මුසාවාදං කත්වා සඞ්ඝං භින්දිත්වා එකසීමාය ද්වෙ උපොසථා කතා”ති දෙවදත්තස්ස අගුණකථං කථෙන්තා නිසීදිංසු. සත්ථා ආගන්ත්වා “කාය නුත්ථ, භික්ඛවෙ, එතරහි කථාය සන්නිසින්නා”ති පුච්ඡිත්වා “ඉමාය නාමා”ති වුත්තෙ “න, භික්ඛවෙ, දෙවදත්තො ඉදානෙව මුසාවාදී, පුබ්බෙපි මුසාවාදීයෙවා”ති වත්වා අතීතං ආහරි.

අතීතෙ බාරාණසියං බ්රහ්මදත්තෙ රජ්ජං කාරෙන්තෙ බොධිසත්තො සුසානවනෙ රුක්ඛදෙවතා හුත්වා නිබ්බත්ති. තදා බාරාණසියං නක්ඛත්තං ඝුට්ඨං අහොසි. මනුස්සා “යක්ඛබලිකම්මං කරොමා”ති තෙසු තෙසු චච්චරරච්ඡාදිට්ඨානෙසු මච්ඡමංසාදීනි විප්පකිරිත්වා කපාලකෙසු බහුං සුරං ඨපයිංසු. අථෙකො සිඞ්ගාලො අඩ්ඪරත්තසමයෙ නිද්ධමනෙන නගරං පවිසිත්වා මච්ඡමංසං ඛාදිත්වා සුරං පිවිත්වා පුන්නාගගච්ඡන්තරං පවිසිත්වා යාව අරුණුග්ගමනා නිද්දං ඔක්කමි. සො පබුජ්ඣිත්වා ආලොකං දිස්වා “ඉදානි නික්ඛමිතුං න සක්කා”ති මග්ගසමීපං ගන්ත්වා අදිස්සමානො නිපජ්ජිත්වා අඤ්ඤෙ මනුස්සෙ දිස්වාපි කිඤ්චි අවත්වා එකං බ්රාහ්මණං මුඛධොවනත්ථාය ගච්ඡන්තං දිස්වා චින්තෙසි “බ්රාහ්මණා නාම ධනලොලා හොන්ති, ඉමං ධනෙන පලොභෙත්වා යථා මං උපකච්ඡකන්තරෙ කත්වා උත්තරාසඞ්ගෙන පටිච්ඡාදෙත්වා නගරා නීහරති, තථා කරිස්සාමී”ති. සො මනුස්සභාසාය “බ්රාහ්මණා”ති ආහ. සො නිවත්තිත්වා “කො මං පක්කොසතී”ති ආහ. “අහං, බ්රාහ්මණා”ති. “කිංකාරණා”ති. “බ්රාහ්මණ, මය්හං ද්වෙ කහාපණසතානි අත්ථි. සචෙ මං උපකච්ඡකන්තරෙ කත්වා උත්තරාසඞ්ගෙන පටිච්ඡාදෙත්වා යථා න කොචි පස්සති, තථා නගරා නික්ඛාමෙතුං සක්කොසි, තුය්හං තෙ කහාපණෙ දස්සාමී”ති. බ්රාහ්මණො ධනලොභෙන “සාධූ”ති සම්පටිච්ඡිත්වා තං තථා කත්වා ආදාය නගරා නික්ඛමිත්වා ථොකං අගමාසි. අථ නං සිඞ්ගාලො පුච්ඡි “කතරට්ඨානං, බ්රාහ්මණා”ති? “අසුකං නාමා”ති. “අඤ්ඤං ථොකං ඨානං ගච්ඡා”ති. එවං පුනප්පුනං වදන්තො මහාසුසානං පත්වා “ඉධ මං ඔතාරෙහී”ති ආහ. තත්ථ නං ඔතාරෙසි. අථ සිඞ්ගාලො “තෙන හි, බ්රාහ්මණ, උත්තරිසාටකං පත්ථරා”ති ආහ. සො ධනලොභෙන “සාධූ”ති පත්ථරි. අථ නං “ඉමං රුක්ඛමූලං ඛණාහී”ති පථවිඛණනෙ යොජෙත්වා බ්රාහ්මණස්ස උත්තරිසාටකං අභිරුය්හ චතූසු කණ්ණෙසු ච මජ්ඣෙ චාති පඤ්චසු ඨානෙසු සරීරනිස්සන්දං පාතෙත්වා මක්ඛෙත්වා චෙව තෙමෙත්වා ච සුසානවනං පාවිසි. බොධිසත්තො රුක්ඛවිටපෙ ඨත්වා ඉමං ගාථමාහ –

තත්ථ සද්දහාසීති සද්දහසි, අයමෙව වා පාඨො, පත්තියායසීති අත්ථො. සිප්පිකානං සතං නත්ථීති එතස්ස හි සිප්පිකාසතම්පි නත්ථි. කුතො කංසසතා දුවෙති ද්වෙ කහාපණසතානි පනස්ස කුතො එවාති.

බොධිසත්තො ඉමං ගාථං වත්වා “ගච්ඡ, බ්රාහ්මණ, තව සාටකං ධොවිත්වා න්හායිත්වා අත්තනො කම්මං කරොහී”ති වත්වා අන්තරධායි. බ්රාහ්මණො තථා කත්වා “වඤ්චිතො වතම්හී”ති දොමනස්සප්පත්තො පක්කාමි.

සත්ථා ඉමං ධම්මදෙසනං ආහරිත්වා ජාතකං සමොධානෙසි – “තදා සිඞ්ගාලො දෙවදත්තො අහොසි, රුක්ඛදෙවතා පන අහමෙව අහොසි”න්ති.

බහුචින්තී අප්පචින්තීති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො ද්වෙ මහල්ලකත්ථෙරෙ ආරබ්භ කථෙසි. තෙ කිර ජනපදෙ එකස්මිං අරඤ්ඤාවාසෙ වස්සං වසිත්වා “සත්ථු දස්සනත්ථාය ගච්ඡිස්සාමා”ති පාථෙය්යං සජ්ජෙත්වා “අජ්ජ ගච්ඡාම, ස්වෙ ගච්ඡාමා”ති මාසං අතික්කාමෙත්වා පුන පාථෙය්යං සජ්ජෙත්වා තථෙව මාසං, පුන මාසන්ති එවං අත්තනො කුසීතභාවෙන චෙව නිවාසට්ඨානෙ ච අපෙක්ඛාය තයො මාසෙ අතික්කාමෙත්වා තතො නික්ඛම්ම ජෙතවනං ගන්ත්වා සභාගට්ඨානෙ පත්තචීවරං පටිසාමෙත්වා සත්ථාරං පස්සිංසු. අථ නෙ භික්ඛූ පුච්ඡිංසු “චිරං වො, ආවුසො, බුද්ධුපට්ඨානං අකරොන්තානං, කස්මා එවං චිරායිත්ථා”ති? තෙ තමත්ථං ආරොචෙසුං. අථ නෙසං සො ආලසියකුසීතභාවො භික්ඛුසඞ්ඝෙ පාකටො ජාතො. ධම්මසභායම්පි තෙසං භික්ඛූනමෙව ආලසියභාවං නිස්සාය කථං සමුට්ඨාපෙසුං. සත්ථා ආගන්ත්වා “කාය නුත්ථ, භික්ඛවෙ, එතරහි කථාය සන්නිසින්නා”ති පුච්ඡිත්වා “ඉමාය නාමා”ති වුත්තෙ තෙ පක්කොසාපෙත්වා “සච්චං කිර තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, අලසා කුසීතා”ති පුච්ඡිත්වා “සච්චං, භන්තෙ”ති වුත්තෙ “න, භික්ඛවෙ, ඉදානෙවෙතෙ අලසා, පුබ්බෙපි අලසා චෙව නිවාසට්ඨානෙ ච සාලයා සාපෙක්ඛා”ති වත්වා අතීතං ආහරි.

අතීතෙ බාරාණසියං බ්රහ්මදත්තෙ රජ්ජං කාරෙන්තෙ බාරාණසිනදියං තයො මච්ඡා අහෙසුං, බහුචින්තී, අප්පචින්තී, මිතචින්තීති තෙසං නාමානි. තෙ අරඤ්ඤතො මනුස්සපථං ආගමිංසු. තත්ථ මිතචින්තී ඉතරෙ ද්වෙ එවමාහ “අයං මනුස්සපථො නාම සාසඞ්කො සප්පටිභයො, කෙවට්ටා නානප්පකාරානි ජාලකුමිනාදීනි ඛිපිත්වා මච්ඡෙ ගණ්හන්ති, මයං අරඤ්ඤමෙව ගච්ඡාමා”ති. ඉතරෙ ද්වෙ ජනා අලසතාය චෙව ආමිසගිද්ධතාය ච “අජ්ජ ගච්ඡාම, ස්වෙ ගච්ඡාමා”ති තයො මාසෙ අතික්කාමෙසුං. අථ කෙවට්ටා නදියං ජාලං ඛිපිංසු. බහුචින්තී ච අප්පචින්තී ච ගොචරං ගණ්හන්තා පුරතො ගච්ඡන්ති. තෙ අත්තනො අන්ධබාලතාය ජාලගන්ධං අසල්ලක්ඛෙත්වා ජාලකුච්ඡිමෙව පවිසිංසු. මිතචින්තී පච්ඡතො ආගච්ඡන්තො ජාලගන්ධං සල්ලක්ඛෙත්වා තෙසඤ්ච ජාලකුච්ඡිං පවිට්ඨභාවං ඤත්වා “ඉමෙසං කුසීතානං අන්ධබාලානං ජීවිතදානං දස්සාමී”ති චින්තෙත්වා බහිපස්සෙන ජාලකුච්ඡිට්ඨානං ගන්ත්වා ජාලකුච්ඡිං ඵාලෙත්වා නික්ඛන්තසදිසො හුත්වා උදකං ආලුළෙන්තො ජාලස්ස පුරතො පතිත්වා පුන ජාලකුච්ඡිං පවිසිත්වා පච්ඡිමභාගෙන ඵාලෙත්වා නික්ඛන්තසදිසො උදකං ආලුළෙන්තො පච්ඡිමභාගෙ පති. කෙවට්ටා “මච්ඡා ජාලං ඵාලෙත්වා ගතා”ති මඤ්ඤමානා ජාලකොටියං ගහෙත්වා උක්ඛිපිංසු. තෙ ද්වෙපි මච්ඡා ජාලතො මුච්චිත්වා උදකෙ පතිංසු. ඉති තෙහි මිතචින්තිං නිස්සාය ජීවිතං ලද්ධං.