සාධු ඛො පණ්ඩිතො නාමාති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො එකං කූටවාණිජං ආරබ්භ කථෙසි. සාවත්ථියඤ්හි ද්වෙ ජනා එකතො වණිජ්ජං කරොන්තා භණ්ඩං සකටෙනාදාය ජනපදං ගන්ත්වා ලද්ධලාභා පච්චාගමිංසු. තෙසු කූටවාණිජො චින්තෙසි “අයං බහූ දිවසෙ දුබ්භොජනෙන දුක්ඛසෙය්යාය කිලන්තො, ඉදානි අත්තනො ඝරෙ නානග්ගරසෙහි යාවදත්ථං සුභොජනං භුඤ්ජිත්වා අජීරකෙන මරිස්සති. අථාහං ඉමං භණ්ඩං තයො කොට්ඨාසෙ කත්වා එකං තස්ස දාරකානං දස්සාමි, ද්වෙ කොට්ඨාසෙ අත්තනා ගහෙස්සාමී”ති. සො “අජ්ජ භාජෙස්සාම, ස්වෙ භාජෙස්සාමා”ති භණ්ඩං භාජෙතුං න ඉච්ඡි. අථ නං පණ්ඩිතවාණිජො අකාමකං නිප්පීළෙත්වා භාජාපෙත්වා විහාරං ගන්ත්වා සත්ථාරං වන්දිත්වා කතපටිසන්ථාරො “අතිපපඤ්චො තෙ කතො, ඉධාගන්ත්වාපි චිරෙන බුද්ධුපට්ඨානං ආගතොසී”ති වුත්තෙ තං පවත්තිං භගවතො ආරොචෙසි. සත්ථා “න ඛො සො, උපාසක, ඉදානෙව කූටවාණිජො, පුබ්බෙපි කූටවාණිජොයෙව. ඉදානි පන තං වඤ්චෙතුකාමො ජාතො, පුබ්බෙ පණ්ඩිතෙපි වඤ්චෙතුං උස්සහී”ති වත්වා තෙන යාචිතො අතීතං ආහරි.

අතීතෙ බාරාණසියං බ්රහ්මදත්තෙ රජ්ජං කාරෙන්තෙ බොධිසත්තො බාරාණසියං වාණිජකුලෙ නිබ්බත්ති, නාමග්ගහණදිවසෙ චස්ස “පණ්ඩිතො”ති නාමං අකංසු. සො වයප්පත්තො අඤ්ඤෙන වාණිජෙන සද්ධිං එකතො හුත්වා වණිජ්ජං කරොති, තස්ස “අතිපණ්ඩිතො”ති නාමං අහොසි. තෙ බාරාණසිතො පඤ්චහි සකටසතෙහි භණ්ඩං ආදාය ජනපදං ගන්ත්වා වණිජ්ජං කත්වා ලද්ධලාභා පුන බාරාණසිං ආගමිංසු. අථ නෙසං භණ්ඩභාජනකාලෙ අතිපණ්ඩිතො ආහ “මයා ද්වෙ කොට්ඨාසා ලද්ධබ්බා”ති. “කිංකාරණා”ති? “ත්වං පණ්ඩිතො, අහං අතිපණ්ඩිතො. පණ්ඩිතො එකං ලද්ධුං අරහති, අතිපණ්ඩිතො ද්වෙ”ති. “නනු අම්හාකං ද්වින්නං භණ්ඩමූලකම්පි ගොණාදයොපි සමසමායෙව, ත්වං කස්මා ද්වෙ කොට්ඨාසෙ ලද්ධුං අරහසී”ති. “අතිපණ්ඩිතභාවෙනා”ති. එවං තෙ කථං වඩ්ඪෙත්වා කලහං අකංසු.

තතො අතිපණ්ඩිතො “අත්ථෙකො උපායො”ති චින්තෙත්වා අත්තනො පිතරං එකස්මිං සුසිරරුක්ඛෙ පවෙසෙත්වා “ත්වං අම්හෙසු ආගතෙසු ‘අතිපණ්ඩිතො ද්වෙ කොට්ඨාසෙ ලද්ධුං අරහතී’ති වදෙය්යාසී”ති වත්වා බොධිසත්තං උපසඞ්කමිත්වා “සම්ම, මය්හං ද්වින්නං කොට්ඨාසානං යුත්තභාවං වා අයුත්තභාවං වා එසා රුක්ඛදෙවතා ජානාති, එහි, තං පුච්ඡිස්සාමා”ති තං තත්ථ නෙත්වා “අය්යෙ රුක්ඛදෙවතෙ, අම්හාකං අට්ටං පච්ඡින්දා”ති ආහ. අථස්ස පිතා සරං පරිවත්තෙත්වා “තෙන හි කථෙථා”ති ආහ. “අය්යෙ, අයං පණ්ඩිතො, අහං අතිපණ්ඩිතො. අම්හෙහි එකතො වොහාරො කතො, තත්ථ කෙන කිං ලද්ධබ්බන්ති. පණ්ඩිතෙන එකො කොට්ඨාසො, අතිපණ්ඩිතෙන පන ද්වෙ කොට්ඨාසා ලද්ධබ්බා”ති. බොධිසත්තො එවං විනිච්ඡිතං අට්ටං සුත්වා “ඉදානි දෙවතාභාවං වා අදෙවතාභාවං වා ජානිස්සාමී”ති පලාලං ආහරිත්වා සුසිරං පූරෙත්වා අග්ගිං අදාසි, අතිපණ්ඩිතස්ස පිතා ජාලාය ඵුට්ඨකාලෙ අඩ්ඪජ්ඣාමෙන සරීරෙන උපරි ආරුය්හ සාඛං ගහෙත්වා ඔලම්බන්තො භූමියං පතිත්වා ඉමං ගාථමාහ –

තත්ථ සාධු ඛො පණ්ඩිතො නාමාති ඉමස්මිං ලොකෙ පණ්ඩිච්චෙන සමන්නාගතො කාරණාකාරණඤ්ඤූ පුග්ගලො සාධු සොභනො. අතිපණ්ඩිතොති නාමමත්තෙන අතිපණ්ඩිතො කූටපුරිසො න ත්වෙව වරං. මනම්හි උපකූළිතොති ථොකෙනම්හි ඣාමො, අඩ්ඪජ්ඣාමකොව මුත්තොති අත්ථො. තෙ උභොපි මජ්ඣෙ භින්දිත්වා සමඤ්ඤෙව කොට්ඨාසං ගණ්හිත්වා යථාකම්මං ගතා.