2. මහාසාරජාතකවණ්ණනා (92)
උක්කට්ඨෙ සූරමිච්ඡන්තීති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො ආයස්මන්තං ආනන්දත්ථෙරං ආරබ්භ කථෙසි. එකස්මිඤ්හි සමයෙ කොසලරඤ්ඤො ඉත්ථියො චින්තයිංසු “බුද්ධුප්පාදො නාම දුල්ලභො, තථා මනුස්සපටිලාභො, පරිපුණ්ණායතනතා ච. මයඤ්ච ඉමං දුල්ලභං ඛණසමවායං ලභිත්වාපි අත්තනො රුචියා විහාරං ගන්ත්වා ධම්මං වා සොතුං බුද්ධපූජං වා කාතුං දානං වා දාතුං න ලභාම, මඤ්ජූසාය පක්ඛිත්තා විය වසාම, රඤ්ඤො කථෙත්වා අම්හාකං ධම්මං දෙසෙතුං අනුච්ඡවිකං එකං භික්ඛුං පක්කොසාපෙත්වා තස්ස සන්තිකෙ ධම්මං සොස්සාම, තතො යං සක්ඛිස්සාම, තං උග්ගණ්හිස්සාම, දානාදීනි ච පුඤ්ඤානි කරිස්සාම. එවං නො අයං ඛණපටිලාභො සඵලො භවිස්සතී”ති. තා සබ්බාපි රාජානං උපසඞ්කමිත්වා අත්තනා චින්තිතකාරණං කථයිංසු. රාජා “සාධූ”ති සම්පටිච්ඡි.
අථෙකදිවසං රාජා උය්යානකීළං කීළිතුකාමො උය්යානපාලං පක්කොසාපෙත්වා “උය්යානං සොධෙහී”ති ආහ. උය්යානපාලො උය්යානං සොධෙන්තො සත්ථාරං අඤ්ඤතරස්මිං රුක්ඛමූලෙ නිසින්නං දිස්වා රඤ්ඤො සන්තිකං ගන්ත්වා “සුද්ධං, දෙව, උය්යානං, අපිචෙත්ථ අඤ්ඤතරස්මිං රුක්ඛමූලෙ භගවා නිසින්නො”ති ආහ. රාජා “සාධු, සම්ම, සත්ථු සන්තිකෙ ධම්මම්පි සොස්සාමා”ති අලඞ්කතරථං අභිරුහිත්වා උය්යානං ගන්ත්වා සත්ථු සන්තිකං අගමාසි.
තස්මිඤ්ච සමයෙ ඡත්තපාණි නාමෙකො අනාගාමී උපාසකො සත්ථු සන්තිකෙ ධම්මං සුණමානො නිසින්නො හොති. රාජා තං දිස්වා ආසඞ්කමානො මුහුත්තං ඨත්වා පුන “සචායං පාපකො භවෙය්ය, න සත්ථු සන්තිකෙ නිසීදිත්වා ධම්මං සුණෙය්ය, අපාපකෙන ඉමිනා භවිතබ්බ”න්ති චින්තෙත්වා සත්ථාරං උපසඞ්කමිත්වා වන්දිත්වා එකමන්තං නිසීදි. උපාසකො බුද්ධගාරවෙන රඤ්ඤො පච්චුට්ඨානං වා වන්දනං වා න අකාසි, තෙනස්ස රාජා අනත්තමනො අහොසි. සත්ථා තස්ස අනත්තමනභාවං ඤත්වා උපාසකස්ස ගුණං කථෙසි “අයං, මහාරාජ, උපාසකො බහුස්සුතො ආගතාගමො කාමෙසු වීතරාගො”ති රාජා “න ඉමිනා ඔරකෙන භවිතබ්බං, යස්ස සත්ථා ගුණං වණ්ණෙතී”ති චින්තෙත්වා “උපාසක, වදෙය්යාසි යෙන තෙ අත්ථො”ති ආහ. උපාසකො “සාධූ”ති සම්පටිච්ඡි. රාජා සත්ථු සන්තිකෙ ධම්මං සුත්වා සත්ථාරං පදක්ඛිණං කත්වා පක්කාමි.
සො එකදිවසං උපරිපාසාදෙ මහාවාතපානං විවරිත්වා ඨිතො තං උපාසකං භුත්තපාතරාසං ඡත්තමාදාය ජෙතවනං ගච්ඡන්තං දිස්වා පක්කොසාපෙත්වා එවමාහ “ත්වං කිර, උපාසක, බහුස්සුතො, අම්හාකඤ්ච ඉත්ථියො ධම්මං සොතුකාමා චෙව උග්ගහෙතුකාමා ච, සාධු වතස්ස සචෙ තාසං ධම්මං වාචෙය්යාසී”ති. “දෙව, ගිහීනං නාම රාජන්තෙපුරෙ ධම්මං දෙසෙතුං වා වාචෙතුං වා නප්පතිරූපං, අය්යානං එව පතිරූප”න්ති. රාජා “සච්චං එස වදතී”ති උය්යොජෙත්වා ඉත්ථියො පක්කොසාපෙත්වා “භද්දෙ, අහං තුම්හාකං ධම්මදෙසනත්ථාය ච ධම්මවාචනත්ථාය ච සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා එකං භික්ඛුං යාචාමි, අසීතියා මහාසාවකෙසු කතරං යාචාමී”ති ආහ. තා සබ්බාපි මන්තෙත්වා ධම්මභණ්ඩාගාරිකං ආනන්දත්ථෙරමෙව ආරොචෙසුං. රාජා සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා වන්දිත්වා එකමන්තං නිසින්නො එවමාහ “භන්තෙ, අම්හාකං ගෙහෙ ඉත්ථියො ආනන්දත්ථෙරස්ස සන්තිකෙ ධම්මං සොතුඤ්ච උග්ගණ්හිතුඤ්ච ඉච්ඡන්ති, සාධු වත සචෙ ථෙරො අම්හාකං ගෙහෙ ධම්මං දෙසෙය්ය චෙව වාචෙය්ය චා”ති. සත්ථා “සාධූ”ති සම්පටිච්ඡිත්වා ථෙරං ආණාපෙසි. තතො පට්ඨාය රඤ්ඤො ඉත්ථියො ථෙරස්ස සන්තිකෙ ධම්මං සුණන්ති චෙව උග්ගණ්හන්ති ච.
අථෙකදිවසං රඤ්ඤො චූළාමණි නට්ඨො. රාජා තස්ස නට්ඨභාවං සුත්වා අමච්චෙ ආණාපෙසි “සබ්බෙ අන්තොවළඤ්ජනකෙ මනුස්සෙ ගහෙත්වා චූළාමණිං ආහරාපෙථා”ති. අමච්චා මාතුගාමෙ ආදිං කත්වා චූළාමණිං පරිපුච්ඡන්තා අදිස්වා මහාජනං කිලමෙන්ති. තං දිවසං ආනන්දත්ථෙරො රාජනිවෙසනං පවිට්ඨො. යථා තා ඉත්ථියො පුබ්බෙ ථෙරං දිස්වාව හට්ඨතුට්ඨා ධම්මං සුණන්ති චෙව උග්ගණ්හන්ති ච, තථා අකත්වා සබ්බා දොමනස්සප්පත්තාව අහෙසුං. තතො ථෙරෙන “කස්මා තුම්හෙ අජ්ජ එවරූපා ජාතා”ති පුච්ඡිතා එවමාහංසු “භන්තෙ, රඤ්ඤො චූළාමණිං පරියෙසාමාති අමච්චා මාතුගාමෙ උපාදාය අන්තොවළඤ්ජනකෙ කිලමෙන්ති, න ජානාම කස්ස ‘කිං භවිස්සතී’ති, තෙනම්හ දොමනස්සප්පත්තා”ති. ථෙරො “මා චින්තයිත්ථා”ති තා සමස්සාසෙත්වා රඤ්ඤො සන්තිකං ගන්ත්වා පඤ්ඤත්තාසනෙ නිසීදිත්වා “මණි කිර තෙ, මහාරාජ, නට්ඨො”ති පුච්ඡි. “ආම, භන්තෙ”ති. “අසක්ඛි පන තං ආහරාපෙතු”න්ති. “භන්තෙ, සබ්බං අන්තොජනං ගහෙත්වා කිලමෙන්තොපි න සක්කොමි ආහරාපෙතු”න්ති. “මහාරාජ, මහාජනං අකිලමෙත්වාව ආහරණූපායො අත්ථී”ති. “කතරො, භන්තෙ”ති? “පිණ්ඩදානං, මහාරාජා”ති. “කතරං පිණ්ඩදානං, භන්තෙ”ති? “මහාරාජ, යත්තකෙසු ආසඞ්කා අත්ථි, තෙ ගහෙත්වා එකෙකස්ස එකෙකං පලාලපිණ්ඩං වා මත්තිකාපිණ්ඩං වා දත්වා ‘ඉමං පච්චූසකාලෙ ආහරිත්වා අසුකට්ඨානෙ නාම පාතෙථා’ති වත්තබ්බං. යෙන ගහිතො භවිස්සති, සො තස්මිං පක්ඛිපිත්වා ආහරිස්සති. සචෙ පඨමදිවසෙයෙව පාතෙන්ති, ඉච්චෙතං කුසලං. නො චෙ පාතෙන්ති, දුතියදිවසෙපි තතියදිවසෙපි තථෙව කාතබ්බං. එවං මහාජනො ච න කිලමිස්සති, මණිඤ්ච ලභිස්සසී”ති එවං වත්වා ථෙරො අගමාසි.