12. මහාසුතසොමචරියාවණ්ණනා
ද්වාදසමෙ සුතසොමො මහීපතීති එවංනාමො ඛත්තියො. මහාසත්තො හි තදා කුරුරට්ඨෙ ඉන්දපත්ථනගරෙ කොරබ්යස්ස රඤ්ඤො අග්ගමහෙසියා කුච්ඡිම්හි නිබ්බත්ති. තං සුතවිත්තතාය චන්දසමානසොම්මවරවණ්ණතාය ච “සුතසොමො”ති සඤ්ජානිංසු. තං වයප්පත්තං සබ්බසිප්පනිප්ඵත්තිප්පත්තං මාතාපිතරො රජ්ජෙ අභිසිඤ්චිංසු. ගහිතො පොරිසාදෙනාති පුරිසානං මනුස්සානං අදනතො ඛාදනතො “පොරිසාදො”ති ලද්ධනාමෙන බාරාණසිරඤ්ඤා දෙවතාබලිකම්මත්ථං ගහිතො.
බාරාණසිරාජා හි තදා මංසං විනා අභුඤ්ජන්තො අඤ්ඤං මංසං අලභන්තෙන භත්තකාරකෙන මනුස්සමංසං ඛාදාපිතො රසතණ්හාය බද්ධො හුත්වා මනුස්සෙ ඝාතෙත්වා මනුස්සමංසං ඛාදන්තො “පොරිසාදො”ති ලද්ධනාමො අමච්චපාරිසජ්ජප්පමුඛෙහි නාගරෙහි නෙගමජානපදෙහි ච උස්සාහිතෙන කාළහත්ථිනා නාම අත්තනො සෙනාපතිනා “දෙව, යදි රජ්ජෙන අත්ථිකො මනුස්සමංසඛාදනතො විරමාහී”ති වුත්තො “රජ්ජං පජහන්තොපි මනුස්සමංසඛාදනතො න ඔරමිස්සාමී”ති වත්වා තෙහි රට්ඨා පබ්බාජිතො අරඤ්ඤං පවිසිත්වා එකස්මිං නිග්රොධරුක්ඛමූලෙ වසන්තො ඛාණුප්පහාරෙන පාදෙ ජාතස්ස වණස්ස ඵාසුභාවාය “සකලජම්බුදීපෙ එකසතඛත්තියානං ගලලොහිතෙන බලිකම්මං කරිස්සාමී”ති දෙවතාය ආයාචනං කත්වා සත්තාහං අනාහාරතාය වණෙ ඵාසුකෙ ජාතෙ “දෙවතානුභාවෙන මෙ සොත්ථි අහොසී”ති සඤ්ඤාය “දෙවතාය බලිකම්මත්ථං රාජානො ආනෙස්සාමී”ති ගච්ඡන්තො අතීතභවෙ සහායභූතෙන යක්ඛෙන සමාගන්ත්වා තෙන දින්නමන්තබලෙන අධිකතරථාමජවපරක්කමසසම්පන්නො හුත්වා සත්තාහබ්භන්තරෙයෙව සතරාජානො ආනෙත්වා අත්තනො වසනනිග්රොධරුක්ඛෙ ඔලම්බෙත්වා බලිකම්මකරණසජ්ජො අහොසි.
අථ තස්මිං රුක්ඛෙ අධිවත්ථා දෙවතා තං බලිකම්මං අනිච්ඡන්තී “උපායෙන නං නිසෙධෙස්සාමී”ති පබ්බජිතරූපෙන තස්ස අත්තානං දස්සෙත්වා තෙන අනුබද්ධො තියොජනං ගන්ත්වා පුන අත්තනො දිබ්බරූපමෙව දස්සෙත්වා “ත්වං මුසාවාදී තයා ‘සකලජම්බුදීපෙ රාජානො ආනෙත්වා බලිකම්මං කරිස්සාමී’ති පටිස්සුතං. ඉදානි යෙ වා තෙ වා දුබ්බලරාජානො ආනෙසි. ජම්බුදීපෙ ජෙට්ඨකං සුතසොමරාජානං සචෙ නානෙස්සසි, න මෙ තෙ බලිකම්මෙන අත්ථො”ති ආහ.
සො “දිට්ඨා මෙ අත්තනො දෙවතා”ති තුසිත්වා “සාමි, මා චින්තයි, අහං අජ්ජෙව සුතසොමං ආනෙස්සාමී”ති වත්වා වෙගෙන මිගාජිනඋය්යානං ගන්ත්වා අසංවිහිතාය ආරක්ඛාය පොක්ඛරණිං ඔතරිත්වා පදුමිනිපත්තෙන සීසං පටිච්ඡාදෙත්වා අට්ඨාසි. තස්මිං අන්තොඋය්යානගතෙයෙව බලවපච්චූසෙ සමන්තා තියොජනං ආරක්ඛං ගණ්හිංසු. මහාසත්තො පාතොව අලඞ්කතහත්ථික්ඛන්ධවරගතො චතුරඞ්ගිනියා සෙනාය නගරතො නික්ඛමි. තදා තක්කසිලතො නන්දො නාම බ්රාහ්මණො චතස්සො සතාරහගාථායො ගහෙත්වා වීසයොජනසතං මග්ගං අතික්කම්ම තං නගරං පත්තො රාජානං පාචීනද්වාරෙන නික්ඛමන්තං දිස්වා හත්ථං උක්ඛිපිත්වා “ජයතු භවං, මහාරාජා”ති වත්වා ජයාපෙසි.
රාජා හත්ථිනා තං උපසඞ්කමිත්වා “කුතො නු, ත්වං බ්රාහ්මණ, ආගච්ඡසි, කිමිච්ඡසි, කිං තෙ දජ්ජ”න්ති ආහ. බ්රාහ්මණො “තුම්හෙ ‘සුතවිත්තකා’ති සුත්වා චතස්සො සතාරහගාථායො ආදාය තුම්හාකං දෙසෙතුං ආගතොම්හී”ති ආහ. මහාසත්තො තුට්ඨමානසො හුත්වා “අහං උය්යානං ගන්ත්වා න්හායිත්වා ආගන්ත්වා සොස්සාමි, ත්වං මා උක්කණ්ඨී”ති වත්වා “ගච්ඡථ බ්රාහ්මණස්ස අසුකගෙහෙ නිවාසං ඝාසච්ඡාදනඤ්ච සංවිදහථා”ති ආණාපෙත්වා උය්යානං පවිසිත්වා මහන්තං ආරක්ඛං සංවිධාය ඔළාරිකානි ආභරණානි ඔමුඤ්චිත්වා මස්සුකම්මං කාරෙත්වා උබ්බට්ටිතසරීරො පොක්ඛරණියා රාජවිභවෙන න්හායිත්වා පච්චුත්තරිත්වා උදකග්ගහණසාටකෙ නිවාසෙත්වා අට්ඨාසි.
අථස්ස ගන්ධමාලාලඞ්කාරෙ උපහරිංසු. පොරිසාදො “අලඞ්කතකාලෙ රාජා භාරිකො භවිස්සති, සල්ලහුකකාලෙයෙව නං ගණ්හිස්සාමී”ති නදන්තො ඛග්ගං පරිවත්තෙන්තො “අහමස්මි පොරිසාදො”ති නාමං සාවෙත්වා උදකා නික්ඛමි. තස්ස සද්දං සුත්වා හත්ථාරොහාදයො හත්ථිආදිතො භස්සිංසු. බලකායො දූරෙ ඨිතො තතොව පලායි. ඉතරො අත්තනො ආවුධානි ඡඩ්ඩෙත්වා උරෙන නිපජ්ජි. පොරිසාදො රාජානං උක්ඛිපිත්වා ඛන්ධෙ නිසීදාපෙත්වා සම්මුඛට්ඨානෙයෙව අට්ඨාරසහත්ථං පාකාරං ලඞ්ඝිත්වා පුරතො පගලිතමදමත්තවරවාරණෙ කුම්භෙ අක්කමිත්වා පබ්බතකූටානි විය පාතෙන්තො වාතජවානිපි අස්සරතනානි පිට්ඨියං අක්කමිත්වා පාතෙන්තො රථසීසෙ අක්කමිත්වා පාතෙන්තො භමරිකං භමන්තො විය නීලකානි නිග්රොධපත්තානි මද්දන්තො විය එකවෙගෙනෙව තියොජනමග්ගං ගන්ත්වා කඤ්චි අනුබන්ධන්තං අදිස්වා සණිකං ගච්ඡන්තො සුතසොමස්ස කෙසෙහි උදකබින්දූනි අත්තනො උපරි පතන්තානි “අස්සුබින්දූනී”ති සඤ්ඤාය “කිමිදං සුතසොමොපි මරණං අනුසොචන්තො රොදතී”ති ආහ.