4. අධිට්ඨානපාරමිතා
6. තෙමියචරියාවණ්ණනා
ඡට්ඨෙ කාසිරාජස්ස අත්රජොති කාසිරඤ්ඤො අත්රජො පුත්තො යදා හොමි, තදා මූගපක්ඛොති නාමෙන, තෙමියොති වදන්ති මන්ති තෙමියොති නාමෙන මූගපක්ඛවතාධිට්ඨානෙන “මූගපක්ඛො”ති මාතාපිතරො ආදිං කත්වා සබ්බෙව මං වදන්තීති සම්බන්ධො. මහාසත්තස්ස හි ජාතදිවසෙ සකලකාසිරට්ඨෙ දෙවො වස්සි, යස්මා ච සො රඤ්ඤො චෙව අමච්චාදීනඤ්ච හදයං උළාරෙන පීතිසිනෙහෙන තෙමයමානො උප්පන්නො, තස්මා “තෙමියකුමාරො”ති නාමං අහොසි.
සොළසිත්ථිසහස්සානන්ති සොළසන්නං කාසිරඤ්ඤො ඉත්ථාගාරසහස්සානං. න විජ්ජති පුමොති පුත්තො න ලබ්භති. න කෙවලඤ්ච පුත්තො එව, ධීතාපිස්ස නත්ථි එව. අහොරත්තානං අච්චයෙන, නිබ්බත්තො අහමෙකකොති අපුත්තකස්සෙව තස්ස රඤ්ඤො බහූනං සංවච්ඡරානං අතීතත්තා අනෙකෙසං අහොරත්තානං අපගමනෙන සක්කදත්තියො අහමෙකකොව බොධිපරියෙසනං චරමානො, තදා තස්ස පුත්තො හුත්වා උප්පන්නොති සත්ථා වදති.
තත්රායං අනුපුබ්බිකථා – අතීතෙ බාරාණසියං කාසිරාජා රජ්ජං කාරෙසි. තස්ස සොළසසහස්සා ඉත්ථියො අහෙසුං. තාසු එකාපි පුත්තං වා ධීතරං වා න ලභති. නාගරා “අම්හාකං රඤ්ඤො වංසානුරක්ඛකො එකොපි පුත්තො නත්ථී”ති විප්පටිසාරී ජාතා සන්නිපතිත්වා රාජානං “පුත්තං පත්ථෙහී”ති ආහංසු. රාජා සොළසසහස්සා ඉත්ථියො “පුත්තං පත්ථෙථා”ති ආණාපෙසි. තා චන්දාදීනං උපට්ඨානාදීනි කත්වා පත්ථෙන්තියොපි න ලභිංසු. අග්ගමහෙසී පනස්ස මද්දරාජධීතා චන්දාදෙවී නාම සීලසම්පන්නා අහොසි. රාජා “ත්වම්පි පුත්තං පත්ථෙහී”ති ආහ. සා පුණ්ණමදිවසෙ උපොසථිකා හුත්වා අත්තනො සීලං ආවජ්ජෙත්වා “සචාහං අඛණ්ඩසීලා, ඉමිනා මෙ සච්චෙන පුත්තො උප්පජ්ජතූ”ති සච්චකිරියමකාසි. තස්සා සීලතෙජෙන සක්කස්ස ආසනං උණ්හාකාරං දස්සෙසි. සක්කො ආවජ්ජෙන්තො තං කාරණං ඤත්වා “චන්දාදෙවියා පුත්තපටිලාභස්ස උපායං කරිස්සාමී”ති තස්සා අනුච්ඡවිකං පුත්තං උපධාරෙන්තො බොධිසත්තං තාවතිංසභවනෙ නිබ්බත්තිත්වා තත්ථ යාවතායුකං ඨත්වා තතො චවිත්වා උපරිදෙවලොකෙ උප්පජ්ජිතුකාමං දිස්වා තස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා “සම්ම, තයි මනුස්සලොකෙ උප්පන්නෙ පාරමියො ච තෙ පූරෙස්සන්ති, මහාජනස්ස ච වුඩ්ඪි භවිස්සති, අයං කාසිරඤ්ඤො චන්දා නාම අග්ගමහෙසී පුත්තං පත්ථෙති, තස්සා කුච්ඡියං උප්පජ්ජාහී”ති ආහ.
සො “සාධූ”ති පටිස්සුණිත්වා තස්සා කුච්ඡියං පටිසන්ධිං ගණ්හි. තස්ස සහායා පඤ්චසතා දෙවපුත්තා ඛීණායුකා දෙවලොකා චවිත්වා තස්සෙව රඤ්ඤො අමච්චභරියානං කුච්ඡීසු පටිසන්ධිං ගණ්හිංසු. දෙවී ගබ්භස්ස පතිට්ඨිතභාවං ඤත්වා රඤ්ඤො ආරොචෙසි. රාජා ගබ්භපරිහාරං දාපෙසි. සා පරිපුණ්ණගබ්භා ධඤ්ඤපුඤ්ඤලක්ඛණසම්පන්නං පුත්තං විජායි. තංදිවසමෙව අමච්චගෙහෙසු පඤ්චකුමාරසතානි විජායිංසු. උභයම්පි සුත්වා රාජා “මම පුත්තස්ස පරිවාරා එතෙ”ති පඤ්චන්නං දාරකසතානං පඤ්චධාතිසතානි පෙසෙත්වා කුමාරපසාධනානි ච පෙසෙසි. මහාසත්තස්ස පන අතිදීඝාදිදොසවිවජ්ජිතා අලම්බත්ථනා මධුරථඤ්ඤා චතුසට්ඨිධාතියො දත්වා මහන්තං සක්කාරං කත්වා චන්දාදෙවියාපි වරං අදාසි. සා ගහිතකං කත්වා ඨපෙසි. දාරකො මහතා පරිවාරෙන වඩ්ඪති. අථ නං එකමාසිකං අලඞ්කරිත්වා රඤ්ඤො සන්තිකං ආනයිංසු. රාජා පියපුත්තං ඔලොකෙත්වා ආලිඞ්ගිත්වා අඞ්කෙ නිසීදාපෙත්වා රමයමානො නිසීදි.